भीष्म उवाच-। यत्पुण्यमधिकं लोके सर्वदा सर्वसंमतम्। तद्वदस्वेच्छया विप्र यत्कृतं पूर्वपूर्वकैः
पुलस्त्य उवाच-। एकदा तु द्विजाः सर्वे व्यासशिष्यास्सहादरात्। व्यासं प्रणम्य पप्रच्छु धर्मं मां च यथा भवान्
द्विजा ऊचुः-। पुण्यात्पुण्यतमं लोके सर्वधर्मेषु चोत्तमम्। किं कृत्वा मानवा स्वर्गं भुंजते चाक्षयं वद
लभ्यं चाकष्टकं शुद्धं वर्णानां मर्त्यवासिनाम्। गुरूणां च लघूनां च साध्यमेकं क्रतुं वद
यद्यत्कृत्वा च देवानां पूज्यो नाके भवेन्नरः। तत्तद्वद च नो ब्रह्मन्प्रसादी भव धर्मतः
व्यास उवाच-। पंचाख्यानं वदिष्यामि शृणुध्वं तत्र पूर्वतः। पंचानामेककं कृत्वा विंदेन्मोक्षं दिवं यशः
पित्रोरर्चाऽथ पत्युश्च साम्यं सर्वजनेषु च। मित्राद्रोहो विष्णुभक्तिरेते पंच महामखाः
प्राक्पित्रोरर्चया विप्रा यद्धर्मं साधयेन्नरः। न तत्क्रतुशतैरेव तीर्थयात्रादिभिर्भुवि
पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः। पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयंते सर्वदेवताः
पितरो यस्य तृप्यंति सेवया च गुणेन च। तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि वर्तते
सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता। मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्
प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा। जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः
निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं। तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके
प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः। पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः
तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं। धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्
विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः। पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः
निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं। पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः
क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति। रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्
विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम्। अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते
पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत्। नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि
तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम्। कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः
यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि। पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः
स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया। ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च
आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने। अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च
मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः। इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा
क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम्। पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः
भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि। ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति
विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह। गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्
तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत्। खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्
शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः। ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः