तत्र तु शिखरं तद् आदित्यरथमार्गमिवारुह्य स्थितम् इव दृश्यते स्म, वर्तुलं समं च, स्निग्धोन्नतानन्यं स्त्रियः स्तनवत् सौम्यरूपं च। सर्वतः श्रीफलैः शोभमानं तद् शिखरं भ्रमरगणैः मधुरनिनादैः सर्वत्र सुशोभितम्। तस्य च शिखरस्य कोकिलानां रम्यस्वनैः मयूरानां च क्रौञ्चैः साकं मनोहरं, सुन्दरपक्षिणः तत्रोत्थिताः आसन्। तत्र ब्रह्मदुहिता नदी, विशुद्धाविशुद्धजलसम्पूर्णा, विस्तीर्णवेतसकुलात् उदग्भिमुखी प्रवाहितुम् आरब्धा। सा नदी किञ्चित् दूरे गत्वा दक्षिणाभिमुखी पुनः प्रवृत्ता, ततो देव्या या प्रत्यक्षरूपेण स्थिता, शान्ता चाभवत्। सा कनकसुप्रभानन्दा प्राची सरस्वती च, जीवेषु दयया गुप्तिं त्यक्त्वा प्रकटिता अभवन्। पुष्करे ब्रह्मणा सा पञ्चधाराभूतैति घोषितम्। तस्याः तटे रम्याणि तीर्थानि पुण्यस्थानानि च सन्ति। तानि सर्वत्र मुनिसिद्धैः सेव्यमानानि, तेषु सर्वेषु धर्मकारणं सरस्वती भविष्यति। तत्र सुवर्णमृद्गणनां तीर्थेषु स्नात्वा दत्तं दानं अक्षयफलप्रदं भवति। तत्र महर्षयः तिलधानदानं श्रेष्ठमाहुः; यत् किञ्चिद् दत्तं तत्र तीर्थेषु, तत् परमो धर्मकारणं स्यात्। ये तत्र श्रद्धया यत्नेन वा उपवासपरायणाः, स्त्री वा पुरुषः, तीर्थे मनः संयोज्य, ब्रह्मसदने कामफलम् अश्नुते। यः कश्चित् तस्याः तटे मृत्युमुपैति, कर्मक्षयात् वा स्थावरजङ्गमेषु, सर्वे ते यज्ञदुर्लभं फलम् आप्नुवन्ति। अतः सरस्वती महती नदी यत्नेन सेव्या जनैः; सा धर्मफलवनं, जन्मादिदुःखनाशिनी, सर्वसौन्दर्यफलप्रदा च। ये तत्र शुद्धजलं निरन्तरं पिबन्ति, ते न मानवाः, अपि तु देवाः इह स्थिताः। यत् द्विजातिभिः यज्ञदानतपःफलम् लभ्यते, तत् तत्र स्नानमात्रेण शूद्रैरपि स्वभावतः लभ्यते। ये च महान् पापिनः, पुष्करदर्शनात् पापात् विमुच्यन्ते, शरीरपाते स्वर्गं गच्छन्ति। तत्र यः कश्चित् पुण्डरीकयज्ञे उपवासं कुर्वन्, सः शीघ्रं स्वल्पेन प्रयत्नेन पुष्करे तस्य फलं लभते। यः माघमासे श्रद्धया शक्त्या च तिलान् द्विजाय ददाति, सः विष्णोः सदने वसति। यः तत्र उपवासं स्नानं पञ्चगव्यभोजनं च करोति, सः अपि देहान्ते स्वर्गं प्राप्नोति। ये च तत्र समीपस्थाः चौरवंश्या अपि, तस्य प्रभावात् स्वर्गं यान्ति, न संशयः। ये पुरुषाः शूद्राचार्याः, त्रिरात्रोपवासी द्विजेभ्यः धनदानप्रदाता ब्रह्मतेजसा युक्ताः, ते देहान्ते वाहनस्थाः पद्मासनस्थाः चतुर्भुजाः ब्रह्मसंयोगं प्राप्य पुनर्जन्म न लभन्ते। यत्र गङ्गा नदी श्रेष्ठा गङ्गोद्भेदम् आगच्छति, तत्र सरस्वती तां द्रष्टुम् आकाङ्क्षन्ती आकाशात् सान्त्वनाय प्रकटिता। तत्र गत्वा, अपां शुद्ध्या देवसिद्धैः सेविता, सा विशुद्धा सरस्वती विद्याधरगणैः पूजिता ज्ञेया। यः कश्चित् तत्र एकमुष्टिं जलं पीत्वा, पूर्वदिशं प्रेक्ष्य, 'गङ्गे सखि त्वया' इति उक्त्वा, 'अहं एकाकिनी, वियोगिता; क्व गच्छेयम् अनाथा?' इति सन्देहं बोधितवती। तां तथा शोचन्तीं विलपन्तीं दृष्ट्वा, गङ्गा तस्याः दुःखार्तां बाष्पपूरितलोचनां पूर्वदिशतः आगत्य आलिङ्ग्य, तस्याः नेत्रे अपोह्य, 'मा रुद, सखि! त्वया दुष्करं कर्म कृतम्,' इति प्राह। 'देवानां कर्मान्येन न शक्यम्; अतः सर्वे देवाः त्वां द्रष्टुम् अत्र समागताः।' तान् वचसा, मनसा, कायेन, कर्मणा च यथाविधि पूज्य, सरस्वती तान् देवेशान् पूजयामास। ततः ब्रह्मदुहिता स्वसखीमण्डलेन सह मिलिता, ज्येष्ठमध्यमानां मध्ये तेषां मेलः लोके प्रसिद्धः। ब्रह्मदुहिता पश्चिमाभिमुखी, जाह्नवी तु उत्तराभिमुखी स्थिताः। ततः सर्वे देवाः पुष्करे समागताः, तस्याः दुष्करं कर्म विज्ञाय, स्तुतिं चक्रुः – 'त्वं बुद्धिः, त्वं प्रज्ञा, त्वं लक्ष्मीः, त्वं विद्या, त्वं परमार्गः। त्वं श्रद्धा, त्वं परा धृतिः, मेधा, प्रज्ञा, हर्षा, क्षमा; त्वं सिद्धिः, त्वं स्वधा, स्वाहा, त्वं महाविद्या।' 'संध्या, रात्रिः, प्रभा, श्रीः, मेधा, श्रद्धा, सरस्वती, यज्ञः, विद्या, महाविद्या, गुह्यविद्या, एते सर्वे त्वयि शोभन्ते।' 'यत् प्रश्नः, जीविका, राजविद्या, तुभ्यं नमः पुण्यजले, नमः समुद्रगामिनि।' 'पापहारिणि, जगत्प्रिये देवि, तुभ्यं नमः।' इति स्तुत्वा, स्वार्थनिष्ठैः तैः दिव्यया देवीया सरस्वत्या। एवं पूर्वाभिमुखी सा देवी सरस्वती तत्र स्थित्वा, सर्वतीर्थस्वरूपिणी, सर्वैः अमरैः सहिताऽभवत्। सा प्राचीति बुद्धिमद्भिः ज्ञेया, ब्रह्मणा एवमुक्तं च। तत्र शुद्धावटाख्यं पुण्यतीर्थं पितृतीर्थरूपेण स्मृतम्। ये अपि महान् पापिनः, तस्य दर्शनमात्रेण, ब्रह्मसमीपे शुद्धाः, भोगिनः इव भोगान् अश्नुते।