ततः लक्ष्मणः रामं प्रति उवाच – पुनः वनं गन्तुं न इच्छामि। लक्ष्मणस्य निश्चयम् अवगम्य रामः तं प्रति इदं वचनम् अवदत् – सौमित्रे, मां अनुगन्तुं मा कुरु; अहं एकाकी वनं गमिष्यामि। मम द्वितीयः सहचरः सीता। एवमुक्ते रामे लक्ष्मणः प्रत्युवाच। ततः लक्ष्मणः रामस्य वचः स्वीकृत्य उत्थितः। तौ उभौ शत्रुनाशकौ पुण्यप्रदेशस्य सीमां धर्मगिरिं समुपेत्य गतौ। रामः अष्टविधेन प्रणामेन त्रिनेत्रं भगवान् निर्गन्धं देवदेवम् पिनाकिनं नमस्कृत्य प्रणम्य स्थितः। अञ्जलिं कृत्वा, रोमाञ्चितशरीरः, भक्त्या पार्वतीप्रियं शंकरं स्तुतवान्। सत्त्वगुणं प्राप्तः, रजःतमः निवर्त्य, जगतां कारणं, देवाधिदेवम् अवगच्छन् रामः इदं उवाच – यः सर्वस्य जगतः कर्ता, चराचरस्य कर्ता, यः सृष्टस्य सुखदुःखदाता, यः कालान्ते प्रलयकारणः – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः शिरसि शुद्धां सुन्दरां चपलां गङ्गां दिवः पतन्तीं, महान् तरङ्गयुक्तां, माला इव स्रग्धरां धारयामास – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः पद्मपदाभ्याम् कैलासशिखरं दशाननकृतं कम्पितं स्थिरं कृतवान् – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः युद्धे पुनःपुनः दानुपुत्रान्, विद्याधरभोगिनः, नागगणान्, फलमूलाशिनः महर्षीन् विजितवान् – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः दक्षयज्ञे भगस्य पूष्णः चक्षुषी नाशितवान्, दन्तावलिं पतितवान्, इन्द्रस्य वज्रहस्तं स्तम्भितवान् – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यम् पापकर्मिणः, विषयासक्तचित्ताः, ज्ञानवंशगुणहीनाः, शरणं याचन्ति, ते सुखभाजः भवन्ति – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यस्य जन्म अतुलम्, तेजः सहस्रसूर्यसमानम्, देवासुरप्रमुखान् भीषयामास, कालकूटविषं पीत्वा – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः ब्रह्मणः, इन्द्रस्य, रुद्रस्य, मरुतां, षण्मुखस्य, नन्दिनः मृत्युपाशात् उद्धारकः – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः हिमवतः काञ्चनवने धूमव्रतेन तपसा पूजितः, यः भृगवे संजीवन्युपायं प्रदर्शितवान् – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः दक्षयज्ञे गजवान्, कपिवान्, मार्जारमुखान्, गणाधिपान्, प्रेतान्, लोकपालान् सेवितः – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः शङ्खचन्द्रमल्लिकाशुक्लः, वृषारूढः, हिमकन्याभिः सह, मेघमण्डलाभरणः – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः शान्तमुनिं संयमनिष्ठं, भीमपुरुषैः अपसारितम्, नमस्कृत्य स्तुतं रक्षितवान् – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यः वामहस्तेन, पद्माङ्गुलिनखेन, ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः यौवनपद्मसमानं छिन्नवान् – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। यस्मिन् भक्त्या प्रणम्य, शुद्धवाक्यैः स्तुत्वा, अनिरासन्नचित्तेन, सूर्यः स्वदीप्त्या तमः निवारयति – तं शंकरं शरणं प्रपद्ये। ये जनाः त्वां देवगुरुम्, चराचराधिपं न जानन्ति, ते दुष्टहृदयाः, मदगर्वबद्धाः, कुतर्कग्रस्ताः, दुःखं अनुभवन्ति। एवं स्तुवति रामे, त्रिशूलधारी वृषध्वजः भगवान् हर्षयुक्तः रामं प्रीतया हृदयेन सम्बोधितवान्। रुद्रः उवाच – राम, त्वया अहम् तुष्टः; शुभं ते भवतु। त्वं शुद्धवंशजः; त्वं अपि लोकपूज्यः, मानवाकृत्या देवः। त्वं सुराणां रक्षकः; ते दीर्घकालं सुखं भुञ्ज्युः; चतुर्दशवर्षात् परं ते दीर्घायुषः सेव्यमानाः। ये पृथिव्यां त्वां पुनः अयोध्यां आगच्छन्तं पश्यन्ति, ते इह सुखं भुञ्ज्युः, दिवि च नित्यं वासं कुर्वन्ति। सुरकार्यं कृत्वा, पुनः नगरं गमिष्यसि; राघवः देवम् नमस्कृत्य शीघ्रं निर्गतः। इन्द्रमार्गे नदीं प्राप्त्वा, जटाः बन्धयित्वा, रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच – धनुः मे ददातु। रामस्य वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणः सीतां प्रति उवाच – हे देवि, रामः मां किमर्थं कारणं विना त्यक्तवान्? न जाने किम् अपराधं मया कृतं यत् महाबाहुः रामः कोपात् मां परित्यक्तवान्। निश्चितं, अहं जीवितं त्यजामि। मम जीवने किम् प्रयोजनम्? लज्जा मम, कुलकलङ्कः अस्मि, येन आर्यस्य कोपः कस्यचित् दुष्कर्मणा उत्पादितः। केषु लोकेषु गमिष्यामि, महात्मनः निन्दितः? उभे हस्ते मुखे स्थापयित्वा, अश्रुपूरितकण्ठः, इदं वचनं उवाच। नाहं रामं कर्मणा, मनसा, वाचा, अन्यथा कदाचित् अपराधितवान्; हे देवि, तव पादौ स्पृशामि, अन्यः मे शरणं नास्ति। तदा सीता रामं प्रति उवाच – किं कारणं तव अनुजं परित्यक्तवान्? एषा अन्यायता परित्यज्यताम्, लक्ष्मणः श्रीवर्धनः अस्ति। राघवः सीतां प्रत्युवाच – लक्ष्मणं न परित्यजामि; स्वप्ने अपि तस्य मतं न अवमानये, प्रिये। सुन्दरी, पूर्वं अस्मिन देशे आचारः श्रुतः; अत्र सर्वे जनाः केवलं स्वार्थपराः। ते परस्परं न पश्यन्ति, न हितवचनं शृण्वन्ति; पुत्राः पितृवचनं न शृण्वन्ति, पितरः पुत्रस्य वचनं न शृण्वन्ति। शिष्यः गुरुवचनं न शृण्वन्ति, गुरुश्च शिष्यस्य वचनं न शृण्वन्ति; स्नेहः लाभे बद्धः, कोऽपि कोऽपि प्रियः नास्ति। एवं उक्त्वा, महतीं रेवा नदीं प्राप्तः; ककुत्स्थः भ्रातृभिः सीतया च स्नानं कृतवान्। पितृभ्यः जलं दत्त्वा, देवताभ्यः च, सूर्यं पुनःपुनः निरीक्ष्य, देवेषु मनः स्थितवान्। स्नानं कृत्वा, रामः दीप्तिमान् अभवत्, सीता तस्य पार्श्वे, लक्ष्मणेन सह; हिमकन्यया गूहया च स्नानं कृत्वा, भगवत् स्वगृहं प्रविष्टः।