यः पुरुषः वा स्त्री वा यत्नपूर्वकं भक्त्या तत्र उपवासं मृत्युपर्यन्तं करोति, तीरथे मनः संयोज्य, सः ब्रह्मलोकस्थं कामफलं प्राप्नोति। यः तस्य तटस्थः मृत्युमुपैति, कर्मक्षयात् चलाचलानां मध्ये, सर्वे बलात् यज्ञस्य दुर्लभं फलम् अवाप्नुवन्ति। अतः सरस्वती महती नदी यत्नेन जनैः सेवनीयाः; सा धर्मफलवनम्, जन्मादिव्यथानां नाशिनी, तथा सुन्दरं फलम् सर्वमेव ददाति। ये जनाः तत्र शुद्धं जलं सततं पिबन्ति, ते मानवाः न सन्ति, अपि तु देवाः अस्मिन् लोके प्रतिष्ठिताः। द्विजातिभिः यज्ञैः दानेन तपसा च यत् फलम् लभ्यते, तत्र स्नानेन शूद्रैः स्वभावानुसारं तत् फलम् लभ्यते। ये महापापिनः अपि पुष्करस्य दर्शनमात्रेण पापात् विमुक्ताः, शरीरनाशे स्वर्गं यान्ति। पुष्करे पुण्डरीकयज्ञे उपवासं यः करोति, सः तत् फलम् शीघ्रं अल्पयत्नेन प्राप्नोति। माघमासे यः तत्र तिलं द्विजातये यथाशक्ति भक्त्या ददाति, सः विष्णोः धाम्नि वसति। यः तत्र उपवासं, स्नानं, पञ्चगव्यभक्षणं च करोति, सः अपि शरीरान्ते स्वर्गं प्राप्नोति। ये चौरवंशजः समीपस्थः जनाः, तस्य प्रभावेन अपि स्वर्गं यान्ति—नास्ति संशयः। ये शूद्रवृत्त्या जीवन्ति, त्रिरात्रं उपवासं कृत्वा द्विजातिभ्यः धनं ददाति, ब्रह्मशक्तिसम्पन्नः, ते मृत्यौ वाहनारूढाः, पद्मासनस्थाः, चतुर्भुजाः ब्रह्मसंयोगं प्राप्नुवन्ति, पुनर्जन्म न भवति। यत्र गङ्गा नदीश्रेष्ठा गङ्गोद्भेदे आगच्छति, तत्र सरस्वती तां द्रष्टुम् आकाङ्क्ष्याकाशात् समुत्पन्ना सान्त्वाय आगच्छति। तत्र गत्वा, जलैः शुद्धा, देवैः सिद्धैः सेविता, विद्याधरगणैः पूजिता, शुद्धा सरस्वती ज्ञेयाः। यः तत्र एकमुष्टिं जलं पिबति, उत्तमं प्राप्त्वा पूर्वदिशं दृष्ट्वा 'गङ्गे, सखे, त्वया—' इति वदति। 'अहं एकाकिनी, वियोगिता; कुतः गच्छेयम्, बन्धवविहीना?'—एवं तां गङ्गा दुःखिता रुदन्तीं अवलोक्य, तदर्थं पूर्वदिशतः आगत्य, तां दुःखार्ता सरस्वतीं आलिङ्ग्य, गङ्गा तस्याः नेत्राणि मार्जयित्वा, 'मा रुद, सुभगे; त्वया दुष्करं कार्यं सिद्धम्, सखे,' इति उक्तवती। देवानां कार्यं अन्येन कर्तुं न शक्यम्; अतः, सुभगे, देवाः तव दर्शनाय अत्र समागताः। तेषां वाचामनःकायकर्मभिः पूजनं कर्तव्यम्; सरस्वती विधिनाः देवेशान् पूज्य। ततः ब्रह्मदुहिता, तदनन्तरं, स्वमित्रगणं समुपगच्छति; ज्येष्ठमध्यमेषु, तेषां संगमः लोके प्रसिद्धः। ब्रह्मदुहिता पश्चिमाम् अभिमुखी, जाह्नवी उत्तराम् अभिमुखी; ततः सर्वे देवाः पुष्करे समागताः। तस्याः दुष्करं कर्म विज्ञाय, तां स्तुवन्ति—'त्वं विद्या, त्वं बुद्धिः, त्वं लक्ष्मीः, त्वं ज्ञानम्, त्वं परमपथः।' 'त्वं श्रद्धा, त्वं परमधृति, विद्या, प्रज्ञा, हर्षः, धैर्यं, त्वं सिद्धिः, त्वं स्वधा, स्वाहा, त्वं महावेदः।' सन्ध्या, रात्रिः, तेजः, श्रीः, प्रज्ञा, श्रद्धा, सरस्वती, यज्ञः, विज्ञानम्, महाविज्ञानम्, गुह्यविज्ञानम्, सर्वे एते शोभनाः। यत् अनुसन्धानम्, जीविका, राजविद्या—त्वं पावनी जलाः, समुद्रगामिनी, नमः। पापहारिणी, लोकप्रियदेवी, नमः। एवं स्तुता सा दिव्या देवी स्वार्थनिष्ठैः। एवं पूर्वाभिमुखी देवी सरस्वती तत्र स्थितवती, तीर्थरूपा, सर्वैः अमरैः सह। सा प्राची इति बुधैः ज्ञेया, ब्रह्मवचनं तथैव। तत्र शुद्धावटः तीर्थं, पितृतीर्थं स्मृतम्। ये महापापिनः तस्य दर्शनमात्रेण, ब्रह्मसमीपे शुद्धा, सुखान् भुञ्जन्ति। ये उत्तमपुरुषाः तत्र मृत्युपर्यन्तं उपवासं कुर्वन्ति, मृत्यौ ब्रह्मवाहनैः स्वर्गं यान्ति, सर्वभीषणात् मुक्ताः। यत् अल्पं दानं तत्र ब्रह्मविदात्मभिः दीयते, शतजन्मानि तद् फलम् भुञ्जन्ति। ये तत्र भग्नविच्छिन्नास्थीनां कर्म कुर्वन्ति, ब्रह्मलोकं प्राप्य सदा सुखेन रमन्ते। यत् पूजनं, जपः, होमः तत्र देहिनां क्रियते, तस्य सर्वे फलाः अनन्ताः ब्रह्मनिष्ठानां। तत्र दीपदानात् इन्द्रियातिरिक्तं ज्ञानं लभ्यते; धूपदानात् ब्रह्मसेवितं स्थानं प्राप्तम्। किम् विस्तरेण? संगमे यत् दानं, जीवतः मृतस्य वा, अनन्तं फलम् इति कथ्यते। स्नानं, जपः, तत्र तर्पणं अनन्तं फलम् साधयन्ति। तत्र रामः आगत्य दशरथाय पिण्डं दत्तवान्। तत्र सः तर्पणं कृतवान्, मार्कण्डेयेन दर्शितम्। तत्र चतुर्दिक्कुण्डम् अस्ति, मनुष्याः तत्र पिण्डं ददाति। ये तत्र पिण्डं ददाति, हंसयुक्तवाहनैः स्वर्गं यान्ति। तस्मिन् कुण्डे ब्रह्मा स्वयम् पितृकर्म अकुरुत्। यज्ञविदां श्रेष्ठैः तत्र श्रेष्ठदानेन यज्ञः कृतः। वसवः, पितरः, रुद्राः, ते पितरः ज्ञेयाः।