ये पुरुषाः, येन शूद्रमार्गेण जीवितं कुर्वन्ति, त्रिरात्रं उपवासनं कृत्वा द्विजातिभ्यः धनं ददति, ब्रह्मशक्तियुक्ताः सन्तः, तेषां मृत्युकाले, चतुर्भुजाः पद्मासनस्थाः रथारूढाः भूत्वा, ब्रह्मसंयोगं प्राप्य पुनर्जन्म न लभन्ति। यत्र गङ्गा, सर्वश्रेष्ठा नदी, गङ्गोद्भेदं प्राप्नोति, तत्र सरस्वती, तां द्रष्टुम् आकाङ्क्षन्ती, आकाशात् सान्त्वनाय प्रकटिता जाता। तत्र गत्वा, तीरजलैः शुद्धा, देवैः सिद्धैः च सेविता, सा विशुद्धा सरस्वती, विद्याधरगणैः पूजिता, ज्ञेयत्वं प्राप्तवती। यः कश्चन तत्र एकमुष्टिं जलं पीत्वा, तं परमं प्राप्तः, पूर्वदिशं दृष्ट्वा, 'गङ्गे, सखे, त्वया—' इति उक्तवान। 'अहं एकाकिनी, वियुक्ता; कुतः गच्छेयम्, बन्धुहीना?' इति तस्याः वचनं श्रुत्वा, गङ्गा तां शोकग्रस्तां रुदतीं दृष्ट्वा, पूर्वदिशात् आगत्य, तां दुःखितां सरस्वतीं आलिङ्ग्य, तस्याः चित्तं शमयामास। गङ्गा तस्याः नेत्रे अपि पवित्रयित्वा, 'मा रुद, सुभगे; त्वया दुष्करं कार्यं सिद्धं, सखे,' इति उक्तवती। 'देवकार्यं अन्यैः न शक्यं कर्तुम्; अतः, सुभगे, देवाः सर्वे तव दर्शनाय अत्र समागताः।' तेषां वाक्-मनः-शरीर-कर्मणा पूजनं कर्तव्यम्; सरस्वती, विधिवत् देवेश्वराणां पूजनं कृत्वा, ब्रह्मपुत्री, तदनन्तरं, स्वसखीगणं समागता। ज्येष्ठमध्येषु तेषां मिलनं लोके प्रसिद्धम्। ब्रह्मपुत्री पश्चिमदिशं दृष्टवती, जाह्नवी उत्तरदिशं; तदनन्तरं, सर्वे देवाः पुष्करे समागताः, तस्याः दुष्करं कर्म ज्ञात्वा, तां स्तुतवन्तः—'त्वं विद्या, त्वं बुद्धिः, त्वं लक्ष्मीः, त्वं ज्ञानं, त्वं परमार्गः।' 'त्वं श्रद्धा, त्वं उत्तमा स्थैर्यम्, विद्या, प्रज्ञा, हर्षः, धैर्यं; त्वं सिद्धिः, त्वं स्वधा, स्वाहा, त्वं महान् धर्मः।' 'संध्या, रात्रिः, तेजः, श्रीः, बुद्धिः, श्रद्धा, सरस्वती, यज्ञः, ज्ञानम्, महाज्ञानम्, गुह्यज्ञानम्, एते सर्वे दीप्तिमन्तः।' 'यद् अनुसंधानं, जीविका, राजविद्या—त्वं पावनजलाः, नमः समुद्रगामिन्यै।' 