स्वमेव भवनं गत्वा चिंतयामास दुःखितः । रात्रौ मृत्युर्दिवा चेति न जानाति महानपि
परलोके सुखं दुःखमिह भोगविनोदनम् । क्रिमिकीटमनुष्याद्यैः सुख दुःखैः पृथक्पृथक्
प्रतिजीवंतु हेतूनां भेदोऽपि सुविनिश्चयः । एकस्यापि हि जीवस्य नास्ति चैकविधा स्थितिः
जन्मकाले महाऽज्ञानं शैशवेत्यल्पबोधनम् । स्खलत्पदेल्पविज्ञानं बाल्ये चाल्पं तथैव च
कौमारे क्रीडनरतिर्यौवने विषयोषितम् । यौवने विनिवृत्ते तु द्रव्यसंपादनेषणा
वार्द्धके भोगलिप्सा च न भोक्तुं क्षमतेपि च । दूषिका श्लेष्मलालाभिर्वलीपलितकंपनैः
श्वासकासानिलाक्षिप्तैर्हृषीकैर्विकलैर्युतः । किंचिद्धर्तुं न शक्नोति न च जानाति किंचन
तिष्ठंतीषु परस्त्रीषु गुह्यस्थानं प्रदर्शयेत् । कोशकंडूयनपरः क्रूरो जीवितलक्षणैः
कंडूयते स्फिचौ वस्त्रमुद्धृत्य च विचालयन् । भुंजानः श्लेष्मणा ग्रासं ग्रसितुं न च शक्नुयात्
यदा कासस्तदा जज्ञे पायुवायुश्च शब्दवान् । निःसृतिश्च मलस्यापि श्लेष्मनिर्गम एव च
स्नुषादिभर्त्सनं बाल तालहास्यनिदर्शनम् । गुरुनिर्गमनादीनि संचिंत्य च पुनः पुनः
आहूतो भोजनाद्यर्थं भोज्यान्नादि विनिंदयन् । चिरमुष्णं च निर्भर्त्स्य पुनश्चिंतामवाप सः
अतिदुष्कृतिकर्म्माहं कथं भोक्ष्ये कथं स्वपे । कथं तिष्ठे कथं गच्छे परलोकः कथं भवेत्
इति चिंताकुलो नित्यं न नमत्यपरान्वितः । द्विजस्य सदनं गत्वा पुराणज्ञस्य राघव
लज्जावाक्कृतवक्त्रश्च किंकरोमीत्यभाषत । न किंचिदप्युवाचासौ द्विजः पौराणिकस्तदा
पापोयमिति विज्ञाय शिष्येण निरगामयत् । गौतमोपि विनिर्गम्य द्वार्येव च बहिः स्थितः
भुव्यासीनं तु विज्ञाय पुराणार्थविचारकम् । कथं कथमपि प्राप्य पीठं दत्तं च नाभजत्
निषण्णो भूतले राम पुराणज्ञमभाषत । प्रायश्चित्तं करिष्यामि तदत्रैव विधीयताम्
ब्राह्मण उवाच- पापानि कीर्तयस्व त्वं सर्वथैव कृतानि तु । स चापि नाऽकृतं किंचिन्मया पापमितीरयन्
रुदन्पपात भूम्यां च कथं तातेति पीडितः । ब्राह्मणस्तमथ प्राह प्रायश्चित्तं न विद्यते
महापापं त्रिरावृत्ते पुनश्च यदि चेत्कृतम् । गौतम उवाच- पौराणिक महाभाग प्राप्यापि त्वामहं कथम्
पापयुक्तो द्विजश्रेष्ठ संगतिर्विफला भवेत् । पौराणिक उवाच- शास्त्रं प्रमाणं सर्वेषां प्रायश्चित्तविनिर्णये
तद्विना यो हि तं ब्रूयात्प्रायाश्चित्तं न तद्भवेत् । सकृत्कृते सकृत्प्रोक्तं द्वितीये द्विगुणं भवेत्
तृतीये त्रिगुणं प्रोक्तं चतुर्थे नास्ति निष्कृतिः । त्वया कृतं तु बहुधा चतुर्विधमपीच्छया
कथं वक्तुमहं शक्तः प्रायश्चित्तं भवादृशे । गौतमोऽपि पुनः प्राह क्व गंतव्यं मयेति च । उपवासत्रयं कृत्वा शिवरात्रिमविंदत
चतुर्थमुपवासं च चकारातीव दुःखितः । पारणं चाप्यमायां स कृतवान्फलवल्कलैः
अथ प्रदक्षिणं चक्रे श्रीशैलस्य च स द्विजः । गतवान्मंदिरं पश्चाच्चिंतयातिकृशः श्वसन्
कथं पापनिवृत्तिर्मे तूष्णींभूतस्य सेत्स्यति । अनंतमविचार्यं किं पापं च सुमहत्तरम्
श्रुत्वा न कोपि मे ब्रूयात्प्रायश्चित्तं विधीयताम् । किंतु कस्मिन्पुराणे तु श्रुते ज्ञातं भविष्यति
इति कृत्वा मतिं सोथ पुराणज्ञमभाषत । पुराणमेकं मे तात व्याख्यातु भगवानिति