विजयं कामयमानः स महाबलः असुरः, स्वसैन्यसमवृतः, देवैः सह वैरं समारभ्य समुद्रस्य उदकं शीघ्रं समुत्थापयामास। तेन समुद्रस्य वारि पर्वतानां शिखराणि प्लावयद्, तत्र अनेकसर्पमकरमीनसमाकीर्णे तस्मिन् सलिले सुरद्विषां बहवः सैन्यानि दिव्याभरणशस्त्रधारिणः सन्नद्धाः आसन्। तस्माद् अपि समुद्रजलात् भीषणं महद् युद्धकुशलं बलं निर्गतम्; तत्र दैत्यारूढगजाः, घंटायुक्तरथाः, महाश्रियः समुपस्थिताः। ते महामत्स्यरूपधारिणः स्वबलं दर्शयन्तः प्रादुरभवन्; हेमपाशबद्धाः अश्वाः अपि सलिलसीम्नि रोहितमत्स्यसदृशाः दृश्यन्ते स्म। तैः सह संयोज्य, शतसहस्रशः कोटिशश्च शीघ्रं निर्गताः, येषां वेगो दिवाकररथसदृशः, इन्द्रदण्डयुक्ताः अचलवेतसाः च। रथाः यन्त्रदण्डनिपीडितदेहाः, पताकाविलसिता, निनदन्तः, नौकासु स्थिताः सैनिकाः च, पारगमनकाङ्क्षिणः, उत्तमशस्त्रधारिणः आसन्। युद्धे युद्धे विजयी, ते असुरानुचराः भीमप्रभाववन्तः, देवेषु तस्मिन्सङ्ग्रामे पराजितेषु, विशेषतः दीप्तिमन्तः अभवन्। असुराः सर्वान् देवतान् इतस्ततः अनुययुः; तदा सर्वे देवगणाः भीतेन मनसा पलायिताः। ते महानीलशैलं गतवन्तः, यत्र देवी स्वयमेव स्थिताऽभूत्—भीषणा, तपोबलसमन्विता, शिवस्य पराशक्ति, शुभदा। सा देवी कालरात्रिः, संहारकारिणी, तदा देवतान् भयाकुलान् मूढांश्च दृष्ट्वा, पद्मविपुललोचना, विस्मयेन पप्रच्छ—'न पृष्ठतः काचिदापद् दृश्यते मया।' 'किं तर्हि सर्वे देवाः, इन्द्रपुरोगमाः, पलायन्ते?' इति सा पृष्टवती। देवाः ऊचुः—'एष दैत्यपतिः रुरुः, भीमबलसमन्वितः, आगच्छति।' 'स महता चतुरङ्गबलसमेतः अग्रे गच्छति; तस्मात् हे देवि, वयम् आपद्ग्रस्ताः त्वां शरणं प्राप्ताः।' देववचनं श्रुत्वा सा देवी उन्मत्तहासं चकार; तस्याः हाससमये तस्याः वक्त्रात् शोभनाङ्गनाः प्रादुरभवन्। ताः सर्वाः पाशाङ्कुशधारिण्यः, उन्नतपीनस्तन्यः, त्रिशूलिन्यः, भीषाणनाः, दंष्ट्राङ्कुशवदनाः। सर्वाः किरीटमौलिधारिण्यः, दंष्ट्राः कुटिलाः, विकटघोषनिनादैः सर्वाणि भूतानि कम्पयन्ति स्म। केचित् श्वेताम्बरधारिण्यः, केचित् विविधवस्त्रधारिण्यः, केचित् नीलवर्णवसनाः, केचित् रुधिरास्वादनलोलुपाः। बहुविधमुखाः, नानारूपशरीरिण्यः ताः, ताभिः परिवृता देवी सुराणां अभयदायिनी अभवत्। 