एवं तेषां ब्रह्मा सर्वोच्चं स्थानं दास्यति, अस्य विषये किञ्चित् सन्देहः नास्ति। सर्पाणां भीतिं ज्ञात्वा, ब्रह्मा, लोकपितामहः, तदा पुनः पूर्वोक्तं वचनं सर्पेभ्यः अवदत्—“पञ्चमी तिथि पुण्या, शुभा, सर्वपापनाशिनी च।” तस्मिन्नेव दिवसे, सर्पसम्बन्धि कार्यं सम्यक् सम्पन्नम् अभवत्; तस्मिंस्तिथौ यः जनः तीक्ष्णं चाम्लं च भोजनं सर्वथा वर्जयति, सर्पान् क्षीरस्नानेन स्नापयति च, तस्य सर्पाः स्नेहपूर्णाः भवन्ति। तत्पश्चात् भीष्मः पप्रच्छ—“शिवदूती कथं उत्पन्ना, केन च स्थापिताः इति? सर्वं तत्त्वेन कथय महात्मन्।” पुलस्त्यः प्रत्युवाच—“शिवा, तपस्यां मनः स्थाप्य, नीलगिरिं प्राप्तवती। तस्या जटाजुटात् उत्पन्ना घोरशक्तिः अस्ति; तस्याः व्रतं शृणु राजन्—दीर्घकालं तपः कृत्वा, अहं समग्रं जगत् भक्षयिष्यामि। एतद् संकल्प्य, देवी तेजस्विनी पञ्चाग्नितपः आरब्धवती। अन्यस्मिन्नेव काले, या देवी उत्तमं तपः अकरोत्, तत्र रुरु नाम्ना महातेजस्वी असुरः अभवत्, यः ब्रह्मणः वरं प्राप्तवान्। समुद्रमध्ये रत्ननगरं नाम नगरं अस्ति, यत्र सः दैत्याधिपः निवसति, सर्वदेवान् भीषयन्, असुरश्रेष्ठानां शतसहस्रकोटिभिः सेवितः। असुरैः पूजितः, नमुचिसदृशः, सः कालात् नगरं जगत्पालानां गच्छति। विजयं इच्छन्, स्वसेनया परिवृतः, देवैः द्वेषं आरब्धवान्। तस्य उत्थानेन, समुद्रजलं शीघ्रं प्लुतम्। पर्वतानां शिखरेषु, बहुसर्पमकरमीनयुक्तं, तत्र देवविद्वेषिणां सेना, अद्भुतकवचशस्त्रधारिणी, आसीत्। भीषणबलं, युद्धकुशलं, विशालं, समुद्रजलात् उत्पन्नम्। तत्र दैत्यसेनायुक्ता गजाः, घंटायुक्ता रथाः, महासंपत्तियुक्ताः च। ते महान्मीनसदृशरूपाः, वीर्यं दर्शयन्तः, तटस्थे अश्वाः सुवर्णसूत्रबद्धाः, रोहितमीनसदृशाः। सहस्रशः, कोटिशः, त्वरया समुद्रतीरे निर्गताः; तेषां वेगः सूर्यरथसदृशः, इन्द्रदण्डयुक्तः, अकुण्डितवेत्रयुक्तः च। रथाः, यन्त्रपीडिताङ्गाः, पताकाविलासिताः, घोषं निर्मितवन्तः; सैनिकाः नौकासु स्थिताः, तीर्णेच्छया उत्तमशस्त्रधराः। युद्धे युद्धे विजयी, घोरासुरानुयायिनः, विशेषतः देवाः तत्र पराजिताः। असुराः सर्वान् देवान् इह तत्र चान्वधावन्; तदा देवसमूहः भीतिः अभिभूतः, पलायनं अकरोत्। ते नीलमहागिरिं गच्छन्ति, यत्र देवी स्वयम् स्थिताः—घोरा, तपोबलयुक्ता, पुण्या, शिवस्य