दैत्याः क्रुद्धाः सिंहनादं कुर्वन्तः "तिष्ठ तिष्ठ" इत्युक्त्वा समुपेत्य, तासां स्त्रीणां तैः सह भीषणं युद्धं प्रववृते। भूमौ तु तेषां बाणैः विदारिताङ्गाः दैत्याः सर्पवत् क्रोधविह्वलाः पृष्ठभङ्गेन विक्षिप्यमाणाः सन्तः पेतुः। केचन शूलैः विदारितहृदयाः, केचन गदाभिः भग्नवक्षसः, केचन परशुभिः छिन्नमस्तकाः, केचन मुसलैः भग्नकपालाः दृष्टाः। अपरे त्रिशूलैः विदारितनाभयः, उत्तमखड्गैः छिन्नग्रीवाः; रणे हताः अश्वाः, रथाः, गजाः, पदातयश्च अपतन्। यदा सर्वे दैत्याः, रुरुं विना, रणभूमिं प्रविशन्ति स्म, तदा रुरुः स्वसैन्यं विनष्टमालोक्य मायाम् आश्रितवान्। तस्य मायया, देवीभ्यः देवेषु च, युद्धभूमौ मोहः समुत्पन्नः; देवीमायया सर्वं गाढतमसि संवृतम्। ततः सा महाशक्तिः देवी तं दैत्यं प्रहारं कृत्वा, यदा सः तया रणे आहतः, तदा तमसो दैत्यात् निःसृतम्। तस्य अन्धकारमायायाः विनाशे सति, दानवः रुरुः शीघ्रं पातालं प्रविष्टवान्; तत्रापि परमेश्वरी सन्निहिता आसीत्। सा देवी क्रुद्धा, अन्याभिः देविभिः सहिताः, रुरोः दानवराजस्य, भीतस्य, अग्रे स्थित्वा, तं साक्षात् सम्पश्यन्ती तस्थौ। ततः सा नखाग्रेण तस्य शिरः छित्त्वा, त्वचं च द्रुतं गृहित्वा, पातालात् निर्गत्य पुनः पुष्करगिरिं जगाम। तदा देवी, बहुरूपेण महद्भूतबलैः सह, रुरोः त्वचं शिरश्च वहन्ती, विस्मितैः देवैः दृष्टा। परमेश्वरी देवी, स्वतपःस्थले संस्थिता, दिव्याभिः देविभिः परिवृता पूजिता च बभूव। ततः ताः देव्यो भूयः क्षुधिताः सन्तः, तां देवीं प्रार्थयन्ति स्म—"क्षुधार्ताः स्मः, हे देवि, भोजनवरं देहि।" तासां वचः श्रुत्वा, सा देवी तदर्थं भोजनं चिन्तयन्ती, बहु विचिन्त्य अपि, तासां योग्यं भोजनं न लब्धवती। ततः सा महादेवं, रुद्रं, प्रजापतिं, महाबलिनं, ध्यानपूर्वकं स्मृत्वा, तस्मात् ध्यानात् परमात्मा त्रिनेत्रः प्रादुरभवत्। रुद्रः तां देवीं प्रति उवाच—"किं कार्यं कर्तुमिच्छसि? किंचित् वद, हे महादेवि, यद् मनसि अस्ति।" शिवदूत्या प्रेषिता सन्देशवाहिनी उवाच—"भगवन्, त्वं अजवेषेण अत्र वससि; एता देव्यो भक्त्या त्वां भोजनरूपेण भक्षयिष्यन्ति।" "देवेश, तासां भोजनाय किञ्चित् अत्र दातव्यं; एता बलिन्यः क्षुधार्ताः त्रिशूलैः मां त्रासयन्ति। अन्यथा एता भूयः मां अपि बलात् भक्षयेयुः; अतः मां दृष्ट्वा शीघ्रं योग्यं भोजनं दातव्यम्।" रुद्रः उवाच—"शिवदूति, पूर्वकाले गङ्गाद्वारे मम गणैः दक्षयज्ञः विनाशितः। तत्र यज्ञपशुः मृगत्वं गत्वा शीघ्रं धावितः; तं बाणेन विद्ध्वा रक्तेन सिक्तवान्। तदा अजगन्धगन्धेन देवैः मम 'अजगन्ध' इति नाम कृतम्; त्वं अपि अजगन्धा भविष्यसि, अन्यद् भोजनं अपि दास्यामि।" "देवि, शृणु—एकं भोजनं तासां युक्तम् वक्ष्यामि, हे कालरात्रि, स्त्रीश्रेष्ठे। या स्त्री गर्भिणी, वा परस्त्रीवस्त्रधारिणी, वा परस्त्रीस्पर्शिनी, विशेषतः पुरुषः—" "या अपि बालकं, पृथिव्याः एकवर्षीयं बलात् गृह्णाति—" "ता एव भुञ्जानाः शतशः वर्षाणि तृप्ताः स्यु:; अन्याः, अपूजिताः, प्रसूतिगृहदोषं गृह्णीयुः।" "या स्त्रियो निरन्तरं रुदन्ति, ताः अन्याभिः शरीरं भक्षयन्ति, केचन तृप्तिं यान्ति।" "ये नवजातान् ह्रियन्ति, ते गृहेषु, क्षेत्रेषु, सरःस्वु, ह्रदेषु, उपवनेषु च वसन्ति।" शिवदूति उवाच—"यत् त्वया दत्तं, तद् निकृष्टं, लोकान् क्लेशयति; त्वं न जानासि शंकरस्य सारं कथं दातव्यम्।" "यत् लज्जाकरं, जनानां क्लेशकरं, तद् न भोजनरूपेण दातव्यम्, हे शंकर।" रुद्रः उवाच—"यदा स्कन्दः मया पूर्वं अवन्त्यां संस्थापितः, जातकर्ममुण्डनकाले—" "तदा मातरः आगत्य, अद्भुतं भोजनं समारभन्त; देवसङ्घाः स्वर्गात् मातृभिः प्रदत्तं भोजनं भुञ्जानः आगच्छन्।" "तत्र ब्रह्मादयः, गन्धर्वाः, अप्सराः, यक्षाः, सर्वे गुह्यकाः—" "मेरोः शिखराणि, गङ्गाद्याः नद्यः, सर्वे नागाः, गजाः, सिद्धाः, विहङ्गमाः, दैत्यनाशकाः—" "डाकिन्यः, वेतालाः, सर्वग्रहाः च उपस्थिताः; हे देवि, ब्रह्मणा यत् कृतं, तस्य किम् उच्च्यते?" "तद् सर्वं भोजनं स्वेच्छया दिव्यम् असीत्; शिवदूति उवाच—'स्वर्गेऽपि दुर्लभं यत् भोजनं, तद् देहि।'" "स्नेहेन सुस्वादु, रम्यं, सुपाकं, सम्यक् समारब्धं; कदाचित् अन्यैः न भुक्तं, हे परमेश्वर।" "एवं उक्त्वा, महेश्वरः, पार्वत्याः सन्निधौ तासां भोजनाय वाक्यम् उक्तवान्।" "मया नानाविधेन भोजनं कृतम्; सर्वं व्ययीकृतम्, अन्यत् किञ्चित् अत्र न दृश्यते।" "अद्य त्वं आगता, वद किं दातव्यं; किं अद्भुतं विशेषतः युष्माकं दातव्यम्?