आत्मयूथवियोगैश्च बलान्नयनबंधने । पशूनां संति कायानामेवं दुःखान्यनेकशः
वर्षाशीतातपाद्दुःखं सुकष्टं ग्रहपक्षिणाम् । क्लेशमानाति कायानामेवं दुःखान्यनेकधा
गर्भवासे महद्दुःखं जन्मदुःखं तथा नृणाम् । सुबाल्यदुःखं चाज्ञानं कौमारे गुरुशासनम्
यौवने कामरागाभ्यां दुःखं चैवेर्ष्यया पुनः । कृषिवाणिज्यसेवाद्यैर्गोरक्षादिक कर्मभिः
वृद्धभावे च जरया व्याधिभिश्च प्रपीडनात् । मरणे च महद्दुःखं प्रार्थनायां ततोधिकम्
राजाग्निजलदाघातचौरशत्रु भयं महत् । अर्थस्यार्जनरक्षायां भयं नाशे व्यये पुनः
कार्पण्यं मत्सरो दम्भो धनाधिक्ये भयं महत् । अकार्ये संप्रवृत्तिश्च दुःखानि धनिनां सदा
भृत्यवृत्तिः कुसीदं च दासत्वं परतंत्रता । इष्टानिष्टाभियोगश्च संयोगाश्च सहस्रशः
दुर्भिक्षं दुर्भगत्वं च मूर्खत्वं च दरिद्रता । अधरोत्तरभागश्च नारकं राजविक्रमम्
अन्योन्याभिभवं दुःखमन्यांन्यतो भयं महत् । अन्योन्याच्च प्रकोपश्च राज्ञो दुःखं महीभृताम्
अनित्यतात्र भावानां कृतकाम्यस्य देहिनः । अन्योन्य मर्मभेदाच्च अन्योन्य करपीडनात्
लुब्धाश्च पापभेदेन अन्योन्यस्य च भक्षणम् । इत्येवमादिभिर्दुःखैर्यस्माद्भीतं चराचरम्
निरयादि मनुष्यांतं तस्मात्सर्वं त्यजेद्बुधः । स्कंधात्स्कंधेन यन्भारं विश्रामं मन्यते यथा
तद्वत्सर्वमिदं लोके दुःखं दुःखेन शाम्यति । अन्योन्यातिशयोपेताः सर्वदा भोगसंप्लवाः
धर्मक्षयाच्च देवानां दिवि दुःखमवस्थितम् । नानायोनिसहस्रेषु संभवः पुण्यसंक्षयात्
रोगाश्च विविधाकारा देवलोकेऽपि संस्मृताः । यज्ञस्य हि शिरश्छिन्नमश्विभ्यां संधितं पुनः
तेन दोषेण यज्ञस्य शिरोरोगः सदैव हि । मार्तंडभानोः कुष्ठं च वरुणस्य जलोदरम्
पूष्णोदशनवैकल्यं भुजस्तंभः शचीपतेः । सुमहान्क्षयरोगश्च सोमस्य परिकीर्तितः
ज्वरश्च सुमहानासीद्दक्षस्यापि प्रजापतेः । कल्पेकल्पे च देवानां महतामपि संक्षयः
परार्धद्वयकालांते ब्रह्मणश्चाप्यनित्यता । दक्षस्य दुहितां पौत्रीं ब्रह्मा कामितवान्पुनः
क्रोधेन च जयां देवीं योगज्ञां शप्तवान्प्रभुः । कामक्रोधौ स्थितौ यत्र तत्र दोषास्तदात्मकाः
दुःखानि च समस्तानि संस्थितानि न संशयः । विशीर्णजन्ममरणं सर्वाशित्वं हविर्भुजः
स्त्रीवधः कामसक्तिश्च सारथ्यं पांडवे बले । रुद्रेण त्रिपुरं दग्धं दक्षयज्ञो विनाशितः
स्कंदस्य जन्म वै शुक्रात्क्रीडादीनां सहस्रशः । एवं त्रयोपि रागाद्यैर्दोषैर्देवाः समन्विताः
एभ्यः परः प्रभुः शांतः परिपूर्णः स मुक्तिदः । एवमेतज्जगत्सर्वमन्योन्यातिशये स्थितम्
दुःखैराकुलितं ज्ञात्वा निर्वेदं परमं व्रजेत् । निर्वेदाच्च विरागः स्याद्विरागाज्ज्ञानसंभवः
ज्ञानेन तत्परं ज्ञानं शिवं मुक्तिमवाप्नुयात् । समस्तदुःखनिर्मुक्त स्वस्थात्मा स सुखी तदा
सर्वज्ञः परिपूर्णश्च मुक्त इत्यभिधीयते । मातलिरुवाच- एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्
धर्माधर्मविवेको हि सर्वज्ञानसमुद्भवः । इंद्रलोके प्रगंतव्यं देवराजस्य शासनात्
ययातिरुवाच- अस्मद्भाग्यप्रसंगेन भवतो दर्शनं मम । संजातं शक्रसंवाह एतच्छ्रेयो ममातुलम्