नारद उवाच- एवं स्तुतस्तदा शंभुः द्विजर्षभं जगाद ह । संहरन्नयनज्वालं त्रिलोकीदहनक्षमाम्
वरं वरय भो ब्रह्मन्प्रीतः स्तुत्यानया तव । इंद्रस्यजीवदानेन जीवति त्वं प्रथां व्रज
बृहस्पतिरुवाच- यदि तुष्टोऽसि देव त्वं याहींद्रं शरणागतम् । अग्निरेष शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः
ईश्वर उवाच- पुनः प्रवेशमायाति भालनेत्रे कथं त्वयम् । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरे यथेंद्रं नैव पीडयेत्
नारद उवाच- इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा प्राक्षिपल्लवणांभसि । सोऽपतत्सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे
तदा स बालरूपत्वमगात्तत्र रुरोद च । रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः
स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतौ । श्रुत्वा ब्रह्मा ययौ तत्र किमेतदिति विस्मितः
तावत्समुद्रस्योत्संगे तं बालं स ददर्श ह । दृष्ट्वा ब्राह्मणमायांतं समुद्रोऽपि कृतांजलि
प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयेत् । ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं कस्यायं शिशुरद्भुतः
निशम्येति वचो धातुर्वाक्यं तु सागरोऽब्रवीत् । ब्रह्मा उवाच- सरित्पते कुतो लब्धो बालो ह्येष महाबलः
यस्य नादेन संत्रस्ता देवासुरमहोरगाः । समुद्र उवाच- भो ब्रह्मन्सिधुगंगायां जातोऽयं मम पुत्रकः
जातकर्मादि संस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो । नारद उवाच- इत्थं वदति पाथोधौ स बालः सागरात्मजः
ब्रह्माणमग्रहीत्कूर्चे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः । धुन्वतस्तस्य कूर्चं तु नेत्राभ्यामागमज्जलम् । कथंचिन्मुक्तकूर्चोऽथ ब्रह्मा प्रोवाच सागरम्
ब्रह्मोवाच- नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैतज्जलं मम । तस्माज्जलंधर इति ख्यातो नाम्ना भवत्यसौ
अधुनैवैष तरुणः सर्वशस्त्रास्त्रपारगः । अवध्यः सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति
याति यत्र समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति
नारद उवाच- इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् । आमंत्र्य सरितां नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात्
अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनः सागरस्तदा । कालनेमिसुतां वृंदां तद्भार्यार्थमयाचत
ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां तां प्रददुः प्रहर्षिताः । स चापि तान्प्राप्यसुहृद्वरान्वशी शशास गां शुक्रसहायवान्बली
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे जालंधरोत्पत्तिवर्णनंनाम षण्णवतितमोऽध्यायः
नारद उवाच। क्षिप्तेभ्यस्तत्रबीजेभ्यो वनस्पत्यस्त्रयोभवन् । धात्री च मालती चैव तुलसी च नृपोत्तम
धात्र्युद्भवा स्मृता धात्री माभवा मालती स्मृता । गौरीभवा च तुलसी तमः सत्त्व रजोगुणाः
स्त्रीरूपिण्यौ वनस्पत्यौ दृष्ट्वा विष्णुस्तदा नृप । उत्तस्थौ संभ्रमाद्वृंदारूपातिशयमोहितः
ददर्श तास्तदा मोहात्कामासक्तेन चेतसा । तं चापि तुलसीधात्र्यौ रागेणैवावलोकताम्
यच्चलक्ष्म्यापुराबीजंमाययैवसमर्पितम् । तस्मात्तदुद्भवानारीतस्मिन्नीर्ष्यायुताभवत्
अतःसाबर्बरीत्याख्यामाधवस्यातिगर्हिता । धात्रीतुलस्यैतद्रा गात्तस्यप्रीतिप्रदेसदा
ततो विस्मृतदुःखोऽसौ विष्णुस्ताभ्यां सहैव तु । वैकुंठमगमद्धृष्टः सर्वदेवनमस्कृतः
कार्तिकोद्यापने विष्णोस्तस्मात्पूजा विधीयते । तुलसीमूलदेशे तु प्रीतिदा सा यतः स्मृता
तुलसीकाननं राजन्गृहे यस्यावतिष्ठते । तद्गृहं तीर्थरूपं तु नायांति यमकिंकराः
सर्वपापहरं पुण्यं कामदं तुलसीवनम् । रोपयंति नरश्रेष्ठा न तेपश्यंति भास्करिम्