सः सदा हृष्टचित्तया सा माम् अनिशम् उपतापयति, हे रघुवर, त्वमपि राम माम् क्लेशं जनयसि, तेन परत्रापि मे हानिः स्यात् इति लक्ष्मणः रामं सम्बोध्य अवदत्। तव कृते अहम् निरन्तरं क्षुधया सह तृष्णां च सहिष्णुः, नात्र संशयः; एतत् परत्र अपि विचार्यं भवेत्। मृतस्य पश्चात् न कश्चन द्रष्टः अस्ति—न भार्या, न पुत्रः, न धनं; एवं विद्वांसः वदन्ति। तव च पितरः राम, कण्टकवर्जितं राज्यं परित्यज्य, तव वनवासाय कैकेय्याः कामं पूरयन् दिवंगतः। कैकेयी तु अत्रैव धनसमेतैः सम्बन्धिभिः सह तिष्ठति; एकः एव दशरथः स्वपन्थानं गतः। अहं मन्ये, सीता नूनं त्वया सह न गमिष्यति; कथय माम्, राघव, तया सह किं करिष्यसि? इत्येवं लक्ष्मणस्य अप्राक्तपूर्वं वचनं श्रुत्वा, राघवः विषण्णः तस्थौ, सीता अपि सुन्दरानना शोकगर्भा बभूव। ततः सीता लक्ष्मणेन उक्तं सर्वं कृतवती; स्नात्वा च भुक्त्वा च तौ पद्मलोचनौ वीरौ विश्रान्तौ। तत्र रात्रिं नीत्वा, प्रस्थानाय मनः कृत्वा, रामः उवाच—“उत्तिष्ठ सौमित्रे, दक्षिणां दिशं गच्छावः।” सौमित्रिः रामं प्रति उवाच—“अहं कदापि न गमिष्यामि; त्वं पत्न्या सह गच्छ, पद्मलोचन।” “नान्यं वनं गमिष्यामि, न अयोध्यां च राघव; अहं अस्मिन्नेव वने चतुर्दश वर्षाणि स्थास्यामि।” “यदि त्वं मया विना अयोध्यां न गच्छसि, नृप, तर्हि पुनः अनेनैव मार्गे प्रतिनिवर्तितव्यम्।” “यदि अहं तदा जीविष्यामि, पितुः पुरीं पुनः गमिष्यामि; तपश्चर्याम् आचरिष्यामि—मया किं करिष्यसि?” “गच्छ, सौम्य, तव पन्थाः शुभः स्यात् विघ्नवर्जितः; अहं त्वां पुनः द्रक्ष्यामि, पत्न्या सह प्रतिनिवृत्तं, पद्मलोचन।” “अयोध्यायाः राज्यं पितामहपैतामहम् अधुनापि नृपः पालयति; भरतः शत्रुघ्नश्च तवाज्ञां कर्तुं सिद्धौ स्थितौ। अहं तु विशेषतः तव वनवासे प्रतिकूलः; अहर्निशं, रिपुं दहन्, सदा तथा अस्मि।” “कर्तुं न शक्नोमि; गच्छ, सौम्य, यथा इच्छसि।” इत्येवं रघुनन्दनः सौमित्रिम् अभाषत। “यथा पूर्वं मया सह अयोध्यां त्यक्त्वा गतः, तथा अहं नव वर्षाणि पञ्च च वने वत्स्यामि, राम।” “न तु त्वत्तः पृथक् क्वचित् वत्स्यामि, स्वर्गे अपि न; यः तव विधिः, पुरुषर्षभ, स एव ममापि।” “मम अनुग्रहम् अनुगृहाण; मामपि नय, रघुनन्दन। अधुना मार्गमध्यम् आगतः, कथं त्वं स्थास्यसि, रिपुं दहन्?” ततः लक्ष्मणः रामं प्रति उवाच—“पुनः वनं न गमिष्यामि।” लक्ष्मणस्य निश्चयं ज्ञात्वा, रामः वाक्यम् अब्रवीत्—“मां मा अनुगच्छ, सौमित्रे; अहं एकाकी वनं गमिष्यामि। द्वितीयः सहचारी मम सीता।