यदा नियतकालः समुपजातः तदा भगवाञ् सर्वभूतानुकम्पी देवगणहितकामः, शुद्धस्निग्धकेशधारी, उदयचन्द्रशङ्खसदृशप्रभायुक्तः, देवानां प्रभुः अदितेः पुत्ररूपेण आविर्भूतः। विष्णोः अवतरणसमये सिद्धमुखा देवाः चासुराः च, अप्र blinking नेत्राः, प्रहृष्टवदनाः अभवन्; वातैः महती रजः शमितम्, दिवा अपि तदा विशुद्धप्रभा जाताऽभूत्। अदितिः राज्ञी दिव्यगर्भभारनम्रा, शनैः शनैः चलन्ती, क्लान्तमुखी, शिथिलगमना, गम्भीरप्रविष्टगर्भभारार्ता बभूव। यदा नारायणः तस्यां गर्भमासादितवान्, तदा भूतभविष्ययोः संयोगेन सर्वे प्राणिनः तस्यां कालेऽकामितकामाः अभवन्। मन्दमन्दमरुतः ववौ, वर्षा अपि ववर्ष, पर्वतानि समुत्थितानि; निर्जनमार्गेषु, दिगन्तरेषु, जनानां मध्ये सत्यं प्रवर्तितम्। रजः आकाशे निष्क्रान्तम्, तमः शनैः शनैः नष्टम्; विष्णोः गर्भस्थिते तदा वैरभावः समुत्पन्नः। हे राजन्, देवी देवन्तकृत्यस्य क्रमं पश्य; किमर्थं तं विस्तारतः कथयामि? अहं त्रिलोक्याः संक्रान्तिं करिष्यामि। तं बाष्कलिं दानवराजानं अधःस्थाने स्थापयिष्यामि; इन्द्राय श्रीं सौन्दर्यं च दत्तम्। दानवानां विनाशाय केवलं अहमेव समर्थः; शरवर्षाणि रथचक्राणि अपि संक्षिप्य क्षिप्स्यामि। नानाविधगदासंघातान् दानवानां नाशाय क्षिप्स्यामि; स्वर्गे देवाः, अधस्तात् दानवाः वसन्ति। सर्वं यथाकालं स्वव्रतेन करोमि; तत्र सहसा वाणी मम वक्त्रे स्थित्वा प्रवृत्ता। या पूर्वं चिन्तिता, न दृष्टा न श्रुता, तां क्रुद्धः सञ्ज्ञां दितिसुतप्रधानस्य बन्धनरूपेण न्यधासम्। यत् कश्यपाय पूर्वं दत्तं श्रीसंपदं, किं वातुः शक्तिः नष्टा, उत वा मारुताः एव विक्षिप्ताः? मम दृष्टिः अपि सञ्चलिता, यत् यद् उपकल्पितं तद् इव साकारं जातम्; मोहिता, किं वक्तव्यम्, यदा किञ्चित् अप्रयुक्तं वचनं मया उक्तम्? संशयेन पराभूता सा अदितिः, हृदि चिरमुद्विग्ना, दिव्यमीश्वरं सहस्रसंवत्सरं धारयामास। ततः तस्यां वामनरूपधारी अद्भुतः विष्णुः जातः, यस्य जन्मना दानवानां लोचनानि नीतानि। तस्मिन्नेव क्षणे, यदा स जनार्दनः अजायत, तदा नद्यः शुद्धजलाः प्रवहन्, सुगन्धिवातः अपि प्रववौ। कश्यपः अपि तेन तेजस्विना पुत्रेण प्रमुदितः; त्रिलोकस्थसर्वभूतानां हृदयानि प्रमोदपूर्णानि अभवन्। जनार्दनस्य जन्मसमये, दिवि देवदुन्दुभयः प्रहारैः निनदिताः। महोत्सवात् मोहः दुःखं च त्रिलोक्याः नष्टम्; गन्धर्वगणाः भक्तिपूर्वकं गीतानि गायन्ति, तेजस्विनः अप्सरसः सह नृत्यन्ति। देवीगणाः भावपूरिताः नृत्यन्ति, अप्सरसां