यत्पादपंकजरजः श्रुतिमृग्यं सदैव हि । सोऽद्य मत्पादयोः पाथः पीत्वा पूतममन्यत
एवं प्रवदतस्तस्य ब्रह्मस्फोटोऽभवत्तदा । निर्गतं तद्भवं तेजो विवेश रघुनायके
पश्यतां सर्वलोकानां सरयूतीरमंडपे । सायुज्यमुक्तिं संप्राप दुर्ल्लभां योगिभिर्जनैः
दिवि तूर्यनिनादोऽभूद्वीणानादोऽभवत्तदा । पुष्पवृष्टिः पपाताग्रे पश्यतां चित्रमद्भुतम्
मुनयोऽप्येतदीक्षित्वा प्रशंसंतो मुनीश्वरम् । कृतार्थोयं मुनिश्रेष्ठो यद्रामवपुषीक्षितः
सूत उवाच। एतदाख्यानकं श्रुत्वा वात्स्यायन उदारधीः । परमं हर्षमापेदे जगाद च फणीश्वरम्
वात्स्यायन उवाच। कथां संशृण्वते मह्यं तृप्तिर्नास्ति फणीश्वर । रघुनाथस्य भक्तार्तिहारिकीर्तिकरस्य वै
धन्य आरण्यको नाम मुनिर्वेदधरः परः । रघुनाथं समालोक्य देहं तत्याज नश्वरम्
ततो राज्ञो हयः कुत्र गतः केन नियंत्रितः । कथं तत्र रमानाथ कीर्तिर्जाता फणीश्वर
सर्वं कथय मे तथ्यं सर्वज्ञोऽस्ति यतो भवान् । धराधरवपुर्धारी साक्षात्तस्य स्वरूपधृक्
व्यास उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रहृष्टेनांतरात्मना । उवाच रामचारित्रं तत्तद्गुणकथोदयम्
शेष उवाच। साधु पृच्छसि विप्रर्षे रघुनाथगुणान्मुहुः । श्रुता न श्रुतवत्कृत्वा तेषु लोलुपतां दधत्
ततो निरगमद्वाहः सैनिकैर्बहुभिवृतः । रेवातीरे मनोज्ञे तु मुनिवृंदनिषेविते
सेनाचरास्ततः सर्वे यत्र वाहस्ततस्ततः । प्रसर्पंति निरीक्षंतस्तन्मार्गं रणकोविदाः
वाजी गतोऽथ रेवाया ह्रदेऽगाधजलान्विते । भाले स्वर्णभवं पत्रं धारयन्पूजितांगकः
ततो जले ममज्जासौ रामचंद्र हयो वरः । तदा सर्वे महाशूरास्तत्र विस्मयमागताः
तैः परस्परमेवोचे कथं हयसमागमः । कोऽत्र गंता जले वाहमानेतुं तं महोदयम्
इति यावत्समुद्विग्ना मंत्रयंते परस्परम् । तावद्वीरशतैः सार्धमाजगाम रघोः पतिः
तान्सर्वान्विमनस्कान्स दृष्ट्वा शत्रुघ्नसंज्ञितः । पप्रच्छ मेघगंभीरवाचा वीरशिरोमणिः
किं स्थितं निखिलैरद्य युष्माभिः संघशो जले । कुत्राश्वो रघुनाथस्य स्वर्णपत्रेण शोभितः
जले किं विनिमग्नोऽसौ हृतो वा केन मानिना । तन्मे कथयत क्षिप्रं कथं यूयं विमोहिताः
शेष उवाच। इति वाक्यं समाकर्ण्य राज्ञो रघुवरस्य हि । कथयामासुस्ते सर्वं वीराः शूरशिरोमणिम्
जना ऊचुः। स्वामिन्वयं न जानीमो मुहूर्तमभवज्जले । निममज्ज ततो नायाद्धयस्तव मनोहरः
त्वमेव तत्र गत्वेमं वाहमानय वेगतः । अस्माभिस्तत्र गंतव्यं त्वया सार्द्धं महामते
इति श्रुत्वा वचस्तेषां सैनिकानां रघूद्वहः । खेदं प्राप जनान्पश्यञ्जलसंतरणोद्यतान्
उवाच मंत्रिमुख्यं स किं कर्तव्यमतः परम् । कथं वाहस्य संप्राप्तिर्भविष्यति वदस्व तत्
के तत्र शूराः संयोज्या जलेऽन्वेषयितुं हयम् । को वा नयिष्यते वाहं केनोपायेन तद्वद
इति राज्ञोवचः श्रुत्वा सुमतिर्मंत्रिसत्तमः । उवाच समये योग्यं शत्रुघ्नं हर्षयन्निव
स्वामिन्नस्ति तव श्रीमञ्छक्तिरद्भुतकर्मणः । पातालगमने शक्तिर्जलमध्यादिह स्फुटम्
अन्यच्च पुष्कलस्यापि शक्तिरस्ति महात्मनः । हनूमतोऽपि रामस्य पादसेवापरस्य च