ब्राह्मणेन मम समीपे त्र्यंशपदान् भूमेः याचितः, अहं च तव कृते तस्य पादान् याचितवान्, इत्युक्त्वा देवेशः बाष्कलिम् उवाच। दानुपुत्र, त्वमपि याचितः, तस्मात् एषोऽनुग्रहः प्रदेयः, इति। बाष्कलिः प्राह—देवेश, वामनस्य कृते मम त्र्यंशपदान् भूमिं गृहाण। तत्र त्वं सुखेन चिरकालं वस, देवेश इति बाष्कलिना उक्त्वा स त्रीन् पदान् भूमेः वामनाय दत्तवान्। ततः आपः साक्षिणी कृत्वा दानवेशेन भूमिः दत्ता, हरिः तेन तुष्टोऽस्तु इति। दानवराजेन भूमिं दत्तां दृष्ट्वा, हरिः वामनरूपं परित्यज्य, सुराणां हितकाम्यया जगाम। स यज्ञपर्वतम् आगत्य, उत्तराभिमुखः प्रस्थितवान्। तत्र दानवानां निवासः भगवत्पादस्य वामे स्थितः। तत्रैव विश्वेश्वरः आदित्ये प्रथमं पादं न्यपातयत्। द्वितीयं पादं ध्रुवे न्यस्य, तृतीयेन पादेन तु, हे नृप, स देवः अद्भुतकर्मा ब्रह्माण्डं विदारितवान्। तस्य पादाङ्गुष्ठाग्रात् विदारिते ब्रह्माण्डे, विपुलं जलं प्रवहद्, सर्वलोकान् ब्रह्मलोकपर्यन्तान् आपूरयत्। ध्रुवलोकं, सूर्यलोकं, यज्ञपर्वतं च प्लावयित्वा, सा धाराः पुष्करं प्रविष्टा, विष्णोः पदचिह्नानि प्रक्षालयन्ती। यानि पदचिह्नानि भूमौ प्रकटानि, तानि वैश्णवानि कथ्यन्ते। यः कश्चन तत्राश्रमे गत्वा, तत्र सरसि स्नात्वा, केवलं दर्शनात् अश्वमेधफलम् आप्नोति, एकविंशतिसमूहैः सह वैकुण्ठवासं लभते। तत्र त्रिशतकल्पपर्यन्तं महाभोगान् भुक्त्वा, ततः परं चक्रवर्तिरूपेण भूमौ जायते। हे भीष्म, यः पादाङ्गुष्ठाग्रात् निर्गता धाराः, सा वैश्णवी नदी विष्णोः पादसम्भूता इति कथ्यते। अतः कारणात् गङ्गा विष्णुपदी अभवत्, यया त्रैलोक्यं चलाचलयुक्तं व्याप्तम्। या शुद्धा आपः पादाङ्गुष्ठव्रणात् प्रविष्टा, सा दिव्यनदीत्वं प्राप्तवती, विष्णुपदीति विख्याता। सा दिव्या नदी सम्पूर्णं ब्रह्माण्डं चलाचलैः सह व्याप्तवती, सर्वेषां कृपाकाम्यया। ततो वामनेन संबोधितः बाष्कलिः—मम पादान् पूरय इति उक्तः, स शोकाकुलः न किंचित् प्रत्युवाच। तं मौनं दृष्ट्वा, पुरोहितः उवाच—दानशक्तिः स्वभावतः एव, न खलु अस्माभिः निर्मायते। बाष्कलिः विष्णुम् उवाच—हे भगवन्, यावत् एषा भूमिः अस्ति, तावत् सर्वं तव दत्तम्। यत् पूर्वं त्वया निर्मितम्, तत् मया न निगृहीतम्। भूमिः लघ्वी, त्वं तु महान्, अहं न अधिकं सृजितुं समर्थः। इच्छाशक्तिः भगवन्, सदा तव एव। तदा विष्णुः सत्यवदिनीं तं ज्ञात्वा, तुष्णीं स्थितवान्। ततः विष्णुः उवाच—दानवश्रेष्ठ, किं वरं दास्यामि? मम हस्तस्थितं जलं त्वया दत्तम्। तस्मात् त्वं वरार्थी, वरदायकः। यं कामं इच्छसि, तं वरं वृणु। तेन एवम् उक्तः, बाष्कलिः जनार्दनं प्रार्थयत्—देवेश, भक्तिरेव मम वरः स्यात्, मम मृत्युश्च तव करात् एव स्यात्। अहं श्वेतद्वीपं गमिष्यामि, यः तपोविभिः दुरलभः। तेन एवम् उक्ते, विष्णुः उवाच—यावदन्तःकाले तत्रैव तिष्ठ। यदा वराहरूपेण पृथिवीं प्रविशामि, तदा त्वां वधिष्यामि, यदा त्वं मम पुरतः आगमिष्यसि। एवं तेन उक्तः स दानवः तस्मात् देशात् निवृत्तः। तदा वामनः समस्तं जगत् व्याप्य स्थितवान्, हे नृप। ततोऽसुरैः परित्यक्ते, देवानां सत्यता प्रतिष्ठिता; प्रभुः त्रैलोक्यं गृहीत्वा अदृश्यः अभवत्। बाष्कलिः पाताले सुखेन वसन् स्थितः, शक्रः त्रैलोक्यं रक्षितुम् आरब्धवान्। एष भगवतः त्रिविक्रमावतारः गङ्गासम्भवसंयुक्तः सर्वपापनाशकः कथ्यते। हे नृप, विष्णोः त्रिपदविन्यासस्य एष उत्पत्तिवृत्तान्तः श्रुतः, यं शृण्वन् मनुष्यः सर्वपापैः विमुच्यते। दुष्स्वप्नानि, भीषणचिन्ताः, दुष्करकर्माणि, पापकृत्यं च—एतानि विष्णोः त्रिपददर्शनात् शीघ्रं विनश्यन्ति। पापिनः प्राणी, युगपरम्परां दृष्ट्वा, हे भीष्म, सूक्ष्मता विष्णोः त्रिपददर्शनात् प्रकाश्यते। यः कश्चन तत्र मौनं कृत्वा त्रिपुष्करतीर्थयात्रां कृत्वा आरोहति, स अश्वमेधफलम् आप्नोति। सर्वपापैः विमुक्तः, मृतः स विष्णुपुरीं यान्ति। भीष्म उवाच—भगवन्, बाष्कलस्य बन्धनं, त्रिविक्रमरूपस्य च प्रादुर्भावः, यदा बलेः निग्रहः अभवत्, एषः वृतान्तः अद्भुतः। एषः वृत्तान्तः पूर्वं मया द्विजश्रेष्ठैः श्रुतः, बलिः विरोचनात्मा अद्यापि पाताले वसति इति। कथं नागतीर्थं जातम्, पिशाचानां च उत्पत्तिः का, शिवार्दूती कुतः अभवत्, केन शुभा कृता? केन पुष्करः आकाशे नीतः? सर्वं एतद् वद, बाष्कलस्य बन्धनं कथं जातम् इति। पूर्वं विष्णुः पृथिवीं व्याप्य स्थितः, किं द्वितीयकारणं यतः स देवः एवं चक्रे? एवं सम्पूर्णं पावनं त्रिविक्रमस्य चरितं, विष्णुपदीगङ्गायाः च उत्पत्तिं, बाष्कलिबन्धनं च, श्रुत्वा सर्वपापविनाशः भवति।