बलवज्रधरं त्वां गजपतौ ऐरावतस्य शिरसि स्थितं संग्रामभूमौ दानवा दृष्ट्वैव सर्वे विनष्टाः। ये च ते पूर्वं जिताः सन्ति दानवा अन्येभ्यः बलवत्, तेषां सहस्रांशेनापि बलस्य मम तुल्यत्वं न स्यादिति निश्शङ्कम्। एवं स्वभावे त्वयि, हे इन्द्र, अहं किमपि किं तव? मामुद्धर्तुमेव त्वमिह प्राप्तः। नूनं करिष्यामि, न संशयः; प्राणानपि दास्यामि नूनम्। किं कारणं, देवेश, यदिमां भूमिं मयि वक्तव्यानि त्वया? एताः पत्न्यः, पुत्राः, गावः, यद्वा अन्यद्वित्तं, त्रिलोक्याः राज्यं सर्वमिदं ब्राह्मणाय दीयताम्। यदि शक्रो मम गृहे आगत्य बाष्कलिना दत्तं लभते, न तु मया, तर्हि लज्जा मम पित्रृणां च स्यात् न संशयः। अन्यः कश्चिद्याचकः आगच्छेत्, सदा स मम प्रियः; विशेषतः त्वं, अत्र कदापि न संशयः। त्रयाणां पादव्यासस्य भूमेः महती मम लज्जा, विशेषेण त्वया ब्राह्मणाय याचितं, प्रभो। श्रेष्ठानि ग्रामाणि दास्यामि, स्वर्गलोकं च तव; अश्वान्, गजान्, भूमिं, धनं, स्त्रियश्च सुष्ठन्यः। ताः स्त्रियः पृथिवीं च वामनाय दास्यामि, येषां दर्शनमात्रेण वृद्धाः अपि युवा भवन्ति। दास्यामि, देवेश, प्रत्यर्पयामि; तव प्रसादो मयि भूयात्। एवं बाष्कलिना उक्ते, तदा दैत्यपतिं प्रति पुरोहितः उशनाः वाक्यमुवाच— "त्वं राजा, दैत्यपतिं, राज्यधर्मे प्रतिष्ठितः। त्वं न जानासि किमु युक्तं, किमयुक्तं, कस्य कदा वा मया दातव्यम्। मन्त्रिभिः सह सम्यग्विचार्य, युक्तायुक्तं परीक्ष्य। इन्द्रसहितान् देवाञ्जित्वा त्रिलोक्याः राज्यमवाप्य, अस्यैव वाक्यस्य अन्ते त्वं बन्धनं प्राप्स्यसि। एषः वामनरूपधारी विष्णुः सत्यं नित्यः; अस्मै न दातव्यम्। तव पितरं स्वयमेव हत्वा, एष पूर्वं समुपस्थितः पितृहन्ता, मातृहन्ता, बन्धुक्षयकारी, स एव कुलान्तकृत्। धर्मं न जानाति, इन्द्रादीनां हितपरः, मायया दानवान् विजित्य, ब्राह्मणरूपं कृत्वा वामनं दर्शयित्वा, न किंचिदत्र दातव्यम्। यदि मक्षिकापदच्छायामात्रं भूमेः ददासि, शीघ्रं विनश्यसि—सत्यं सत्यं श्रुतम्।" एवं गुरुणा उक्तः स पुनः उवाच— "एतत्सर्वं मया प्रतिज्ञातं, धर्मार्थं, गुरो। प्रतिज्ञायाः पालनं कर्तव्यम्, स धर्मः शाश्वतः साधूनाम्। यदि एष एव भगवान्विष्णुः, न कोऽपि मत्समः भाग्यवान्। यदि स मत्तः दानमिच्छति, देवकामः, तर्हि अहं भाग्यशालीतरः। यं योगिनः ध्याननिष्ठाः न पश्यन्ति, तं अहं अद्यैव दृष्टवान्। ये कुशोदकहस्तेन ददति, तेषां भगवाञ्छ्रीविष्णुः आत्मा सनातनः प्रसन्नो भूयात्।" एवं तु उक्ते, मुक्त्यधिकारिणां मध्ये मम सन्देहः अभूत्, किमत्र कर्तव्यमिति। त्वया शिक्षितोऽहं, बाल्ये एव निश्चितं—यद्यपि शत्रुरपि आगच्छेत्, गृहे किञ्चिदपि न प्रत्याचक्षीत। तदेतद्विचार्य, गुरो, अहं वदामि—जीवितमपि दास्यामि; वामनाय इन्द्रस्य स्वर्गमपि दास्यामि। यद्दानं न हिंसयति, तद्वै शुद्धदानम्; यद्धिंसकं तद्दूषितम्।" एवं श्रुत्वा, गुरुस्तत्र लज्जया शीर्णमस्तकः तस्थौ। बाष्कलिः उवाच— "भगवन्, त्वया याचितम्, समग्रां पृथिवीं दास्यामि। यदि केवलं त्रयः पादव्यासः भूमेः दत्ताः, तर्हि मम लज्जा स्यात्।" इन्द्र उवाच— "दानवेश, यथाऽक्तं, तद्वै सत्यमेव। अयं ब्राह्मणः मम त्रयः पादव्यासः भूमेः याचितवान्, तवापि तेनार्थं याचितम्। हे दानुपुत्र, त्वं याचितः; एष वरस्ते दीयताम्।" बाष्कलिः उवाच— "देवेश, मत्तः वामनाय त्रिपदव्यासं भूमेः गृहाण। तत्र सुखेन चिरकालं वस, देवेश।" इति उक्त्वा बाष्कलिः वामनाय भूमिं त्रिपदव्यासां दत्तवान्। तदा जलं सम्प्रदानपूर्वकं दत्तम्; हरिः तेन तुष्यतु। दैत्यपतिना दत्ते तस्मिन्, हरिः वामनरूपं परित्यज्य, देवहितकामः त्रिलोक्याः पदानि प्रक्रम्य, यज्ञपर्वतमभिगम्य, उत्तराभिमुखः गतवान्। दानवानां निवासः भगवतः सव्यपादे स्थितः। तत्र जगन्नाथः आदित्ये प्रथमं पदं न्यपातयत्। देवः द्वितीयं पदं ध्रुवे न्यधात्, तृतीयेन विश्वाण्डं, हे नृप, तेन अद्भुतकर्मणा भगवता विदारितम्। पादाङ्गुष्ठाग्रात् अण्डभेदे समुत्पन्नं वारि बहुलं सर्वलोकान् ब्रह्मलोकपर्यन्तान् आप्लावयत्। ध्रुवलोकं, सूर्यलोकं, तं यज्ञपर्वतं प्लावयित्वा, सा धारा पुष्करं प्रविष्टा, विष्णोः पदचिह्नानि प्रक्षालयन्ती। ये पदचिह्नानि पृथिव्याम् अभवन्, तानि वैष्णवानि कथ्यन्ते।