'मा भैष्ट देवाः—शिवं भवतु!' इति सा अवदत्; तस्याः वचनेनैव रुरुः चतुरङ्गबलसमेतः आगतः। स नीलशैलश्रेष्ठः, सुराणां पन्थाः शरणं च, देवी द्वारा उपगतः; तत्र देवसेनां सम्मूढां दृष्ट्वा, दैत्याः 'स्थिताः स्थिता' इति घोषयन्तः उपजग्मुः; तदा ताभिः स्त्रीभिः सह दैत्यैः भयंकरं संग्रामः आरब्धः। भूमौ दैत्याः शरविदारितदेहाः, क्रुद्धभुजगवद् विक्षिप्यमाणाः, निष्पेतुः। केषांचित् शूलैः हृदयविदारणं, गदाभिः उरःपाटनं, परशुभिः शिरोविभेदनं, मुसलैः कपालचूर्णनं च जातम्। केषांचित् त्रिशूलैः उदरविदारणं, उत्तमखड्गैः कण्ठच्छेदनं च जातम्; रणे अश्वा, रथाः, गजाः, पदातयश्च व्रणिताः पतिताः। यदा सर्वे दैत्याः, रुरुं विहाय, रणभूमौ प्रविष्टाः, रुरुः स्वबलं निहतं दृष्ट्वा मायाम् आश्रित्य स्थितः। तया मायया रणभूमौ देव्यो देवाश्च मोहिताः; तस्याः देव्या रात्रिमय्या मायया सर्वं घनान्धकारच्छन्नं जातम्। तदा सा महाबला देवी तं दैत्यं प्रहारं चकार; तया प्रहारेण तस्मिन् दैत्ये तमः नष्टम्। तस्यां मायायां नष्टायां, दानवः रुरुः शीघ्रं पातालं प्रविष्टः; तत्रापि सा पराशक्ति देवी उपस्थिताऽभूत्। साऽपि देव्या सह, रोषात्, तस्य पुरतः स्थित्वा, रुरोः दानवाधिपतेः, भयाकुलस्य, प्रत्यक्षं प्रादुरभवत्। नखाग्रेण तस्य शिरः छित्वा, त्वचं शीघ्रं गृहीत्वा, पातालात् निर्गत्य पुनः पुष्करशैलं अगच्छत्। सा कन्या, नानारूपमहाबलसैन्ययुता, रुरोः त्वचं शिरश्च धारयन्ती, विस्मितैः सुरैः दृष्टा। पराशक्ति देवी, स्वतपःपीठे स्थित्वा, ताभिः शोभनाभिः देव्या परिवृता, सेव्यमाना अभवत्। ताः देव्यः, क्षुधार्ताः, तां देवीं प्रार्थयन्त्यः ऊचुः—'क्षुधिताः स्मः, हे देवि, भोजनवरं देहि।' तासां वचनं श्रुत्वा, देवी ताभ्यः भोजनं चिन्तयन्ती, युक्तं खाद्यं नालभत, बहु विचिन्त्यापि। तदा सा महादेवं, रुद्रं, पशुपतिं, महाबलम्, ध्यानयामास; तस्मात् ध्यानात् परं ब्रह्म, त्रिनेत्रः, प्रादुरभूत्। रुद्रः तां देवीं उवाच—'किं कार्यं कर्तुमिच्छसि? वद, हे महेश्वरि, यत् ते मनसि स्थितम्।' शिवदूती प्राह—'भगवन्, त्वं अजावेषु वससि, अजमूर्तिधारी; एता देव्यः त्वां श्रद्धया भोजनार्थं खादिष्यन्ति।' 'देवेश, तासां भोजनार्थं किञ्चिद् अत्र दातव्यम्; एता बलिन्यः, क्षुधार्ताः, त्रिशूलैः मां त्रासयन्ति।' 'अन्यथा, एता भूयः मां अपि बलात् खादेयुः; तस्मात् मां दृष्ट्वा शीघ्रं उचितं भोजनं प्रदेहि।' रुद्रः उवाच—'शिवदूति, पुराकाले यद् अभवत् तद् वक्ष्यामि; गङ्गाद्वारे मम गणैः दक्षयज्ञः विनाशितः।