प्रेताः उचुः— हे ब्राह्मण, सर्वैः प्राणिभिः निन्दितं यत् अस्माकं भोजनं, तद् शृणु। तस्य श्रवणमात्रेण त्वं पुनः पुनः अस्मान् निन्दिष्यसि, नित्यं एव। अस्माकं भोजनं तु तेषु गृहेषु भवति, यत्र शौचं परित्यक्तं, कफमूत्रपुरीषनारीमलैः पूरितं, यत्र स्त्रियः तद् दग्धं, विकीर्णं, अवशिष्टैः मिश्रितं, मलिनं, जुगुप्सितं च। यत्र न मनःशौचं, न लज्जा, न च यज्ञदानादि, न व्रतानि; तत्र एव प्रेताः खादन्ति। येषु गृहेषु वृद्धाः न पूज्यन्ते, स्त्रियः अधिपत्यं प्राप्ताः, क्रोधलोभौ च वर्तेते, तत्र अस्माकं भोजनं लभ्यते। एवं स्वस्य भोजनस्य वर्णनकाले मम लज्जा जायते, हे प्रिय, इत्युक्त्वा प्रेताः पुनः ब्राह्मणं पप्रच्छुः— व्रतधारिन्, प्रेतभावस्य निवारणं कथं स्यात्? कथं पुरुषः प्रेतः न भवति, तद् वद, तपोधन। तदा ब्राह्मणः उवाच— एकरात्रव्रतं, द्विरात्रव्रतं, कृच्छ्रं, चान्द्रायणं, तथा अन्यानि व्रतानि यः नित्यं आचरति, सः प्रेतः न भवति। यः त्रिणि अग्नीन्, पञ्च वा, एकं वा, नित्यं सेवते, सर्वभूतेषु दया यः कुर्वन्, सः प्रेतः न भवति। यः मानमान्ययोः समो, सुवर्णमृत्तिकयोः समो, शत्रुमित्रयोः समो, सः प्रेतः न भवति। यः नित्यं देवातिथिगुरौ पूजारतः, पितृपूजारतः च, सः प्रेतः न भवति। चतुर्थ्यां यदा शुक्लरक्तचिह्नयोः योगः स्यात्, श्रद्धया श्राद्धं कुर्वन्, सः प्रेतः न भवति। यः क्रोधं जित्वा, विचारशीलः, तृष्णारहितः, अनासक्तः, क्षमावान्, दानशीलः, सः प्रेतः न भवति। यः गावः, ब्राह्मणान्, तीर्थानि, पर्वतान्, नद्यः, योग्यदेवान् च पूजयति, सः प्रेतः न भवति। एवं विविधं धर्मोपदेशं श्रुत्वा प्रेताः पुनः पप्रच्छुः— हे मुनिवर, किं कारणं येन प्रेतभावः सम्पद्यते? तद् वद। ब्राह्मणः उवाच— विशेषतः ब्राह्मणः यदि शूद्रप्रदानं अन्नं भुङ्क्ते, तेन अन्नेन उदरस्थेन मृतः सः प्रेतः एव भवति। यः मातरं, पितरं, भ्रातॄन्, भगिनीं, पुत्रं वा, दोषं अदृष्ट्वा परित्यजति, सः प्रेतः भवति। निषिद्धयज्ञकर्मणि प्रवृत्तः, विहितकर्म त्यक्त्वा, शूद्रसेवायां रममाणः, सः प्रेतः भवति। यः निक्षेपहरणं, मित्रद्रोहं, शूद्रान्नभोजनं, विश्वासघातं, कपटं च आचरति, सः प्रेतः भवति। ब्रह्मघ्नः, गोघ्नः, चौरः, सुरापः, गुरुपत्नीगामी, भूमिकन्याहरणकर्ता, सः प्रेतः भवति। सामान्यदानं प्राप्त्वा स्वार्थे गुप्तवति, नास्तिकभावयुक्तः, सः प्रेतः एव भवति। एवं ब्राह्मणश्रेष्ठस्य भाषमाणस्य दिवि दुन्दुभिः निनादः अभवत्, सुरैः सहस्रशः पुष्पवृष्टिः अपि भूत्वा, पृथिव्यां पुष्पाणि अवपतन्। तदा प्रेतानां विमानानि सर्वत्र आगच्छन्, तस्य ब्राह्मणस्य धर्मकथया पुण्यकीर्तनस्य च प्रभावात्। तस्मात्, हे गाङ्गेय, यः परमं श्रेयः इच्छसि, सदा सत्पुरुषैः सह संवादं कुरु, प्रयत्नेन, श्रमं विना। यः पञ्च प्रेतकथां, सर्वधर्मसाररूपां, लक्षवारं स्वकुले पठति, सः प्रेतः न भवति। अथवा, यः श्रद्धया भक्त्या वा पुनः पुनः शृणोति, सः अपि प्रेतः न भवति। भीष्मः उवाच— किं कारणं येन पुष्करं दिवि प्रशस्यते? कथं धर्मनिष्ठैः मुनिभिः अत्र तद् प्राप्यते? केन उपायेन तद् प्राप्यते, प्राप्य च किं फलं ददाति? सर्वं मे कथय, जिज्ञासया पृच्छामि। पुलस्त्यः उवाच— दक्षिणदेशात् बहवः ऋषयः स्नानाय पुष्करं गताः, हे राजन्, पुष्करं तु दिवि स्थितम्। तत्र सर्वे मुनयः प्राणायामनिष्ठाः, परब्रह्मणि ध्यानरताः, द्वादशवर्षाणि स्थित्वा। तत्रैव ब्रह्मा, महर्षयः, देवाः, इन्द्रः च समागताः, गुह्यऋषयः अतीव दुष्कराणि नियमाः उक्तवन्तः। मन्त्रेण पुष्करस्य रूपं स्थाप्यताम्, त्रयः ऋग्वेदीया 'आपोहिष्ठा' इति जप्यन्ते चेत् तस्य सन्निधिः सिध्यति। अघमर्षणेन जपेन तद् फलवद् भवति; ब्राह्मणवाक्यस्य समाप्तौ सर्वे तथा अकुर्वन्। ये ब्राह्मणाः तदनुशासनं कृत्वा पुण्यं प्राप्तवन्तः, तथापि दक्षिणदेशीयाः ब्राह्मणाः धर्मशास्त्रेषु निन्दिताः। ये च पर्वतीयप्रदेशात्, ते ये यज्ञवेद्यां श्राद्धेन पूजयन्ति, तस्मात्, हे राजन्, विभागः एवमस्ति। कार्तिकमासे पुष्करे स्नानं शौचदायकम्; ब्रह्मणा सह सर्वेभ्यः पुण्यं ददाति। सर्वे वर्णाः तत्र आगत्य पुण्यभागिनः भवन्ति; मन्त्रवर्जिताः ब्राह्मणसमानाः, संशयः नास्ति। यदा कार्तिके अग्नेययोगः, तदा तिथि महान्, स्नानदानयोः उत्तमा। यदा तस्मिन्नेव यम्ययोगः, तदा अपि सा तिथि महाफला, तपस्विभिः स्तूयते। यदा प्रजापत्ययोगः तस्मिन्नेव तिथौ, हे नृपते, सा तिथि 'महाकार्तिकी' इति विख्याता, सुरेन्द्रैः अपि दुर्लभा।