परमशक्ति। देवी, कालरात्रिसंज्ञा, विनाशप्रदा, तदा देवान् भीतान्, मोहग्रस्तान् अपश्यत्। देवी, विशालपद्मनयनाः, विस्मयेन पप्रच्छ—“पृष्ठतः किमपि आपदं न पश्यामि। तर्हि सर्वे देवाः, इन्द्रपुरस्कृताः, किमर्थं धावन्ति?” देवाः ऊचुः—“सर्वदेवद्विषः, रुरु नाम दैत्याधिपः, घोरवीर्यः, आगच्छति। महाचतुरङ्गसेनया परिवृतः, तस्मात् वयं दुःखिताः, तव शरणं प्राप्ताः।” देववचनं श्रुत्वा, सा देवी हास्यं कृतवती; तस्याः हासनेन, दिव्याः स्त्रियः तस्याः मुखात् उत्पन्नाः। सर्वाः पाशांकुशधारिण्यः, उच्चस्तनयुक्ताः; त्रिशूलधारिण्यः, विक्रूराः, दंष्ट्रांकुशमुखाः। सर्वाः शिखाकृतमुकुटधारिण्यः, दन्तान् कुटिलान् विकटान् दर्शयन्त्यः; अशुभघोषनादैः सर्वाणी भूतानि कम्पितवन्त्यः। काञ्चिद् श्वेतवस्त्रधारिण्यः, काञ्चित् विविधवस्त्रधारिण्यः, काञ्चिद् नीलवस्त्रधारिण्यः, काञ्चित् रक्तास्वादे उत्सुकाः। बहुरूपमुखाः, बहुवर्णाङ्ग्यः, ताभिः परिवृता देवी देवानां अभयप्रदा अभवत्। “मा बिभीत, देवाः—शुभं भवतु!” इति उक्त्वा अपि, रुरुः, चतुरङ्गबलसम्पन्नः, आगतः। सः नीलगिरिः, देवपथः, शरणं, देवी द्वारा उपागतः; तस्याः पुरतः, देवसेना सन्त्रस्तः दृष्ट्वा, दैत्याः “स्थ, स्थ” इति घोषयन्तः आगच्छन्। तदा तासां स्त्रियः दैत्यैः सह घोरं युद्धं आरब्धम्। भूमौ दैत्याः शरैः विदारिताङ्गाः, क्रुद्धसर्पसदृशाः, निषण्णाः। काञ्चिद् शूलैः हृदयविदारिताः, गदाभिः वक्षःपीडिताः, परशुभिः शिरःच्छिन्नाः, मुसलैः कपालभिन्नाः। काञ्चिद् त्रिशूलैः उदरविदारिताः, उत्तमखड्गैः ग्रीवाच्छिन्नाः; रणे अश्वाः, रथाः, गजाः, पदातयः च व्रणिताः पतिताः। सर्वे दैत्याः, रुरुं विना, युद्धभूमिं प्रविष्टाः; रुरुः स्वसेना विनष्टां दृष्ट्वा, मायायाः आश्रयम् अकरोत्। तस्य मायया, देवीः देवाः च युद्धभूमौ मोहिताः; देवीमायया, सर्वं घोरतमां तमसा आवृतम्। तदा देवी, महाबला, रुरुं दैत्यं प्रहारयामास; तस्याः प्रहारेण, तस्मिन्नेव दैत्ये तमः नष्टम्। मायानाशे, दानवः रुरुः शीघ्रं पातालं प्रविष्टवान्; तत्र अपि, देवी परमेश्वरी उपस्थिताः। देवीः सह, क्रुद्धा, रुरुं पुरतः स्थितवती, तस्य पुरतः, भयभीतः रुरुः अग्रगामी। तस्याः नखाग्रेन शिरः छित्वा, त्वचं शीघ्रं गृहीत्वा, पातालात् निर्गत्य, पुनः पुष्करगिरिं गच्छति।