समुदायैः सहिताः; विद्याधरसिद्धसंघाः च विमानेषु प्रमोदन्ते। ते तत्र सत्यमिथ्याविवेकं कथयन्तः, नानाप्रकारेण कौशलं दर्शयन्तः, मधुरगीतानि गायन्तः, रागरहिताः, पुनः पुनः शोकहर्षाभ्यां विमूढाः। ये पुण्येन स्वर्गं प्राप्तवन्तः, ते अपि तत्र नृत्यन्ति; तस्मात् स्थलात् स्वर्गं यान्ति; शोकमुक्ताः, विशुद्धलोके, तमोघातात् विमुक्ताः, सुखलाभे प्रार्थयन्ते। तत्र केचन आकाशे 'जय जय भगवन्' इति उच्चैः शंसन्ति, अन्ये प्रमोदन्ते; एवं सततैः घोषैः, हृदयप्रतिघोषैः, अन्ये जन्मभयरोगमरणहेतुम् अन्तर्यामी चिन्तयन्ति; एवं सर्वत्र विश्वं हर्षेण पूर्णम्। तदा ब्रह्मा परमं विष्णुं उपगम्य जगत्कारणाय उक्तवान्—'एष वामनः, प्रभुः अपि, तव कृते जातः।' स एव ब्रह्मा विष्णुश्च, स एव महेश्वरः; स एव वेदाः यज्ञाः च, स एव स्वर्गः; अत्र न संशयः। सर्वं चलाचलमिदं विष्णुना व्याप्यते; स एव एकोऽपि स्वयम्भूः, नानारूपेण दृश्यते। यथा स्फटिकमणिः उपवेशेन वर्णान् प्रतिबिम्बयति, तथा स्वयम्भूः गुणानुसारं विकारमुपैति। यथा गृह्यग्निः नामान्तरं लभते, पुनः स्वनाम्नि प्रतिपद्यते, तथा भगवतः नाम ब्राह्मणादिषु लभ्यते। सर्वथा वामनदेवः देवकार्यं साधयिष्यति, इति दिविस्थाः भक्तजनाः चिन्तयामासुः। ततः स वामनः शक्रेण सह बाष्कलस्य निकेतनं गन्तुम् आरब्धवान्; दूरात् तां नगरीं ददर्श, या परितः परिवृता आसीत्। सा नगरी पाण्डुरपक्षिणां योज्ययानां शोभया, नानारत्नविभूषितया, मुख्यप्रासादैः, सुप्रविभक्तमाहापथैः च शोभिता। मदोन्मत्तगजैः, अञ्जनगिरिसदृशैः, दिव्यगजवंशसम्भवैः, शतशः स्थितैः, या नगरी विराजते। दीर्घग्रीवैर् उच्चललाटैः, मनोजवगमैर्, लघ्वर्णैः, रम्यरूपैः अश्वैः च भूषिता। तत्र सहस्राणि वेश्याः पद्मकोशसदृशकान्त्या, पूर्णचन्द्रवदनाः, विनोदवार्तालापकुशलाः, रमन्ते। न तत्र धर्मः, न विद्याः, न कला, न कौशलम् अस्ति यत् बाष्कलपुरीं न प्रविशति। शतानि उद्यानानां तया नगरी समाकीर्णा, उत्सवसंभूता, सर्वश्रेष्ठदानवैर् पूर्णा, कुलान्तकं विना। सर्वत्र वीणावंशीमृदङ्गनिनादैः प्रतिश्रुत्य, दानवा नित्यहृष्टाः, नानारत्नविभूषिताः दृश्यन्ते। ते तत्र दिव्यानि क्रीडन्ति, मेरौ अमराः इव; तत्र वृद्धदानवैः वेदपाठमहारवः क्रियते। हविःधूमैः, पवित्रवायुभिः, सुरभिसुगन्धधूपैः च, तेषां पापानि विनष्टानि, वायुः सुरभितो जातः। एवं भगवतः वामनस्य अवतरणेन, सर्वत्र दिव्यहर्षोत्सवः अभवत्, देवासुरमानुषेषु च अद्भुतानि चिह्नानि प्रादुरभवन्।