ततः तस्य मनसि तीर्थयात्रानिमित्तं चिन्ता समुत्पन्ना—"एतत् शरीरं पवित्रं करोतु, यत् पुण्यतीर्थजलैः स्नातं जातम्।" इति। स तु शुद्धचित्तः प्रातःकाले पुष्करे स्नात्वा, जपान् नमस्कारांश्च सम्पूर्ण्य, यात्रा आरब्धवान्। यत्र तु कण्टकवृक्षैः घनवनं निर्जनं विहङ्गहीनं दृष्टवान्, तत्र पञ्च पुरुषान् भयानकदर्शनान् अपूर्वरूपान् अतीव उग्रान् स दृष्ट्वा तस्य हृदयं किंचित् कम्पितम्, तथापि स्थिरः अविचलितः तिष्ठति स्म। तदा स धैर्यं संहृत्य, दूरात् भयम् उत्सृज्य, मधुरया वाचा तान् अपृच्छत्—"कः यूयं विकृतदेहाः, कुत्र आगताः? किं कर्म कृतं येन उत्तमं भावं न प्राप्तवन्तः? सर्वेऽपि यूयं एवं किं कारणं? क्व गच्छथ इमेन पन्थेन?" ते प्रेताः ऊचुः—"सदा वयं क्षुधया तृषया च पीडिताः, महद्भिः दुःखैः परिवृताः, चित्तं भ्रमितं, इन्द्रियाणि नष्टानि, चेतनाश्च गता। न दिशं जानिमः, न प्रदेशं, न नभः न भूमिं, न स्वर्गं। यद् दुःखं त्वया उच्यते, तत् अस्माकं सुखं स्यात्; सूर्यस्य उदयः दृष्ट्वा इदानीं प्रातःकालः इव दृश्यते।" "अहं पर्युषितः नाम्ना, अन्यः सूचीमुखः, तृतीयः शीघ्रगः, चतुर्थः रोहकः, पञ्चमः लेखकः।" इति। ब्राह्मणः अपृच्छत्—"कथं प्रेताः विविधकर्मजाः नाम्ना प्रसिद्धाः? किमर्थं एतेषां नामानि?" प्रेताः ऊचुः—"अहं सदा नवं भोजनं खादामि, ब्राह्मणेभ्यः तु जीर्णं ददामि; तस्मात् पर्युषितः नाम्ना प्रसिद्धः। अयं बहून् ब्राह्मणान् अन्नकामान् सूच्याः ताडितवान्; तस्मात् सूचीमुखः। अहं क्षुधितेन ब्राह्मणेन याचितः शीघ्रं अपाक्रान्तवान्; तस्मात् शीघ्रगः। अयं सदा गृहशिखरे स्वादु भोजनं खादति, ब्राह्मणभयात् तत्र चित्तं उद्विग्नं; तस्मात् रोहकः। अयं सदा मौनं आस्थाय, याचितः भूमिं लेखति; अस्माकं मध्ये पापिष्ठः लेखकः नाम्ना।" "लेखकः कठिनेन गच्छति, रोहकः शिरसा अधो गच्छति, सूची शीघ्रगामी पङ्गु, सूचीमुखः जातः। जीर्णः, लम्बग्रीवः, लम्बोदरः, विस्तीर्णवृषणः, स्थूलोष्ठः, पापात् एवं जातः।" "एतद् सर्वं तव उक्तं, मम स्वकथं, हेतुभिः सह। यदि श्रद्धा अस्ति, पृच्छ; पृष्टे वयं वक्तुम् इच्छामः।" इति। ब्राह्मणः अपृच्छत्—"यत् भूमौ जीवमानाः सर्वे अन्नेन जीवन्ति, तवापि अन्नं श्रोतुम् इच्छामि।" प्रेताः ऊचुः—"शृणु अस्माकं अन्नं, सर्वजीवैर् गर्हितम्; शृण्वन् ब्राह्मण, पुनः पुनः निन्दिष्यसि। प्रेताः तानि गृहेषु खादन्ति, यत्र शौचं त्यक्तम्, कफम्, मूत्रम्, पुरीषम्, स्त्रीणां मलम्। यत् स्त्रीभिः दग्धं, विक्षिप्तं, उच्छिष्टं, मलयुक्तं, तदपि खादन्ति।" "यत् अशुद्धचित्तम्, न लज्जायुक्तम्, न नैवेद्यं, न व्रतं, तदपि खादन्ति। यत्र वृद्धाः न पूजिताः, स्त्रीणां जयः, क्रोधः, लोभः च वर्तते, तत्र प्रेताः खादन्ति।" "प्रिय, मम अन्नं वदन् लज्जा जायते; ततोऽपि न किञ्चित् गर्हितरं वक्तुं शक्यते। वयं तव पृच्छामः—व्रतेषु स्थितः, प्रेतभावनिवृत्तिं कथय; तपस्विन्, कथं न प्रेतः भवति?" ब्राह्मणः उवाच—"एकरात्र, द्विरात्र, कृच्छ्र, चान्द्रायणादि व्रतानि यः नियमितः करोति, स न प्रेतः भवति। यः त्रि, पञ्च, एकाग्निं नित्यं सेवते, प्राणिसु दया युक्तः, स न प्रेतः भवति।" "यः समानः मानापमानयोः, सुवर्णमृत्तिकयोः, शत्रुमित्रयोः, स न प्रेतः भवति। यः नित्यं देवताः, अतिथीन्, गुरून् पूजयति, पितृपूजने रमते, स न प्रेतः भवति।" "यदा चतुर्थी तिथिः शुक्लरक्तचिह्नयुक्ता, श्रद्धया श्राद्धं यः करोति, स न प्रेतः भवति। यः क्रोधं जित्वा, विचारयन्, तृष्णारागविवर्जितः, क्षमायुक्तः, दानशीलः, स न प्रेतः भवति।" "यः गौः, ब्राह्मणः, तीर्थं, पर्वतं, नदीः, आर्यदेवताः पूजयति, स न प्रेतः भवति।" प्रेताः ऊचुः—"धर्मस्य विविधान् उपदेशान् शृतवन्तः; हे मुने, दुःखिताः पृच्छामः—कस्य कारणात् प्रेतः भवति? कथय, विप्र!" ब्राह्मणः उवाच—"विशेषतः ब्राह्मणः यः शूद्रदत्तं अन्नं खादति, तदन्नेन उदरेण मृतः, स प्रेतः भवति।" "यः मातरं, पितरं, भ्रातृ, भगिनीं, पुत्रं च त्यजति, दोषं न पश्यन्, स प्रेतः भवति।" "निषिद्धयज्ञं कृत्वा, विहितयज्ञं अकुर्वन्, शूद्रसेवायाम् रमते, स प्रेतः भवति।" "यः निक्षिप्तं हरति, मित्रं विश्वासघातं करोति, शूद्रान्ने सदा रमते, विश्वासं भङ्क्ति, मायायुक्तः, स प्रेतः भवति।" "यः ब्राह्मणघ्नः, गोघ्नः, चौरः, सुरापः, गुरुपत्नीगामी, भूमिकन्याहरः, स प्रेतः भवति।" एवं स ब्राह्मणः तीर्थयात्रायाम् प्रेतैः सह संवादम् अकुर्वत्, तेषां दुःखदशां, कारणानि, अन्नं, नामानि, प्रेतभावनिवृत्तिं च धर्मेन विवृण्वन्, तान् सम्यक् उपदिश्य, धर्ममार्गे स्थापयामास।