तत्र ब्रह्मा महर्षयः देवाः च इन्द्रः च समागताः। गुह्याः ऋषयः अतिदुष्कराणि नियमविधानानि उक्तवन्तः। ततः द्विजश्रेष्ठ, मन्त्रेण पुष्करस्य रूपं स्थापनीयम्। त्रिरिग्वेदमन्त्रं “आपोहिष्ठ” इति जपित्वा तस्य सन्निधिः सम्प्राप्यते। अघमर्षणमन्त्रस्य पाठेन तस्य फलं सम्पद्यते। ब्राह्मणानां वचनान्ते सर्वे सम्यक् आचरितवन्तः। ये ब्राह्मणाः तत्र विधिनिर्देशान् अनुगम्य पुण्यं सम्पादितवन्तः, ते पुण्यलाभिनः अभवन्; तथापि दक्षिणदेशीयाः ब्राह्मणाः धर्मशास्त्रेषु निन्दिताः। पार्वतीप्रदेशीयाः अन्ये यज्ञवेद्यां श्राद्धेन पूजां कृतवन्तः। तस्मात्, राजन्, तत्र विभागः स्थापितः। कार्तिकमासे पुष्करे स्नानं शुद्धिं ददाति; ब्रह्मणा सह, राजन्, सर्वेषां पुण्यं लभ्यते। यः कश्चन जातिः तत्र आगच्छति, सः पुण्यप्राप्तः भवति; ब्राह्मणतुल्यः, मन्त्रवर्जितः, राजन्, न सन्देहः। यदा कार्तिके अग्नेययोगः भवति, तदा तिथिः महान्; स्नानदानाय उत्तमः। यदा तदा यम्ययोगः, सा तिथिः अपि महापुण्यदायिनी, तपस्विभिः स्तुत्यः। यदा प्रजापत्ययोगः तदा, नराधिप, सा तिथिः “महाकार्तिका” इति कथ्यते, देवेष्वपि दुर्लभा। एतेषु त्रिषु तिथिषु सूर्यः, बृहस्पतिः, चन्द्रः वा यदा भवति, तदा ब्रह्मा स्वयं तान् त्रीन् योगान् उद्घोषयति। तत्र स्नानात् अश्वमेधस्य पुण्यं लभ्यते; दानानि अक्षयाणि भवन्ति, पितृयज्ञानि अपि तथा। यदा सूर्यः विशाखायां, चन्द्रः कृत्तिकायां, तदा योगः “पुष्करः” इति कथ्यते, पुष्करे अतीव दुर्लभः। यदा पितृतीर्थं आकाशात् अवतरति, तत्र स्नानिनः महातेजस्वि लोकान् गच्छन्ति। ते अन्यत् पुण्यम् न इच्छन्ति, कृतं वा अकृतं वा; महराज, एतत् सत्यम्। सर्वेषु तीर्थेषु पृथिव्यां, अत्र सर्वश्रेष्ठं तीर्थं वर्णितम्; राजन्, अन्यः पुण्यतीर्थः लोकेषु न विद्यते। विशेषतः कार्तिकमासे, एतत् पवित्रं, शुभं, पापनाशनम्; उदुम्बरवनात् सरस्वती आगता। तया, तद् पुण्यतीर्थं पुष्करं, ऋषिसंसेवितं, पूर्णम् अभवत्; दक्षिणशिखरः पर्वतस्य समीपे शोभते। तस्य वर्णः कृष्णाञ्जनसदृशः, नीलहरितवनसदृशः; शिखरं आकाशे पद्मवत् प्रकटितम्। वर्षाकाले, शिखरः आकाशे मेघसमूहवत् उत्तुङ्गः अभवत्; कदम्बगन्धयुक्तः, कुष्ठाजुनवृक्षैः शोभितः। शिखरः सूर्यरथमार्गं आरोढुम् इव स्थितः, गोलः, स्निग्धः, स्त्रीस्तनसदृशः उन्नतः। सर्वतः श्रीफलैः दीप्तः, मधुमकृद्भिः सर्वत्र शोभितः। शिखरः कोकिलानां मधुरध्वनिभिः, मयूरानां क्रन्दनैः, सुन्दरपक्षिणां उड्डयनैः रमणीयः अभवत्। नदी ब्रह्मकन्या, शुद्धाशुद्धजलयुक्ता, विस्तीर्णवेतसपुंजात् आरभ्य उत्तरदिशं प्रवहन्ती। ततः, दूरं न गत्वा, पुनः दक्षिणदिशं प्रवृत्ता; तस्मात्, देवी तत्र प्रकटिता, शान्ता अभवत्। जीवेषु दया कृत्वा, गुप्तत्वं त्यक्त्वा, कनका, सुप्रभा, नन्दा, प्राची, सरस्वती च प्रकटिताः। पुष्करे ब्रह्मा तां पञ्चधारां घोषितवान्; तस्याः तटे रम्याणि तीर्थानि, पुण्यस्थानानि सन्ति। तानि सर्वत्र ऋषिभिः सिद्धैः च सेवितानि; तेषु सर्वेषु, सरस्वती धर्मस्य कारणं भविष्यति। स्वर्णभूमिदेवतीर्थेषु स्नानिनां दत्तं दानं अक्षयफलदं भवति। महर्षयः तत्र धान्यतिलदानं श्रेष्ठं वदन्ति; यत् किञ्चित् तत्र दत्तं, तद् धर्मस्य परमकारणं भवति। यः कश्चन, स्त्री वा पुरुषः, तीर्थे मनः समर्प्य, प्रयत्नेन उपवासं कुर्यात्, सः ब्रह्मलोकं इच्छितं फलम् अनुभवति। यः कश्चन तस्याः तटे म्रियते, कर्मक्षयात् वा, स्थावरजङ्गमेषु, सर्वे बलात् यज्ञस्य दुर्लभं फलम् प्राप्नुवन्ति। अतः, सरस्वती महानदी, प्रयत्नेन सेवनीया; सा धर्मफलबृक्षः, जन्मादिदुःखनाशिनी, सर्वमङ्गलफलप्रदा। ये जनाः तत्र शुद्धजलं सततं पिबन्ति, ते मानवाः न; ते देवाः अस्मिन्लोके प्रतिष्ठिताः। द्विजैः यज्ञैः, दानैः, तपोभिः यत् फलम् लभ्यते, तत्र स्नानमात्रेण शूद्रैः स्वभावानुसारं लभ्यते। महापापिनः अपि पुष्करदर्शनात् पापात् विमुक्ताः, शरीरान्ते स्वर्गं गच्छन्ति। यः कश्चन पुष्करे पुण्डरीकयज्ञे उपवासं कुर्यात्, सः तत् फलम् शीघ्रं, अल्पेन प्रयासेन प्राप्नोति। यः कश्चन माग्हमासे यथाशक्ति, श्रद्धया, द्विजाय तिलं ददाति, सः विष्णोः धाम्नि वसति। यः कश्चन तत्र उपवासं, स्नानं, पञ्चगव्यभोजनं च कुर्यात्, सः अपि शरीरान्ते स्वर्गं गच्छति। यः तत्र समीपे चौरवंशजः, तस्य प्रभावात् अपि स्वर्गं गच्छति, नास्ति सन्देहः।