अविचार्य तदौत्सुक्याल्लक्ष्मणं प्रियकारिणम् । उवाच कुत्र सरथो येन मां प्रापयिष्यसि
स निःश्वसन्रथं हैमं जानक्या सह निर्विशत् । सुमंत्रं प्रत्युवाचासौ चालयाश्वान्मनोजवान्
स सुयुक्तं रथं वाक्याल्लक्ष्मणस्य तु चाह्वयत् । अश्रुपूर्णमुखं पश्यँल्लक्ष्मणं स मुहुर्मुहुः
आहतास्तेन कशया वाहास्तस्यापतन्पथि । न चलंति यदा वाहास्तदा लक्ष्मणमब्रवीत्
सुमंत्र उवाच। स्वामिंश्चलंति नो वाहा यत्नेन परिचालिताः । किं करोमि न जानेऽत्र कारणं वाहपातने
एवं ब्रुवंतं प्रत्यूचे लक्ष्मणो गद्गदस्वरः । सारथिं धैर्यमास्थाय ताडयैतान्कशादिभिः
एतच्छ्रुत्वोदितं यंता कथंचित्समचालयत् । तदा स्फुरद्दक्षनेत्रं जानक्या दुःखशंसकम्
तदैव हृदये शोकः समभूद्दुःखशंसकः । तदैव पक्षिणः पुण्याः कुर्वंति परिवर्तनम्
एवं वीक्ष्यैव वैदेही प्रत्युवाचाथ देवरम् । कथं मे तापसीक्षायै यातुमिच्छा रघूद्वह
रामे भूयाद्धि कल्याणं भरते वा तथानुजे । तत्प्रजासु च सर्वत्र मा भवंतु विपर्ययाः
एवं ब्रुवंतीं संवीक्ष्य जानकीं च स लक्ष्मणः । न किंचिदुक्तवान्रुद्ध कंठो बाष्पप्रपूरितः
सा गच्छंती मृगान्वामं परिवर्तनकारकान् । अपश्यद्दुःखसंघातकारकान्समभाषत
अद्य यन्मे मृगा वामं वर्तयंति तदिष्यते । श्रीरामचरणौ मुक्त्वा गच्छंत्यायुक्तमेव तत्
महिलानां परोधर्मः स्वभर्तृचरणार्चनम् । तन्मुक्त्वान्यत्र यांत्या मे यद्भवेद्युक्तमेव तत्
एवं पथि विचारं तु कुर्वंत्या परमार्थतः । जाह्नवी ददृशे देव्या मुनिवृंदैकसेविता
यस्यां जलस्य कल्लोला दृश्यंते दुग्धसंनिभाः । तरंगो दृश्यते यत्र स्वर्गसोपानमूर्तिभृत्
यस्या वारिकणस्पर्शान्महापातकसंचयः । पलायते न कुत्रापि स्थानमीक्षन्समंततः
गंगां प्राप्याथ सौमित्रिर्जानकीं स्यंदने स्थिताम् । उवाच निर्गलद्बाष्प एहि सीते रथाद्भुवि
सीता तद्वाक्यमाकर्ण्य क्षणादवततार सा । लक्ष्मणेन धृता बाहौ स्खलंती पथि कंटकैः
शेष उवाच। अथ नावा समुत्तीर्य जाह्नवीं लक्ष्मणस्तदा । जानकीं परतस्तीरे हस्ते धृत्वा वनं ययौ
सा चलंती पथि तदा शुष्यद्वदनलक्षिता । कंटकक्षतसत्पादा स्खलंती च पदे पदे
लक्ष्मणस्तां महाघोरे विपिने दुःखदायिनि । प्रवेशयामास तदा राघवाज्ञाविधायकः
यत्र वृक्षा महाघोरा बर्बूलाः खदिरा घनाः । श्लेष्मातकाश्चिंचिणीकाः शुष्का दावेन वह्निना
कोटरस्था महासर्पाः फूत्कुर्वंति सुकोपिताः । घूका घूत्कुर्वते यत्र लोकचित्तभयंकराः
व्याघ्राः सिंहाः सृगालाश्च द्वीपिनोऽतिभयंकराः । दृश्यंते यत्र सरला मनुष्यादाः सुकोपनाः
महिषाः सूकरा दुष्टा दंष्ट्रा द्वयविलक्षिताः । कुर्वंति प्राणिनां तापं मानसस्य मदोद्धुराः
ईदृग्वनं प्रपश्यंती भयेनोपगतज्वरा । कंटकैर्दष्टचरणा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत्
जानक्युवाच। वीरर्षिमुनिसंसेव्या नाश्रमान्नेत्रसौख्यदान् । नाहं पश्यामि नो तेषां पत्नीश्च सुतपोधनाः
पश्यामि केवलं घोरान्पक्षिणः शुष्कवृक्षकान् । दावानलेन तत्सर्वं दह्यमानमिदं वनम्
त्वां च पश्यामि दुःखार्तमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् । शकुनेतरसाहस्रं भवेन्मम पदे पदे