सः तत्र दीर्घकालं स्थित्वा स्वस्य नियतं कर्तव्यं बुबोध। ततः तस्य पितरः पुत्रस्य आयुःप्रमाणं ज्ञातुमिच्छन् पप्रच्छ। मृकण्डुः सूनोः दीर्घजीवनं वा अल्पजीवनं वा संख्या वदेत्युक्त्वा पण्डितं तं पप्रच्छ। तदा स पण्डितः एवं वचः प्रोवाच— “भगवन् मुनिश्रेष्ठ, तव पुत्रस्य आयुः सृष्टिकर्त्रा षण्मासेषु निश्चितम्; त्वं शोकं मा कृथाः, एष सत्यमुक्तम्।” एवं तस्य वाक्यं श्रुत्वा, भीष्म, तदा तस्य पितरः बालस्य उपनयनं चकार। पिता पुत्रं प्रोवाच— “मुनीन् प्रणम।” सः पितुः आज्ञया हृष्टः सन्तुष्टः च सर्वान् मुनीन् प्रणनाम। जातिविभागं न जानन् सः सर्वान् वर्णान् प्रणम्य, पञ्चमासान् च विंशतिपञ्च दिनान् व्यतीयाय। अथ तेन मार्गेण सप्तर्षयः तत्र आगच्छन्। बालः तान् सर्वान् दृष्ट्वा, काषायवसनं दण्डकमण्डलुधरं च, एकैकस्य प्रणामं चकार। तदा तैः सप्तर्षिभिः बालाय आशीः दत्ता— “दीर्घायुष्मान् भव।” इत्युक्त्वा तस्य आयुः क्षीणं दृष्ट्वा, पञ्चदिनायुषः सः इति ज्ञात्वा, भीताः तं बालं आदाय ब्रह्मणः समीपं जग्मुः। तं मुक्त्वा, राजन्, ते ब्रह्माणं प्रणम्य सर्वं निवेदयामासुः। ब्रह्मा अपि तैः सम्यक् पूजितः। तेषां साक्षात्सन्निधौ ब्रह्मा उक्तवान् यत् बालः दीर्घायुषी भविष्यति। पितामहवचनं श्रुत्वा, मुनयः सन्तुष्टाः अभवन्। सप्तर्षीन् दृष्ट्वा, ब्रह्मा विस्मितः पप्रच्छ— “कस्मात् आगताः यूयं? अयं बालः कः?” इति। तदा, राजन्, मुनयः तम् आख्यातवन्तः— “एष मृकण्डोः पुत्रः, अल्पायुष्मान्; अस्य आयुः दीर्घं कुरु।” बालस्य अल्पायुषः सति, मुनिः तस्य उपनयनं कृत्वा, यज्ञोपवीतं दण्डं च दत्तवान्, अनुशासनं च अकरोत्। पितरः तम् उपदिशत्— “यः कश्चन भूमौ विचरन् दृष्टः, त्वं तं सम्यक् प्रणम।” सः बालः भूमौ विचरन्, तीर्थयात्रया च दैवयोगेन च, वृद्धेषु प्रणामे अभ्यस्तः अभवत्, हे पितामह। तत्र बालः उक्तः— “दीर्घायुष्मान् भव।” अस्माकं वचनं तव वचनेन कथं सत्यम् भविष्यति? एवं तैः उक्तः, ब्रह्मा पितामहः जगतः उवाच— “सर्वथा वागसत्येनैव पृथिवी प्रतिष्ठिता।” ब्रह्मा प्रोवाच— “मार्कण्डेयः मम तुल्यायुष्मान् भविष्यति; कल्पादौ च अन्ते च सः स्थितः भविष्यति, मुनिश्रेष्ठाः।” एवं, मुनयः ब्रह्मलोकस्थं पितामहम् उद्दिश्य कार्यसिद्धिम् प्राप्तवन्तः, बालं पुनः पृथिवीं प्रेषितवन्तः। ब्राह्मणाः तीर्थयात्रां कृत्वा, मार्कण्डेयः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्। तेषां प्रस्थानानन्तरं, सः पितरं प्रति उवाच— “मुनिभिः ब्रह्मविद्भिः अहं ब्रह्मलोकं नीतः, दीर्घायुष्मान् कृतः, वरैः पूजितः, ततः विमुक्तः च।” “एतद् अन्यानि च मम दत्तानि, तव चित्तचिन्तां निहत्य; कल्पादौ च अन्ते च अहं नित्यं भविष्यामि।” “ब्रह्मणः, लोकसृजः, प्रसादेन, पितः, अहं पुष्करं गमिष्यामि, तपस्यां रतः।” “तत्र अहं पितामहं देवानां प्रभुं, सर्वकामदं, सर्वविघ्ननाशनं च पूजयिष्यामि।” “सर्वसुखदं, इन्द्रादीनां शरणं, लोकपितामहं ब्रह्माणं तुष्टिं करिष्यामि।” मार्कण्डेयस्य वचनं श्रुत्वा, मृकण्डुः महर्षिः परमसन्तोषेण पूर्णः किञ्चिद् दीर्घनिःश्वासं चकार। धैर्येण चित्तं स्थिरीकृत्य, हृष्टहृदयः, इदं वचनं उवाच— “अद्य मम जन्म सफलम्, जीवितं च कृतार्थम्।” “येन लोकसृजः पितामहः दृष्टः, सः त्वं मम पुत्रः कुलधारकः अभवः।” “गच्छ त्वं, देवानां प्रभुं ब्रह्माणं पुष्करे स्थितं पश्य; यः लोकनाथः दृष्टः, तत्र जरा न मृत्युश्च। “मानवानां तत्र सुखं सम्पद्यते, श्रियं च अक्षय्यं तपः; तत्र त्रयो दिव्यशृङ्गाः, त्रयः च स्रोतांसि सन्ति। “तथैव तत्र त्रयः पुष्कराः; कारणं न ज्ञायते—एकं कनिष्ठं, एकं मध्यमं, तृतीयं ज्येष्ठं पुष्करम्। “शृङ्गनाम्नि पुण्यस्रोतांसि, ब्रह्मा, विष्णु, रुद्रः—एते त्रयः नित्यं तत्र सन्ति। “पृथिव्यां सर्वेषु स्थलेषु, महाबाहो, पुष्करात् पुण्यतरं नास्ति; तस्य जलं शुद्धं, निर्मलं, त्रिलोक्ये विख्यातम्। “ये पुण्यात्मानः पुष्करं पश्यन्ति, ते ब्रह्मलोकमार्गं पश्यन्ति; यः तत्र शतवर्षं वह्निं पूजयेत्— “वा एकं कार्तिकमासं पुष्करे वसेत्—एवं कर्म मया न कृतं, न च कृतकर्मा अभवम्। “तस्मात्, पुत्र, त्वया अल्पेनैव मृत्युञ्जयः अभूः; तत्र देवानां प्रभुः ब्रह्मा, लोकपितामहः दृष्टः। “न पृथिव्यां कोऽपि त्वया तुल्यः; त्वया, पञ्चवर्षे जातेन, अहं तुष्टः। “मम वरात्, त्वं दीर्घायुषां मध्ये स्थितिं प्राप्स्यसि, न संशयः; एष मम आशीः। “एवं सर्वे वदन्ति—‘यत्र यत्र लोकान् इच्छसि, तत्र गच्छ।’ एवं मृकण्डुपुत्रस्य कृपया लब्धेन—” इति श्रीमद्ब्रह्मवैवर्ते, पवित्रखण्डे, मृकण्डेयोपाख्याने, तृतीयोऽध्यायः।