विचित्रविष्णुवार्ताभिर्विनोदितमना नृपः । मार्गेमार्गे महाविष्णुं गापयामास गायकान्
दीनांधकृपणानां च पंगूनां वासनोचितम् । दानं ददौ महाराजो बुद्धिमान्विजितेंद्रियः
अनेकतीर्थविरजमात्मानं भव्यतां गतम् । कुर्वन्ययौ स्वीयलोकैर्हरिध्यानपरायणः
नृपो गच्छन्ददर्शाग्रे नदीं पापप्रणाशिनीम् । चक्रांकितग्रावयुतां मुनिमानस निर्मलाम्
अनेकमुनिवृंदानां बहुश्रेणिविराजिताम् । सारसादिपतत्रीणां कूजितैरुपशोभिताम्
दृष्ट्वा पप्रच्छ विप्राग्र्यं तापसं धर्मकोविदम् । अनेकतीर्थमाहात्म्य विशेषज्ञानजृंभितम्
स्वामिन्केयं नदी पुण्या मुनिवृन्दनिषेविता । करोति मम चित्तस्य प्रमोदभरनिर्भरम्
इति श्रुत्वा वचस्तस्य राजराजस्य धीमतः । वक्तुं प्रचक्रमे विद्वांस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्
ब्राह्मण उवाच। गंडकीयं नदी राजन्सुरासुरनिषेविता । पुण्योदकपरीवाह हतपातकसंचया
दर्शनान्मानसं पापं स्पर्शनात्कर्मजं दहेत् । वाचिकं स्वीय तोयस्य पानतः पापसंचयम्
पुरा दृष्ट्वा प्रजानाथः प्रजाः सर्वा विपावनीः । स्वगंडविप्रुषोनेक पापघ्नीं सृष्टवानिमाम्
एनां नदीं ये पुण्योदां स्पृशंति सुतरंगिणीम् । ते गर्भभाजो नैव स्युरपि पापकृतो नराः
अस्यां भवा ये चाश्मानश्चक्रचिह्नैरलंकृताः । ते साक्षाद्भगवंतो हि स्वस्वरूपधराः पराः
शिलां संपूजयेद्यस्तु नित्यं चक्रयुतां नरः । न जातु स जनन्या वै जठरं समुपाविशेत्
पूजयेद्यो नरो धीमाञ्छालग्रामशिलां वराम् । तेनाचारवता भाव्यं दंभलोभवियोगिना
परदार परद्रव्यविमुखेन नरेण हि । पूजनीयः प्रयत्नेन शालग्रामः सचक्रकः
द्वारवत्यां भवं चक्रं शिला वै गंडकीभवा । पुंसां क्षणाद्धरत्येव पापं जन्मशतार्जितम्
अपि पापसहस्राणां कर्ता तावन्नरो भवेत् । शालग्रामशिलातोयं पीत्वा पूतो भवेत्क्षणात्
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वेदपथि स्थितः । शालग्रामं पूजयित्वा गृहस्थो मोक्षमाप्नुयात्
न जातु चित्स्त्रिया कार्यं शालग्रामस्य पूजनम् । भर्तृहीनाथ सुभगा स्वर्गलोकहितैषिणी
मोहात्स्पृष्ट्वापि महिला जन्मशीलगुणान्विता । हित्वा पुण्यसमूहं सा सत्वरं नरकं व्रजेत्
स्त्रीपाणिमुक्तपुष्पाणि शालग्रामशिलोपरि । पवेरधिकपातानि वदंति ब्राह्मणोत्तमाः
चंदनं विषसंकाशं कुसुमं वज्रसंनिभम् । नैवेद्यं कालकूटाभं भवेद्भगवतः कृतम्
तस्मात्सर्वात्मना त्याज्यं स्त्रिया स्पर्शः शिलोपरि । कुर्वती याति नरकं यावदिंद्राश्चतुर्दश
अपि पापसमाचारो ब्रह्महत्यायुतोऽपि वा । शालग्रामशिलातोयं पीत्वा याति परां गतिम्
तुलसीचंदनं वारि शंखो घंटाथ चक्रकम् । शिला ताम्रस्य पात्रं तु विष्णोर्नामपदामृतम्
पदामृतं तु नवभिः पापराशिप्रदाहकम् । वदंति मुनयः शांताः सर्वशास्त्रार्थकोविदाः
सर्वतीर्थपरिस्नानात्सर्वक्रतुसमर्चनात् । पुण्यं भवति यद्राजन्बिंदौ बिंदौ तदद्भुतम्
शालग्रामशिला यत्र पूज्यते पुरुषोत्तमैः । तत्र योजनमात्रं तु तीर्थकोटिसमन्वितम्
शालग्रामाः समाः पूज्याः समेषु द्वितयं नहि । विषमा एव संपूज्या विषमेषु त्रयं नहि