मुक्त्यर्थं जन्म-मरण-जरादिभ्यः, पापिनां दुष्प्राप्या या सा भीषणा वैतरणी नदी, सर्वभूतानां भयापहायै प्रतिष्ठिता, तस्यां भीत्या प्राणिनः प्रपात्यन्ते, तीव्रक्लेशानुभविनः सन्ति। तां भीषणां नदीं यः कश्चित् तरितुमिच्छति, स भगवति त्वां नमामि। तस्यां नदीं देवाः निवसन्ति, या वैतरणी भक्त्या पूजिता केशवस्यापि प्रियाय भवति। यस्याः तटे मुनयः पितरश्च प्रविशन्ति, सा नदीरूपिणी पापापहायै पूज्यते। तस्याः पारगमनाय सर्वपापविमोचनार्थं दास्यामि, पुण्यार्थं तुभ्यं वैतरणीं प्रवक्ष्यामि। भक्त्या त्वां पूजयित्वा केशवस्य प्रियायै, हे कृष्ण, कृष्ण, जगन्नाथ, मां संसृतिसागरात् उद्धर। केवलं तव नामोच्चारणेन सर्वपापं नाशय; यः पवित्रः यज्ञोपवीतः नवतिसूत्रैः कृतः स्यात्। त्वमिन्द्रेश, प्रीत्या ममाभिलषितं देहि; एष तव ताम्बूलं शोभनं यथाशक्ति प्रदत्तं। त्वमिन्द्रेश, मम संसृतिसागरात् उद्धर; एष पञ्चवर्ती दीपः तव पूजनाय समर्पितः। त्वं मोहान्धकारनाशकः सूर्यः, भक्तियुतः, संसृतिदुःखनाशकः; एष परमान्नं सम्यग् पक्तं सर्वरसयुतं तव समर्पितम्। मया भक्त्या समर्पितं तद् त्वं गृहाण; द्वादशाक्षरमन्त्रेण नियतसंख्यया जप्यं च कृत्वा। श्रीयःकान्तो मयि प्रीयताम्, यथेष्टं च ददातु; क्षीरोदधिमथने पञ्च गावः समुत्थिताः। तासु नन्दा नाम्नि गवे पुनः पुनः नमः; विधिवत् पूजयित्वा मनसा एकाग्र्येणार्घ्यं दद्यात्। हे देवि, सर्वमृत्युनिवारिणि कामधेनो, सदा मे आरोग्यं दीर्घसन्ततिं च ददातु नन्दिनि। वसिष्ठेन विश्रुतया विश्वामित्रेण पूजिता हे कपिले, मम पूर्वकृतपापं नाशय। मम पुरतः गावः सन्तु, मम पृष्ठतः गावः सन्तु; स्वर्गे च सुवर्णशृंगा दुग्धदा गावः माम् उपतिष्ठन्ताम्। हे सुरभे तव सन्ततयः, नदीसागरसमाः, सर्वदेवतामयी शुभे भक्तप्रियासि। एवं सम्यग् पूजयित्वा प्रतिदिनं गवे दानं दद्यात्; सुरभेः सन्ततयः सर्वहिताः शुद्धाः पापनाशिन्यः। गावः त्रैलोक्यमातरः मम दानं गृह्णन्तु; गङ्गायै, श्रीये, सर्वपापनाशाय नमः। एतेनैव मन्त्रेण रोगं निवारयेत् पण्डितः; ‘पं नमः पद्मनाभाय’ इति पद्मधारणं स्मरेत्। ‘चं’ इति चक्ररूपाय विष्णवे, चक्रधारणं स्मरेत्; ‘शं’ शङ्खरूपाय तुभ्यं, सुखदाय नमः। एतेन मन्त्रेण दूत, शङ्खधारणं स्मरेत्; चतुर्षु आयुधेषु धारणं मुनिभिः स्मृतम्। यथा अग्निहोत्रं प्रतिदिनं, वेदाध्ययनं च, तथा ब्राह्मणस्य तापत्रयधारणं च। गन्धचन्दनैः, विशेषतः गोपीकाचन्दनेन, तिलकधारणं वेदविदां ब्राह्मणानां विशेषम्। चाण्डालोऽपि तिलकधारणेन शुद्धो भवति, न संशयः; यदि स ऊर्ध्वपुण्ड्रं सम्यग् ललाटे धारयति। स चाण्डालोऽपि शुद्धात्मा द्विजातिभिः सदा पूज्यः; चाण्डालगृहेषु यत्र तुलसी दृश्यते, तत्र दूताः वसन्ति। सा तुलसी तत्र भक्तिपूर्वकं ग्राह्या। अथ महादेव उवाच— अहं जगन्नाथं पृष्टवान्, सर्वव्रतानां व्रतं श्रेष्ठं, यत् पुत्रपौत्रवृद्धिकरं, सुखश्रीदं च। तत्ते दिव्यं कथयिष्यामि, व्रतश्रेष्ठं मुनिभिः पूजितम्। रजस्वला स्त्री सहसा पापिनी स्मृता; तस्याः व्रतपालनेन महापातकात् विमुच्यते। एतद्व्रतं पितृभ्यः अवश्यं दातव्यं, धर्मार्थकामसाधनम्। श्रीविष्णुरुवाच— पुरा देवशर्मा नाम्ना बृहद्बाहुः ब्राह्मणः आसीत्, वेदपारगः, नित्यं स्वाध्यायरतः। सः अग्निहोत्रकर्मणि प्रवृत्तः, षट्कर्मनिरतः, सर्ववर्णैः पूजितः, पुत्रपशुबान्धवसमन्वितः। तस्य ब्राह्मणश्रेष्ठस्य भाद्रपदस्य शुक्लपञ्चम्यां गृहे सर्वोपकरणानि क्षीणानि अभवन्। पितरि दिवंगते, आत्मसंयमी, इन्द्रियनिग्रहवान्, सः रात्रौ ब्राह्मणान् आमन्त्रयत्, ये सुखश्रीप्रदायिनः। प्रभाते शुद्धे समुपस्थिते, तेन नानापात्राणि व्यवस्थितानि; भार्यया सहितः सर्वपात्रेषु भोजनं चकार। अष्टादशरसयुक्तं अन्नं पितृप्रियं साधयित्वा, विधिवत् पिण्डदानादिकं कृत्वा, पृथक्कृत्वा ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान्। सर्वे वेदपारगाः ब्राह्मणाः मध्यान्हे समागताः; द्विजवरैः विधिनाऽर्घ्यपाद्यादिकं कृतम्। श्राद्धे धूलिना मलिनीकृता, स्नानं कृत्वा, गृहम् प्रविश्य, स्वस्थानानि आसाद्य उपाविशन्। सः तान् अन्नेन, विशेषतः क्षीरपाकेन, तर्पयित्वा, श्राद्धं विधिवत् पिण्डदानाद्युपक्रमेण अकुर्वत्। ताभ्यः ताम्बूलं, वस्त्राणि, विविधदानानि च दत्तवान्, पितृस्मरणरतः सन्।