श्रीमहादेवः कथयति— "शृणु, देवदूत! विष्णोः चक्ररूपिणः स्मरणं 'चं' इति मन्त्रेण क्रियते, चक्रधारिणं विष्णुं स्मरामि। तथा 'शं' इति मन्त्रेण शङ्खरूपिणं त्वां प्रणमामि, सुखदं शङ्खधारिणं नमामि। एतेन मन्त्रेण, हे दूत, शङ्खधारणं स्मर्यते; मुनिभिः चतुर्षु आयुधेषु धारणं च स्मर्यते। यथा अग्निहोत्रं नित्यं, वेदाध्ययनं च तथा, एवं ब्राह्मणस्य तापत्रयलक्षणं चिह्नधारणं च नित्यं कर्तव्यम्। गन्धयुक्तेन चन्दनेन, विशेषतः गोपिकाचन्दनेन, वेदविदां ब्राह्मणानां चिह्नधारणं विशेषतः विधानम्। यः चण्डालः अपि तानि चिह्नानि धारयति, स शुद्धो भवति—अत्र न संशयः; यदा सः ऊर्ध्वपुण्ड्रं सम्यक्, स्निग्धं, शान्तं चिह्नं धारयति। स चण्डालः अपि, शुद्धात्मा, द्विजातिभिः सदा पूजनीयः; चण्डालानां गृहेषु, यत्र तुलसी दृश्यते, तत्र दूताः वसन्ति। तत्र यः तुलसी लभ्यते, सा भक्तिपूर्वकं स्वीकर्तव्या। अथ, श्रीमहादेवः पुनः कथयति— "महाव्रतानां मध्ये परमं व्रतम्, यत् पुत्रपौत्रवृद्धिकरं, सुखसमृद्धिदायकं च, अहं जगन्नाथं पृष्टवान्। शृणु, सुन्दरि! एतत् दिव्यं चरितं, मुनिभिः पूज्यमानं परमं व्रतं वक्ष्यामि। रजस्वला स्त्री सहसा पातकिनी मता; किन्तु एतत् व्रतं कृत्वा, सा महापातकात् विमुच्यते। एतद् व्रतं पितृभ्यः नित्यं दातव्यम्, धर्मार्थकामसाधकम्। श्रीविष्णुः उवाच— 'पूर्वं देवशर्मा नाम, महाबाहुः ब्राह्मणः, वेदविद्, नित्यं स्वाध्यायरतः आसीत्। सः अग्निहोत्रकर्मनिरतः, षट्कर्मनिष्ठः, सर्ववर्णैः पूजितः, पुत्रैः पशुभिः बन्धुभिश्च परिवृतः। भाद्रपदमासस्य शुक्लपञ्चम्याम्, तस्य श्रेष्ठब्राह्मणस्य गृहे द्रव्यं क्षीणमभवत्। पितरि दिवंगते, सः आत्मसंयमी, इन्द्रियनिग्रही, रात्रौ ब्राह्मणान् आमन्त्रयामास—यः सुखसमृद्धिदायकाः। प्रभाते शुद्धे समुपस्थिते, सः स्वपत्नी सहितः, नानापात्राणि विन्यस्य, सर्वपात्रेषु भोजनं चकार। अष्टादशविधान्नानि पितृप्रियाणि तत्र सुस्वादूनि रचयित्वा, विधिवत् पिण्डदानादिकं कृत्वा, पृथक् पृथक् ब्राह्मणान् भोजयामास। मध्याह्ने सर्वे वेदपाठिनः ब्राह्मणाः आगच्छन्; द्विजश्रेष्ठैः नियमेन अर्घ्यपाद्यादिकं कृतम्। श्राद्धकाले रजसा मलिनाः सन्तः, स्नानं कृत्वा, गृहं प्रविश्य, स्वस्वस्थानानि उपविशन्। सः तान् मधुरशाल्यन्नेन विशेषतः भोजयित्वा, श्राद्धं विधिवत् आरभ्य