श्रीभगवानुवाच। युवयोर्बाढमेतत्स्याद्भविष्ये कलिसंभवे। भविष्यथो न संदेहः सत्यमेतद्ब्रवीमि वाम्॥१.४०.
वरं प्रदायाथ महासुराभ्यां सनातनो विश्वधरः सुरोत्तमः। रजस्तमोजौ तु तदांजनोपमौ ममर्द तावूरुतलेऽमरप्रभुः॥१.४०.
स्थित्वा तस्मिंस्तु कमले ब्रह्मा ब्रह्मविदांवरः। ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तपोघोरं समाश्रितः॥१.४०.
प्रज्वलन्निव तेजोभिर्भाभिः स्वाभिस्तमोनुदः। बभाषे स तु धर्मात्मा सहस्रांशुरिवांशुभिः॥१.४०.
अथान्यद्रूपमास्थाय प्रभुर्नरायणोव्ययः। आजगाम महातेजा योगाचार्यो महायशाः॥१.४०.
सांख्याचार्यश्च मतिमान्कपिलो ब्रह्मणां वरः। उभावपि महात्मानौ पूजितौ तत्र तत्परौ॥१.४०.
तौ प्राप्तावूचतुस्तत्र ब्रह्माणममितौजसम्। परावरविशेषज्ञौ पूजितौ च महर्षिभिः॥१.४०.
ब्रह्म संपरिवेद्यं ते विशाल जगदास्थितौ। ग्रामणीस्सर्वभूतानां ब्रह्मा त्रैलोक्यपूजितः॥१.४०.
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा विबोध्यगतयोः परम्। त्रीनिमान्कृतवान्लोकान्यथेयं ब्रह्मणः श्रुतिः॥१.४०.
पुत्रं स्वसंभवं चैकं समुत्पादितवान्भुवम्। तदाग्रे चागतस्तस्य ब्रह्ममानससंभवः॥१.४०.
उत्पन्नमात्रो ब्रह्माणमुक्तवान्मानसः सुतः। किं कुर्मस्तव साहाय्यं ब्रवीतु भगवानिति॥१.४०.
ब्रह्मोवाच। यदेष कपिलो नाम ब्रह्मनारायणस्तथा। वदतो भवतस्त्वं तु तत्कुरुष्व महामते॥१.४०.
ब्रह्मणा स तथोक्तस्तौ प्राह भूप समुत्थितः। शुश्रूषुरस्मि युवयोः किं करोमि कृतांजलि॥१.४०.
श्रीभवगवानुवाच। यत्सत्यमक्षरं ब्रह्म अष्टादशविधं च तत्। यत्सत्यममृतं तत्तु परं पदमनुस्मर॥१.४०.
एतद्वचो निशम्यैवं स ययौ दिशमुत्तरां। गत्वा च तत्र स ब्रह्म अगमज्ज्ञानचक्षुषा॥१.४०.
ततो ब्रह्मा भुवर्नाम द्वितीयमसृजत्प्रभुः। संकल्पयित्वा मनसा तमेव च महामनाः॥१.४०.
ततः सोप्यब्रवीद्वाक्यं किं करोमि पितामह। पितामहसमा ज्ञातो ब्रह्माणं समुपस्थितः॥१.४०.
ब्राह्मणस्यामृतरसोनुभूतस्तेन वै ततः। प्राप्तः सपरमंस्थानं स तयोः पार्श्वमागतः॥१.४०.
तस्मिन्नपि गते सोथ तृतीयमसृजत्प्रभुः। मोक्षप्रवृत्तिकुशलं सुवर्नामयुतः प्रभुः॥१.४०.
सोपि तंधर्ममास्थाय तयोरेवागमद्गतिं। एवं पुत्रास्त्रयोप्येते गताः शंभोर्महात्मनः॥१.४०.
तान्गृहीत्वा सुतांस्तस्य तौ गतावूर्जितां गतिं। नारायणश्च भगवान्कपिलश्च यतीश्वरः॥१.४०.
यं कालं ते गता ब्रह्म ब्रह्मा तं कालमेव च। तपोघोरतरं भूयः संश्रितः परमं पदं॥१.४०.
न च शक्तस्ततो ब्रह्मा प्रभुरेकस्तपश्चरन्। शरीरार्धात्ततो भार्यामुत्पादयति तच्छुभाम्॥१.४०.
आत्मनः सदृशान्पुत्रानसृजद्वै पितामहः। विश्वे प्रजानां पतयो येभ्यो लोका विनिःसृताः॥१.४०.
विश्वेशं प्रथमं तावन्महात्मा तपसात्मजम्। सर्वत्रसंहतं पुण्यं नाम्ना धर्मं स सृष्टवान्॥१.४०.
दक्षं मरीचिमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं कतुम्। वसिष्ठं गौतमं चैव भृगुमंगिरसं मुनिं॥१.४०.
अत्यद्भुतास्स्वकृत्येन ज्ञेयास्ते तु महर्षयः। त्रयोदशगुणारंभा ये वंशास्तु महर्षिणां॥१.४०.
अदितिर्दितिर्दनुः काला अनायुः सिंहिका खसा। प्राची क्रोधा च सुरसा विनता कद्रुरेव च॥१.४०.
दक्षस्यापत्यमेतद्वै कन्या द्वादश पार्थिव। नक्षत्राणि च चंद्रस्य विंशतिस्सप्त चोर्जिताः॥१.४०.
मरीचेः कश्यपः पुत्रस्तपसा निर्मितः किल। तस्मै द्वादशकन्याश्च दक्षस्ताश्चान्वमन्यत॥१.४०.