शान्तनुसूनो, वेदविचारिभिः षोडश ऋत्विजः प्रोक्ताः, चतुर्थं चतुष्कं चात्रोक्तम्। स्वयम्भुवा त्रयश्च शतं षष्टिश्च यज्ञाः सृष्टाः; तेषु सर्वेषु द्विजातयः सदा एतानि नामानि पठन्ति। केचित् सदस्यं त्रिसामा चाध्वर्युं च कामयन्ते; नारदः ब्रह्मा कृतः, गौतमः ब्राह्मणाच्छंसी च। देवगर्भः पोतृ, अग्नीध्रः देवलः, अङ्गिराः उद्गाता, पुलहः प्रत्युद्गाता अभवत्। नारायणः प्रतिहार्तृ, सुब्रह्मण्यः उर्ता, भृगुः होतृ, वसिष्ठः मैत्रः अभवत्। कृतुः अच्चावाकः, च्यवनः ग्रावस्तुत्, पुलस्त्यः अध्वर्युः, शिबिः प्रतिष्ठात्रा अभवत्। बृहस्पतिः नेष्टा, शांशपायनः उन्नेता, धर्मः सदस्यः पुत्रपौत्रसखिसंयुक्तः तत्र स्थितः। भरद्वाजः, शमीकः, पुरुकुत्सः, युगन्धरः, एनकः, तीर्णकः, केशः, कुटपः—एते च तत्र आसन्। गर्गः वेदशिराः त्रिसामा चाध्वर्युः कृतौ, तथैव कण्वादयः, मार्कण्डः, गण्डिः च। पुत्रपौत्रैः शिष्यबन्धुभिः सह, ते दिवानिशं श्रान्तिहीनाः तत्र कर्माणि अकुर्वन्। यदा मन्वन्तरं व्यतीतं, तदा यज्ञस्य अवभृथः कृतः; ब्रह्मणे दक्षिणा दत्ता, पूर्वदक्षिणा होतृणे च। पश्चिमदक्षिणा अध्वर्यवे, उत्तरदक्षिणा उद्गात्रे च; ब्रह्मा त्र्यलोक्यं सम्पूर्णं दक्षिणार्हं दत्तवान्। शतं गवां यज्ञसमाप्त्यर्थं विद्वद्भिः दातव्यम्, अष्टचत्वारिंशत् पशून् च। द्वितीयस्थानस्थेभ्यः चतुर्विंशतिः, तृतीयस्थेभ्यः षोडश शुभाः गावः दातव्याः। द्वादश अन्याः अग्नीध्रादिभ्यः दातव्याः; तावत् ग्रामाः, दास्यः, पशवः च दातव्याः। सहस्रं भोज्यभागानां अवभृथस्नाने दातव्यम्; यजमानः सर्वं स्वधनं दद्यात्, इति स्वायम्भुवेन उक्तम्। ऋत्विजः सहायश्च स्वेच्छया दानानि दद्युः; विष्णुं आहूय ब्रह्मा हर्षेण इदम् अवदत्—"सावित्रीं तुष्ट्वा, साधु, तामिह आनय; सा त्वां दृष्ट्वा, शुभानने, न कदापि रोषं करिष्यति। मृदुभिः प्रबोधकैः वचोभिः, विशेषतः युक्तियुक्तैः, त्वं सदा मधुरं भाषसे—तव जिह्वा हि सुधामयी। यः तव वचनानि न गृह्णाति, स त्रिषु लोकेषु न दृश्यते; गन्धर्वैः सह गच्छ, मम प्रियतमां आनय। त्वया प्रसादिता सा साध्वी नूनं तुष्टाऽभविष्यति; मा विलम्बस्व—गच्छ माधव, निःसंशयं। तव लक्ष्मीः पूर्वं गत्वा सावित्र्याः शुभं गृहम्; त्वं तस्याः पन्थानं अनुव्रज्य मम प्रियां सान्त्वय। सा हि, देवि, कदापि एकान्ते तव अप्रियम् न करोति; सदा, सुन्दरी, तव मुखं निरीक्ष्य एव आचरति। एवं मधुराणि बहूनि वचनानि तस्यै देव्यै वक्तव्यानि, यथा शीघ्रं तुष्टिः स्याद्।" एवं ब्रह्मणा लोककर्त्रा उक्तः, विष्णुः ततः शीघ्रं यत्र सावित्री वसति तत्र जगाम। स दूरात् केशवं सह भार्यया आगच्छन्तं दृष्ट्वा, सा शीघ्रं उत्थाय विष्णुना ससम्मानं पूजिता। "नमस्ते, देवदेवेशि, ब्रह्मपत्नी, नमः ते; त्वां प्रणम्य सर्वे जनाः पापात् विमुच्यन्ते। त्वं पतिसत्ता, महाभागा, ब्रह्मणः हृदयस्थिता; दिवानिशं त्वां चिन्तयन्तः तव प्रसादं याचन्ते। त्वदीयं वचनं यदि न विश्वसि, तर्हि एतां तव सखीं लक्ष्मीम्, भृगुपुत्रीं, पृच्छ।" इत्युक्त्वा शौरी सावित्र्याः पादद्वयं प्रणम्य, "क्षमस्व, देवि, नमस्ते" इति उभाभ्यां हस्ताभ्यां उक्त्वा। तस्याः पादौ स्पृष्ट्वा, "जगन्मातः, विश्वाराध्या" इति सम्मानं कृत्वा, सा देवी पादौ संकुच्य हरिणः हस्तौ स्वहस्ताभ्यां स्पृष्टवती। ततः सा विष्णवे उवाच—"मया सर्वं क्षमितं, अच्युत; एषा लक्ष्मीः सदा तव हृदि वसतु, प्रिय। त्वया विना सा अन्यत्र न कदापि रमते; भृगुपत्न्याः जातया एषा सती तव भार्या। सा पुनः देवदानवप्रयत्नेन सागरात् उत्पन्ना; भगवन्, इह पुनः सा अवतीर्णा। देवेषु दिव्यतनुं, मनुष्येषु मानुषीं धारयन्ती, सा निःसंशयं तव सखी, दीर्घकालं पतिव्रता। ब्रूहि, भगवन्, अहं किमत्र कर्तव्यम्? आज्ञापय।" विष्णुः उवाच—"यज्ञः संपूर्णः; अहं तव समीपं प्रेषितः। शीघ्रं सावित्रीं आनय, यथा सा मया सह स्नानं कुर्यात्। आगच्छ, देवि, तत्र हर्षेण गच्छ।" "स्वमपतिं सर्वैः देवैः परिवृतं दृष्ट्वा गच्छ," इति लक्ष्मीः उक्तवती। सावित्री उवाच—"त्वां विना न गच्छामि; तव पादौ स्पृष्ट्वा स्थितास्मि।" तां उत्थाप्य, स्वहस्तेन दक्षिणं हस्तं गृहीत्वा। यदा सावित्री विलम्बमकरोत्, तदा ब्रह्मा, सन्निकृष्टां महादेवीं प्रति, इदं वचनं उवाच।