पिण्डदानादिकं चकार। ततः तान् ताम्बूलं, वस्त्राणि, विविधदानेन च ब्राह्मणान् तुष्ट्वा, पितृध्यानपरः अभवत्। ब्राह्मणाः सर्वे विसर्जिताः, आशीर्वचनपरायणाः अभवन्; सः स्वकुलबन्धून् अन्यांश्च क्षुधितान् अपि भोजयामास। सर्वान् विधिवत् भोजयित्वा, रात्रौ, कुटीरद्वारे उपविश्य, पत्नी जलं आनयित्वा, तस्य पादौ प्रक्षालयामास। तदा शुनकी, वृषभश्च, परस्परं संवादम् आरभेताम्। 'शृणु, प्रिये! या मया कृतं, तत् तुभ्यं कथयामि; यथावत् एव वदामि, अन्यथा न। कदाचित्, दैवयोगात्, अहं पुत्रगृहं गतवती; तत्र स्थित्वा, स्नुषया क्षीरपानं दृष्टवती, ततः पुनः न। क्षीरं नागेन पीतं, अहं तद् अपश्यं; अनन्तरं स्नुषया सम्यक् पानं दृष्टवती। तस्य संस्पर्शात्, मम कटिः सदा भग्ना; तद्वेदनया, स्वामिन्, अहं दुःखिता अभवम्, भग्नकटिका सदा भोजनास्वादं न लभे।' वृषभः उवाच— 'शृणु, शुनके! दुःखकारणं तुभ्यं वदामि। अद्यैव, यदा ब्राह्मणाः भोजिताः, मम पुत्रेण कर्म कृतं, किन्तु माम् न स्मृतवान्; न जलदानं, न तृणदानेनापि, केनापि मम कृतम्। अहं पापी, अनशितः, अत्र पापबलात् बद्धः; पूर्वकृतदोषात्, शुनकिरूपेण जातः—न संशयः।' तस्मिन् काले, हे देवि, तेन पुत्रेण धीमता ताः वाचः श्रुताः—'एष एव मम पिता, यः मम गृहे पशुरूपेण जातः। एषा च मम माता, न संशयः; दैवयोगात्, शुनकीरूपेण जाता। किं करोमि? एषा निश्चितम्।' एवं चिन्तयन्, सः ब्राह्मणः निद्रां न लेभे; सर्वां रात्रिं चिन्तायामग्नः, परमेशं स्मरामास। 'अहं नानाविधधर्मपरायणः, तथापि कुतः मे शुभं?' इति विचार्य, रात्रौ पुनः निद्रां गतः। प्रभाते शुद्धे समुपस्थिते, सः मुनिसमूहस्य समीपं गतः; तत्र वसिष्ठः सस्नेहम् अभ्यागतम्। 'ब्राह्मणश्रेष्ठ! आगमनकारणं वद।' इति पृष्टः, ब्राह्मणः साष्टाङ्गं प्रणिपत्य, 'अद्य मम जन्म सफलम्, अद्य कर्माणि सफलानि; अद्य पितरः तृप्ताः, यतो मुनिदर्शनं दुर्लभं मया प्राप्तम्। श्राद्धं विधिवत् कृतं, द्विजातयः सुसंतुष्टाः; गृहस्थाः अपि भोजिताः।' भोजनान्ते, शुनकी तत्र वदति—'अस्माकं गृहे वृषभः अस्ति। शृणु, स्वामिन्! यत् वदामि—गृहे स्थित्वा, मया क्षीरपात्रं विषेण कलुषीकृतम्।' इति एषा पावनी कथा, मन्त्रेण, व्रतेन, धर्मेण च, श्राद्धकर्मस्य महिमानं, चिह्नधारणस्य पुण्यं, तुलसीपूजनस्य गौरवं, पितृभक्तेः प्रभावं च, स्पष्टतया प्रकाशयति।