हर्षादश्रूणिमुंचंतो रामाद्या भूमिपास्तथा । तद्गानपंचमालापमोहिताश्चित्रितोपमाः
तत्र रामः सुतौ दृष्ट्वा महागानविमोहकौ । अदात्ताभ्यां सुवर्णस्य लक्षं लक्षं पृथक्पृथक्
तदा दानपरं दृष्ट्वा वाल्मीकिं मुनिसत्तमम् । अब्रूतां प्रहसंतौ तौ किंचिद्वक्रभ्रुवौ ततः
मुने महानयोनेन क्रियते भूमिपेन वै । यदावाभ्यां सुवर्णानि दातुमिच्छति लोभयन्
प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां शस्यते नेतरेषु वै । प्रतिग्रहपरो राजा नरकायैव कल्पते
आवयोः कृपया मुक्तं राज्यं भुंक्ते महीपतिः । कथं दातुं सुवर्णानि वांछति श्रेयसांचितः
इत्युक्तवंतौ तौ दृष्ट्वा वाल्मीकिः कृपयायुतः । अशंसद्युष्मत्पितरं जानीथां नीतिवित्तमौ
इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं बालकौ नृपपादयोः । लग्नौ विनयसंयुक्तौ मातृभक्त्यातिनिर्मलौ
रामो बालौ दृढं स्वांगे परिरभ्य मुदान्वितः । मेने स्त्रियास्तदा धर्मौ मूर्तिमंतावुपस्थितौ
सभापि रामसुतयोर्वीक्ष्य वक्त्रे मनोरमे । जानकीपतिभक्तित्वं सत्यं मेने मुनीश्वर
इति शेषमुखप्रोक्तं श्रुत्वा वात्स्यायनोऽब्रवीत् । रामायणं श्रोतुमनाः सर्वधर्मसमन्वितम्
वात्स्यायन उवाच। कस्मिन्काले कृतं स्वामिन्रामायणमिदं महत् । कस्माच्चकार किन्तत्र वर्णनं तद्वदस्व मे
शेष उवाच-। एकदा गतवान्विप्रो वाल्मीकिर्विपिनं महत् । यत्र तालास्तमालाश्च किंशुका यत्र पुष्पिताः
केतकी यत्र रजसा कुर्वती सौरभं वनम् । शशिप्रभेव महती दृश्यते शुभ्रकर्णभृत् । चंपकोबकुलश्चापि कोविदारः कुरंटकः
अनेके पुष्पिता यत्र पादपाः शोभने वने । कोकिलानां विरावेण षट्पदानां च शब्दितैः
संघुष्टं सर्वतो रम्यं मनोहरवयोन्वितम् । तत्र क्रौंचयुगं रम्यं कामबाणप्रपीडितम्
परस्परं प्रहृषितं रेमे स्निग्धतया स्थितम् । तदा व्याधः समागत्य तयोरेकं मनोहरम्
अवधीन्निर्दयः कश्चिन्मांसास्वादनलोलुपः । तदा क्रौंची व्याधहतं स्वपतिं वीक्ष्य दुःखिता
विललाप भृशं दुःखान्मुंचंती रावमुच्चकैः । तदा मुनिः प्रकुपितो निषादं क्रौंचघातकम्
शशाप वार्युपस्पृश्य सरितः पावनं शुभम् । मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः
यत्क्रौंचपक्षिणोरेकमवधीः काममोहितम् । तदा प्रबंधं श्लोकस्य जातं मत्वा ह्यनुद्विजाः
ऊचुर्मुनिं प्रहृष्टास्ते शंसंतः साधुसाध्विति । स्वामिञ्छापोदिते वाक्ये भारतीश्लोकमातनोत्
अत्यंतं मोहनो जातः श्लोकोऽयं मुनिसत्तम । तदा मुनिः प्रहृष्टात्मा बभूव वाडवर्षभ । तस्मिन्काले समागत्य ब्रह्मा पुत्रैः समन्वितः
वचो जगाद वाल्मीकिं धन्योसि त्वं मुनीश्वर । भारती त्वन्मुखे स्थित्वा श्लोकत्वं समपद्यत
तस्माद्रामायणं रम्यं कुरुष्व मधुराक्षरम् । येन ते विमला कीर्तिराकल्पांतं भविष्यति
धन्या सैव मुखे वाणी रामनाम्ना समन्विता । अन्या कामकथा नॄणां जनयत्येव पातकम्
तस्मात्कुरुष्व रामस्य चरितं लोकविश्रुतम् । येन स्यात्पापिनां पापहानिरेव पदेपदे
इत्युक्त्वांतर्दधे स्रष्टा सर्वदेवैः समन्वितः । ततः सचिंतयामास कथं रामायणं भवेत्
तदा ध्यानपरो जातो नदीतीरे मनोरमे । तस्य चेतस्यथो रामः प्रादुर्भूतो मनोहरः
नीलोत्पलदलश्यामं रामं राजीवलोचनम् । निरीक्ष्य तस्य चरितं भूतंभाविभवच्च यत्