यदा कश्चित् स्वयम् अर्थितुम् इच्छेत्, स्वकुटुम्बाय वा स्वबन्धुभ्यः, अथवा यः कश्चित् स्वगृहं प्राप्तः स्यात्, यथोचितं तत्र कर्तव्यम् एव। यदि भवतः मनसि रोचते, महाबाहो दानवराजन्, तदा शीघ्रं त्रयः पदा महानात्मने वामनाय दीयन्ताम्। ततः बाष्कलिः उवाच—इन्द्र, स्वागतम्! त्वं शीघ्रं शुभं प्राप्नुहि। आत्मन्येव विचारय, स एव सर्वस्य शरण्यः। यदा भारः तुभ्यम् उपन्यस्तः, तदा पितामहः सुखेन विश्रान्तः, परमपदस्य ध्याननिष्ठः तिष्ठति। केशवः अपि, बहुयुद्धैः क्लान्तः, लोकचिन्तां परित्यज्य, क्षीरसागरस्य द्वीपे शान्तया निद्रां गच्छति। अन्ये च सर्वे बलिनः दानवाः, शस्त्रधारिणः, त्वया एकाकिना विजिताः, नान्येन साहाय्येन। अत्र द्वादश आदित्याः, एकादश रुद्राः, द्वौ अश्विनौ, वसवः, धर्मश्च शाश्वतः सन्ति। ते सर्वे स्वबाहुबले निष्ठिताः स्वर्गे यज्ञेषु भागं गृह्णन्ति; त्वया शतशः यज्ञाः कृताः, वरदानैः दानैश्च समापिताः। त्वया वृत्रः नामुचिश्च हतः, देवेश; पूर्वं विष्णोः आज्ञया तौ विनाशितौ। हिरण्याक्षः हिरण्यकशिपोः भ्राता अपि हतः; अत्र च हिरण्यकशिपुः स्वजङ्घायां स्थापितः हतः। त्वां वज्रधरं ऐरावतशिरसि स्थितं युद्धभूमौ दृष्ट्वा, सर्वे दानवाः विनश्यन्ति। ये दानवाः अन्येभ्यः बलवन्तः, ये पूर्वं त्वया जिताः, तेषां सहस्रांशेनापि अहं तुल्यो न स्याम्। त्वं यथा, हे इन्द्र, अहं तव किं गण्यः? माम् उद्धर्तुम् एव त्वम् अत्र आगतः। अहं करिष्यामि, न संशयः; प्राणानपि दास्यामि नूनम्। किं हेतोः, देवपतिः, त्वं मम भूमेः विषये उक्तवान्? एता भाः, पुत्राः, गावः, यद् अन्यद् धनं, त्रैलोक्यराज्यं च—एतत् सर्वं अस्मै ब्राह्मणाय दीयताम्। यदि इन्द्रः मम गृहं आगत्य बाष्कलिना दत्तं दानं गृह्णाति, न तु अन्यथा, तर्हि निःसंशयं मम च पितृणां च लज्जा स्यात्। यः अन्यः याचकः आगच्छेत्, सः अपि सदा मे प्रियः; विशेषतः त्वं, कदा चित् अत्र संकोचं मा कुरु। मम महती लज्जा, हे इन्द्र, त्रयाणां पादानां भूमेः विषये; विशेषतः त्वया एष ब्राह्मणाय याचितम्, देव। उत्तमान् ग्रामान् दास्यामि, तव च स्वर्गलोकं; अश्वान्, गजान्, भूमिं, धनं, स्त्रियश्च उन्नताननां। ताः स्त्रियः, एवं च इयं पृथ्वी, याः दृष्ट्वा वृद्धाः अपि युवाः भवन्ति, वामनाय प्रदेयाः। अहं पुनः दास्यामि, देवेश; तव प्रसादः मयि अस्तु। एवं बाष्कलिना उक्ते, नृप, तदा पुरोहितः उशनाः दैत्यपतये इदं वचनं उवाच—"त्वं राजा, दैत्याधिप, राज्यधर्मे प्रतिष्ठितः।" त्वं न वेत्सि यत् उचितम् अनुचितं वा, कस्य कदा दातव्यम् इति। मन्त्रिभिः सह विचार्य, यत् उचितम् अनुचितं च परीक्ष्य एव दातव्यम्। त्वया देवेभ्यः सह इन्द्रेण च जित्वा त्रैलोक्यराज्यं प्राप्तम्। परन्तु अस्य भाषणस्य अन्ते तव बन्धनं भविष्यति। अयं वामनः, राजन्, वास्तवतः विष्णुः शाश्वतः। तस्मै दातव्यम् न; तव पितरं सः स्वयम् हन्ता। यः त्वत्समक्षं आगतः, सः तव पितृहन्ता, मातृहन्ता, बन्धुनाशकः; सः पूर्वं अपि, भविष्यति च, तव कुलान्तकारकः। धर्मं न जानाति, इन्द्रादीनां हिते रतः; सः मायावी, येन दानवाः मायया पराजिताः। तस्य मायया ब्राह्मणरूपं गृहीत्वा, वामनरूपेण आत्मानं दर्शितवान्। किम् अधिकं वक्तव्यम्? तस्मै किञ्चिदपि न दातव्यम्। यदि तस्मै मक्षिकापदस्यापि तुल्यं भूमिं दद्यात्, त्वरितं नाशं प्राप्स्यसि—एष सत्यं, सत्यं, यथा श्रुतम्। एवं गुरुणा उक्तः अपि, पुनः सः इदं वचनं उवाच—"एतत् सर्वं मया प्रतिज्ञातम्, गुरो, धर्मार्थं।" प्रतिज्ञापालनं कर्तव्यम्, एषा सतां सनातनी विधिः। यदि एष भगवन् विष्णुः एव, तर्हि मत्तः धन्यतरः कश्चन नास्ति। यदि सः मत्तः दानं इच्छति, देवकाम्यया, तर्हि अहं भगवता अधिकं भाग्यवान् जातः, गुरो। यं योगिनः ध्याननिष्ठाः अपि न पश्यन्ति, तं अहं अद्य एव दृष्टवान्। ये कुशोदकपाणिभिः दानं ददति—सः भगवन् विष्णुः, परमात्मा, शाश्वतः, तेन तुष्टो अस्तु। एवं उक्ते, मोक्षयोग्येषु मम कृत्ये संदेहः उत्पन्नः। त्वया उपदिष्टम्, बाल्यादेव निश्चयितम्—यदि शत्रुः अपि गृहं आगच्छेत्, तस्मै किञ्चित् न प्रतिषेध्यम्। एतद् एव चिन्तयन्, गुरो, अहम् उक्तवान्—स्वप्राणान् अपि दास्यामि; वामनाय इन्द्रस्यापि स्वर्गं दास्यामि। यद् दानं न हिंसां जनयति, तत् एव सत् दानम्; यद् हिंसां जनयति, तद् दोषयुक्तं स्मृतम्। एतद् श्रुत्वा, गुरुः तत्र लज्जया शिरः नतं कृत्वा तस्थौ। बाष्कलिः उवाच—"भगवन्, यदा त्वया याचितम्, सर्वा भूमिः मया दास्यते।" "त्रयः पदा एव दीयन्ते चेत्, मम लज्जा स्यात्।" इन्द्रः उवाच—"दानवराजन्, यत् त्वया मम उक्तं, तत् एव सत्यम्।