'नमः पापहारिण्यै; नमः जगत्प्रियायै देव्यै।' एवं स्तुत्वा, तां दिव्यां देव्या, स्वकार्यनिष्ठैः। एवं पूर्वदिशं दृष्ट्वा, देवी सरस्वती तत्र स्थितवती, तीर्थरूपिणी, सर्वैः अमरैः सह। सा प्राची इति ज्ञेयाः, ब्रह्मवचनं तथैव; तत्र शुद्धावतं नाम तीर्थम्, पितृतीर्थरूपेण स्मृतम्। ये महापापिनः अपि तस्य दर्शनमात्रेण, ब्रह्मसमीपे शुद्धाः, सुखान् भोक्तारः इव भोगान् भजन्ति। ये उत्तमपुरुषाः तत्र मृत्युपर्यन्तं उपवासनं कुर्वन्ति, मृत्युकाले ब्रह्मयानं आरुह्य स्वर्गं गच्छन्ति, सर्वभीतः मुक्ताः। यत् किञ्चित् दानं तत्र ब्रह्मविद्भिः दत्तं, शतजन्मानि तस्य फलं तैः ध्यायमानैः उपभुज्यते। ये तत्र भग्नास्थिपिंडदानं कुर्वन्ति, ब्रह्मलोकं प्राप्य सदा आनन्दं अनुभवन्ति। यत् तत्र पूजनं, जपं, होमं वा देहिनां कृतं, तस्य सर्वस्य फलं अनन्तं ब्रह्मनिष्ठानां। तत्र दीपदानात् इन्द्रियातीतं ज्ञानं लभ्यते; धूपदानात् ब्रह्मसंयुक्तं स्थानं प्राप्यते। तत्र संगमस्थले यत् किञ्चित् दत्तं, तस्य अनन्तं फलम्; जीवतो मृतस्य वा। स्नानं, जपं, तत्र होमं, अनन्तं फलम् उपनयन्ति। तत्र रामः आगत्य दशरथस्य तिलाञ्जलिं दत्तवान्। तत्र तिलाञ्जलिदानं मार्कण्डेयेन दर्शितम्। तत्र चतुर्दिक् सरः अस्ति, पुरुषाः तत्र तिलाञ्जलिं ददति। ये तत्र तिलाञ्जलिं ददति, हंसयुक्ते वाहनं आरुह्य स्वर्गं यान्ति। तस्मिन् सरसि ब्रह्मा स्वयम् पितृयज्ञं कृतवान्। यज्ञविदां श्रेष्ठैः तत्र यज्ञः कृतः, श्रेष्ठदानैः सहितः। वसवः, पितरः, रुद्राः पितरूपे ज्ञेयाः। आदित्याः तेषां प्रपितामहाः। सर्वे त्रयः गणाः आहूताः, पुनः विरिञ्चिना संबोधिताः। 'युष्माभिः तिलाञ्जलिदानम् अन्यानि कर्माणि अत्र सदा स्वीकर्तव्यानि। यत् पितृयज्ञं अत्र कृतं, तस्य अनन्तं फलम्।' तेषां तृप्त्यर्थं, पितरः पितामहाः च तिलाञ्जलिदानात् तृप्ताः, स्वर्गं प्राप्नुवन्ति। अतः सर्वं परित्यज्य, पूर्वदिशि तिलाञ्जलिदाता भवेत्; दत्त्वा पुत्रः पितृगणं यत्नेन तर्पयेत्। पूर्वेश्वरस्य पुरतः, तत्र आद्यं तीर्थं, तत्र दर्शनमात्रेण मोक्षः लभ्यते। तत्र जलस्पर्शेन जन्मबंधनात् विमुक्तिः; निमज्जनेन सदा ब्रह्मपरिचारकः भवति। यः तत्र आद्यतीर्थे स्नात्वा, एकं अन्नं ध्यानपूर्वकं ददाति, सः सामान्यतः स्वर्गं प्राप्नोति। यः स्नानं कृत्वा, ब्रह्मभक्ताय धनं ददाति—स्वल्पं वा सुवर्णं—सः स्वर्गे सदा हर्षितः भवति। पूर्वसरस्वत्यां पुरुषाः किं उच्चतरं इच्छन्ति? तत्र स्नानफलम् तपः, यज्ञः, अन्यैः समम् तृप्तिः। ये पुरुषाः पूर्वदेवी सरस्वतीं पिबन्ति, तान् न साधारणान् मनुष्याः मन्येत, मार्कण्डेयः एवम् उक्तवान्।