एतस्मिन्नेव काले तु पौलोमी वरसुन्दरी । भूषणैर्भूषिता सर्वैः स्वयं तद्गृहमाययौ
दृष्ट्वा तथाविधं शक्रं सर्वदेवाधिपं प्रभुम् । भृशं चुकोप पौलोमी प्राहेति च सुलक्षणा
शच्युवाच- देव किं कुरुषे कांत त्वं समस्तसुराधिप । मम दासीस्वरूपायै ददासि स्वर्णवीटिकाम्
स्पृशंति त्रिदशाः सर्वे शिरसा चरणौ तव । त्वं कथं पद्मगन्धाया दास्याः पादतले प्रभोः
याचितश्च सुगन्धित्वाद्भृंगः स्यानचतद्यशः । सुंदरी कोटिभर्त्ता त्वं समस्तरसवित्प्रभो
कथमेवंविधं कर्म करोष्यत्यंतकुत्सितम् । निर्गुणे पद्मगन्धेहे दासिदूरं परिव्रज
त्वमीश्वरी च पर्यंके शक्रः पादतले तव । व्यास उवाच- तया निर्भर्त्सिता साध्वी पौलोम्या बहुधा ततः
उवाच पद्मगन्धा सा क्रोधादिति वरांगना । पद्मगंधोवाच- गुणं च मम दोषं च स्वयं स्वाम्येव वेत्ति वै
केनाधिकारेणागत्य त्वं मां निंदसि निर्गुणे । अन्ये नेत्रद्वयेनापि पश्यंति गुणदोषकौ
सहस्रनेत्रैरप्येष न पश्येत्किं दुराशये । यथा दोषो हि लोकानां प्रचरेन्न गुणं तथा
आदौ कलंकश्चन्द्रस्य दृश्यते गुणवज्जनैः । अनर्थभाषिणी क्रूरा कुमूर्त्तिर्गुणवर्जिता
यदाहं नास्मि गुणिनी भजतु त्वां तदा पतिः । व्यास उवाच- इत्युक्त्वा पद्मगंधा सा क्रोधात्कोकनदेक्षणा
उत्तस्थौ स्वर्णपर्यङ्कात्कुर्वंती करुणं महत् । इन्द्र उवाच- प्रिये प्राणेश्वरि श्रेष्ठे मां विहाय क्व गच्छसि
मया किमपराद्धं ते मम तद्वद सुंदरि । कांते दासोऽस्म्यहं नूनं दासकर्म करोमि ते
दासपत्नी भवेद्दासी वाक्यं त्वं न शृणोषि कम् । समुत्थाय ततः शक्रस्तन्मोहाकुलमानसः
अंके निवेशयामास भूयस्तां वरसुंदरीम् । शच्युवाच- क्रौंचित्वज्जीवनं धन्यं व्यर्थं मज्जीवनं ध्रुवम्
त्वं स्वामिसुभगा नित्यं दुर्भगाहं वरांगना । यावत्पुण्यक्षयं क्रौंचि तत्पुण्यं यास्यते क्षयम्
क्रौंचवंशसमुत्पन्ना दुःखंभूयोऽपि भोक्ष्यसि । देवेन्द्रेणसमं तावत्कुरु केलि यथासुखम्
कियद्भिर्दिवसैः क्रौंचि न भवेत्तव निर्गुणे । अत्यद्भुतं वचस्तस्याः पद्मगन्धा निशम्य सा ५० 7.8.
द्वन्द्वभावं परित्यज्य प्रणम्योवाच तां सतीम् । पद्मगंधोवाच- पुलोमजे वरारोहे चित्रमेतत्त्वयोदितम्
क्रौंची कथमहं ब्रूहि श्रोतुमिच्छामि यत्नतः । काहं कुत्रस्थिता चापि कथमत्रागता सती
कालैः कियद्भिर्मत्पुण्यं क्षीणत्वं प्रतियास्यति । शच्युवाच- पद्मगन्धे पुरा त्वं हि क्रौंची पक्षिसमुद्भवा
अमेध्यमामिषं कीटान्भक्षयंती क्षितौ स्थिता । न्यग्रोधतरुरेकोऽस्ति गङ्गातीरे मनोरमे
तत्र नीडं विनिर्माय भवत्या वसतिः कृता । एकदा कृष्णसर्पेण तस्मिन्न्यग्रोधपादपे
नीडं प्रविश्य दष्टा त्वं सहसा पंचतां गता । क्रव्याणि तव सर्वाणि स सर्पो भक्षयत्क्रुधा
स्थितानि तत्रैवास्थीनि निर्मांसानि वरानने । कदाचित्पवनैर्भद्रे महद्भिः स च पातितः
भग्नः पपात गङ्गायां समूलोऽपि वरांगने । गङ्गायां पतिते तस्मिन्न्यग्रोधे धरणीरुहे
गङ्गाजलैः प्लावितानि तान्यस्थीनि तवोत्तमे । यावदस्थीनि गङ्गायां तावत्तिष्ठंति तानि च
तावत्त्वं स्वामिसुभगा भविष्यसि सदैव हि । इति ते कथितं सर्वं पद्मगंधे मयाधुना
येन पुण्यप्रभावेण शक्रोऽपि वशगस्तव । धन्या तु जाह्नवी देवी क्रौंची यस्याः प्रसादतः