“ एवं रामेण उक्ते, लक्ष्मणः प्रत्युवाच। ततः लक्ष्मणः रामवचनं स्वीकृत्य उत्तस्थौ; तौ रिपुदमनौ पुण्यदेशस्य सीम्नि धर्मगिरेः अगमताम्। रामः अष्टाङ्गप्रणिपातेन त्रिनेत्रं, गन्धरहितं, देवाधिदेवं, पिनाकिनं प्रणम्य नमस्कृतवान्। सः कृताञ्जलिः, रोमाञ्चिततनुः, भक्त्या शंकरं पार्वतीप्रियं स्तोतुम् आरब्धवान्। सत्त्वगुणमाविश्य, रजस्तमःवर्जितः, सः लोककारणं देवेश्वरं तत्त्वतः अवगच्छत्। रामः उवाच—“यः समग्रस्य जगतः कर्ता, चराचरस्य, यः पुनः सृष्टस्य सुखदुःखयोः दाता, यः कालान्ते संहारहेतुः, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः शिरसि शुद्धां रम्यां चञ्चलां गङ्गां दिवः पतन्तीं महावेगां मल्लिका-हारमिव धारयामास, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यस्य पद्मपादाभ्यां कैलासशिखरं दशग्रीवेन कम्पितं स्थिरं कृतम्, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः पुनः पुनः संग्रामे दानवपुत्रान्, विद्याधराः, नागान्, फलमूलाशिनः ऋषीन् च संयोजयामास, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः दक्षयज्ञे भगस्य पूष्णः चक्षुषी नाशयामास, तेषां दन्तावलिं च भङ्क्त्वा, वज्रपाणेन्द्रस्य करं स्तम्भयामास, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यम् अधार्मिककर्मणः विषयासक्तचित्ताः अपि, ज्ञानवंशगुणहीनाः, यदा शरणं यान्ति, सुखभाजः भवन्ति, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यस्मिन् उत्पत्तिः अनुत्तमा, तेजः कोटिसूर्यसमं, देवदानवराज्ञः भीषयन्, कालकूटं विषं पीत्वा, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यो ब्रह्मेन्द्ररुद्रमरुतः षण्मुखं च कार्त्तिकेयं, नन्दिं मृत्युमुखात् त्रातवान्, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः हिमवतः कानने धूमव्रतेन तपसा पूजितः, यस्य मनः अन्यैः अतीतम्, यस्य संजीवनी रहस्यं भृगवे प्रदर्शितम्, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः दक्षयज्ञे गजाननवानरमार्जारमुखैः गणाधिपैः, भूतगणैः, लोकपालैः च पूजितः, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः शङ्खचन्द्रमल्लिकाश्वेतः, महावृषभारूढः, गिरिकन्याभिः सहितः, मेघमण्डलालङ्कृतः, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः शान्तमुनिं नियमदण्डधारिणं, उग्रैः पुरुषैः आकृष्यमाणं, तस्य भक्त्या नमस्कुर्वतः स्तुत्वा रक्षितवान्, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यः वामहस्तेन पद्माङ्गुलिनखेन ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः देवसन्निधौ छित्त्वा, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” “यस्मिन् भक्त्या प्रणम्य, विशुद्धवाक्यैः स्तुत्वा, निरतश्चित्तः, सूर्यः स्वतेजसा तमः नाशयति, तं शंकरं शरणं प्रपद्ये।” एवं रामः परमभक्त्या शंकरं स्तुत्वा, लक्ष्मणेन सह तस्मिन् पुण्यप्रदेशे स्थितः, प्रस्थानाय मनः कृतवान्।