यदा सूर्यः, बृहस्पतिः, सोमः वा एतेषु त्रिषु दिवसेषु कदाचित् सन्निहिताः भवन्ति, तदा एतानि त्रिणि नक्षत्राणि स्वयमेव ब्रह्मणा प्रतिपादितानि सन्ति। तत्र स्नानं कृत्वा अश्वमेधस्य पुण्यं प्राप्यते, दानानि च अक्षयाणि भवन्ति, पितृकार्याणि अपि तथैव। यदा सूर्यः विशाखायां तिष्ठति, चन्द्रः कृत्तिकायां, तदा सः योगः पुष्करः इति कथ्यते, यः पुष्करे अतीव दुर्लभः। यदा पवित्रं पितृस्थानं दिवः पतति, तत्र ये स्नानं कुर्वन्ति, ते महाश्रियः लोकान् प्राप्नुवन्ति। तेषां अन्यत् पुण्यं न कामयन्ते, कृतं वा अकृतं वा; एतत् सत्यम् उक्तं, महाबाहो। पृथिव्यां सर्वेषां तीर्थानां श्रेष्ठतमं अत्र निर्दिष्टम्; न हि अन्यत् पुण्यतरं स्थलं लोकेषु श्रूयते। विशेषतः कार्तिकमासे तद् पुण्यं, शुभं, पापापहम्; उदुम्बरकाननात् सरस्वती आगता। तया तत् पुण्यस्थलं पुष्करं, मुनिसेवितं, पूरितम्; दक्षिणशृङ्गं तत्र द्योतते, नातिदूरे पर्वतस्य। तस्य वर्णः कृष्णाञ्जनसदृशः, श्यामहरिततृणाङ्कुरः; तेन शृङ्गः आकाशे पद्मवद् विराजते। वर्षाकाले सः शृङ्गः आकाशे मेघसमूहवत् उन्नतः स्थितः, कदम्बसौरभ्यसमृद्धः, कुटजार्जुनवृक्षैः शोभितः। सः शृङ्गः सूर्यस्य रथमार्गमिव आरोढुम् उद्यतः, गोलः, स्निग्धः, स्त्रीणां स्तनयुग्मवत् कोमलविनिर्मितः। सः शृङ्गः सर्वतः शोभमानः श्रीफलैः विराजमानः, भ्रमरगुञ्जनैः सर्वत्र सुशोभितः। तस्य शिखरं कोकिलकलरवपूर्णं, मयूरनिनादैः रमणीयं, सुन्दरपक्षिणः तत्रोत्थिताः। सरस्वती नदी, ब्रह्मपुत्री, शुद्धाशुद्धजलसमृद्धा, विस्तीर्णवेणुवनात् आरभ्य उत्तरदिशं प्रवहति। ततो नातिदूरे सा पुनः दक्षिणां दिशं प्रत्यावर्तते; तस्मात् प्रभृति देवी प्रकटिता, प्रशान्ता च स्थिताऽभवत्। जीवेषु दयया गुह्यत्वं परित्यज्य कनका, सुप्रभा, नन्दा, प्राची, सरस्वती च प्रकटिताः। पुष्करे ब्रह्मणा सा पञ्चधारा इति घोषिता; तस्याः तटे रम्याणि तीर्थानि, पुण्यस्थानानि च स्थितानि। तानि सर्वत्र मुनिभिः सिद्धैश्च सेवितानि; तेषु सर्वेषु सरस्वती धर्मस्य कारणं भविष्यति। तेषु सुवर्णभूमिदेवीतीर्थेषु, स्नात्वा यः ददाति, तस्य दानं अक्षयफलदं भवति। महर्षयः तत्र धान्यतिलदानं श्रेष्ठतमं वदन्ति; यत् किञ्चिद् दत्तं तत्र, तद् धर्मस्य परमकारणं स्यात्। यः कश्चिद् श्रद्धया यत्नेन च तत्र अन्त्योपवासं करोति—स्त्री वा पुरुषः वा—तीर्थे मनः योजयित्वा, ब्रह्मलोकं वाञ्छितफलम् अश्नुते। यः तस्याः तटे मृत्युम् उपैति, कर्मक्षयात् वा, स्थावरजङ्गमेषु वा, सर्वे ते यज्ञस्य दुर्लभं फलम् आप्नुवन्ति। अतः सरस्वती महानदी यत्नेन सेवनीया; सा धर्मफलवनम्, जन्मादिदुःखनाशिनी, सर्वं सुशोभनं फलम् ददाति। ये जनाः तत्र विशुद्धजलपानं निरन्तरं कुर्वन्ति, ते मानवाः न सन्ति, देवतुल्याः लोके प्रतिष्ठिताः। यत् द्विजैः यज्ञैः दानैः तपोभिः लभ्यते, तत् तत्र केवलं स्नानेन शूद्रैरपि स्वभावतः लभ्यते। ये अपि महापापिनः सन्ति, ते पुष्करदर्शनात् पापात् विमुक्ताः, शरीरपाते स्वर्गं गच्छन्ति। यः कश्चित् पुण्डरीकयज्ञे उपवासं करोति, सः तस्य फलं अल्पेन प्रयत्नेन शीघ्रं पुष्करे लभते। यः कश्चित् माघमासे श्रद्धया शक्त्या च द्विजाय तिलदानं करोति, सः विष्णोः धाम्नि वसति। यः कश्चित् तत्र उपवासं, स्नानं, पञ्चगव्यभोजनं च करोति, सः अपि शरीरान्ते स्वर्गं प्राप्नोति। ये च तत्र समीपवर्तिनः चौरवंशजाः, तस्य प्रभावात् ते अपि स्वर्गं यान्ति—न संशयः। ये पुरुषाः शूद्राचार्याः, त्रिरात्रोपवासं कृत्वा द्विजातिभ्यः धनं ददाति, ते ब्रह्मतेजसा युक्ताः, मृत्युकाले वाहनैः समारूढाः, कमलासनस्थाः, चतुर्भुजाः, ब्रह्मसायुज्यं प्राप्य पुनर्जन्म न लभन्ते। यत्र गङ्गा, नदीश्रेष्ठा, गङ्गोद्भेदं प्राप्नोति, तत्र सरस्वती तां द्रष्टुम् आकाङ्क्षन्ती, आकाशात् सान्त्वनाय प्रकटते। तत्र गत्वा, जलैः शुद्धा, देवेन्द्रसिद्धैः सेविता, सा विशुद्धा सरस्वती, विद्याधरगणैः पूजिता, ज्ञेयाऽभवत्। यः कश्चित् तत्र एकमुष्टिपानं कृत्वा, तं परमं प्राप्त्वा, पूर्वदिक्प्रतीक्ष्य, 'गङ्गे, सखे, त्वया—' इति वदति। 'अहं एकाकिनी, विहीना, कथं गच्छेयम्?' इति च; तां तदा गङ्गा दुःखार्तां रुदन्तीं विज्ञाय ददर्श। पूर्वदिशतः आगत्य, तां दुःखिताम्, तां महतीं विलोक्य, गङ्गा तां पीडितां आलिङ्ग्य स्वयम्। नेत्रे मार्जयित्वा, गङ्गा तदा इदं वाक्यम् उक्तवती—'मा रुदः, साध्वी, त्वया दुःकरं कृतं, सखे।' 'देवानां कार्यं अन्येन न शक्यं कर्तुम्; अतः, साध्वी, देवाः अत्र समागताः त्वां द्रष्टुम्।' तेषां वाचामनःकायकर्मभिः पूजनं क्रियताम्; सरस्वती च, विधिवत् देवानां नाथान् पूजयामास।