त्रिंशन्मिताननेकान्वा स्वशक्त्या वा निमंत्रयेत् । वरान्दत्त्वा यतो विष्णुर्मत्स्यरूपी अभूत्तदा
तस्यां दत्तं हुतं जप्तं तदक्षयफलं स्मृतम् । अतस्तान्भोजयेद्विप्रान्पायसान्नादिना व्रती
अतो देवा इति द्वाभ्यां जुहुयात्तिलपायसम् । प्रीत्यर्थं देवदेवस्य देवानां च पृथक्पृथक्
दक्षिणां च यथाशक्ति प्रदद्यात्प्रणमेच्च तान् । पुनर्देवं समभ्यर्च्य देवांश्च तुलसीं तथा
ततो गां कपिलां तत्र पूजयेद्विधिवद्व्रती । गुरुं व्रतोपदेष्टारं वस्त्रालंकरणादिभिः
सपत्नीकं समभ्यर्च्य गां च तस्मै प्रदापयेत् । युष्मत्प्रसादाद्देवेशः प्रसन्नो मे भवेत्तदा
व्रतादस्माच्च यत्पापं सप्तजन्मकृतं मया । तत्सर्वं नाशमायातु स्थिरा मे चास्तु संततिः
मनोरथाश्च सफलाः संतु नित्यं ममार्चनात् । देहांते वैष्णवं स्थानं प्राप्नुयामतिदुर्लभम्
इति क्षमाप्यतान्विप्रान्प्रसाद्य च विसर्जयेत् । तामर्चां गुरवे दद्याद्रत्नयुक्तां तदा व्रती
तदा सुहृद्गुरुयुतः स्वयं भुंजति भक्तिमान् । कार्त्तिके वाथ तपसि विधिरेवंविधः स्मृतः
एवं यः कुरुते सम्यक्कार्तिकस्य व्रतं नरः । विपाप्मा स विनिर्मुक्तो विष्णुसान्निध्यगो भवेत्
सर्वव्रतैः सर्वतीर्थैःस र्वदानैश्च यत्फलम् । तत्कोटिगुणितं ज्ञेयं सम्यगस्य विधानतः
ते धन्यास्ते महापुण्यास्तेषां सर्वफलोदयः । विष्णुभक्तिरता ये स्युः कार्तिके व्रतकारिणः
देहस्थितानि पापानि वितर्कं यांति तद्भयात् । क्व यास्यामो वदंत्येवं यद्ययं व्रतकृन्नरः
इत्यूर्जव्रतनियमान्शृणोति भक्ता ये चैतत्कथयंति चैव वैष्णवाग्रे । ते सम्यग्व्रतकरणात्फलं लभेरन्तत्सर्वं कलुषविनाशनं लभंते
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायामुत्तरखंडे कार्तिकमाहात्म्ये श्रीकृष्णसत्यभामासंवादे उद्यापनवर्णनोनाम पंचनवतितमोऽध्यायः
पृथुरुवाच- यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्व्रतमूर्जस्य विस्तरात् । तत्र या तुलसीमूले विष्णोः पूजा त्वयोदिता
तेनाहं प्रष्टुमिच्छामि माहात्म्यं तुलसीभवम् । कथं सातिप्रिया विष्णोर्देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
कथमेषा समुत्पन्ना कस्मिंस्थाने च नारद । एतद्ब्रूहि समासेन सर्वज्ञोऽसि मतो हि मे
नारदउवाच- पुरा रुद्रेण दैत्येंद्रे सिंधुसूनौ निपातिते । प्रणम्य शिरसा रुद्रं देवा ब्रह्मादयोऽब्रुवन् । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं तुलसीभवम्
सेतिहासं पुरावृत्तं तत्सर्वं कथयामि ते । पुरा शक्रः शिवं द्रष्टुमगात्कैलासपर्वतम् । सर्वदेवैः परिवृतस्त्वप्सरोगणसेवितः
यावद्गतः शिवगृहं तावत्तत्राशु दृष्टवान् । पुरुषं भीमकर्माणं दंष्ट्रानयनभीषणम्
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भो क्व गतो जगदीश्वरः । एवं पुनः पुनः पृष्टः स यदा नोचिवान्नृप
ततः क्रुद्धो वज्रपाणिस्तन्निर्भर्त्स्य वचोऽब्रवीत् । रे मया पृच्छमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि
अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते । इत्युदीर्य ततो वज्री वज्रेण चाहनद्दृढम्
तेनास्य कंठे नीलत्वमगाद्वज्रं च भस्मतां । ततो रुद्र प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव
दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं कृतांजलिपुटोऽभवत् । इंद्रश्चदंडवद्भूमौ कृत्वा स्तोतुं प्रचक्रमे
बृहस्पतिरुवाच- नमो देवाधिदेवाय त्र्यंबकाय कपर्दिने । त्रिपुरघ्नाय शर्वाय नमोंधकनिषूदिने
विरूपायातिरूपाय बहुरूपाय शंभवे । यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने
कालांतकाय कालाय कालभोगधराय च । नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्राह्मणाय नमो नमः