राजन्, वृक्षारोपणस्य पुण्यविधिं कथयामि। सप्तधान्यानि सुगन्धितवस्त्रैः सुलेपनैः सह स्थापयित्वा, प्रत्येकवृक्षस्य मूलभागे घटान् स्थापयेत्। ततः, पूजां कृत्वा, दिनान्ते भोजनदानं समर्प्य, इन्द्रादि लोकपालानां विधिपूर्वकं कर्म कुर्यात्। एवं द्विजैः वृक्षाणां संस्कारः कर्तव्यः। तदनन्तरं श्वेतवस्त्रधारिणः सुवर्णकौशेययुक्ताः सज्जन्ते। वृक्षमध्यात् उत्तराभिमुख्यां गोदुहां सुवर्णशृङ्गीं ताम्रपात्रयुक्तां गोमातरं मोचयेत्। ततः संस्कारमन्त्रैः, वाद्यगीतैः, शुभगीतैः, ऋग्यजुःसामवरुणमन्त्रैः सर्वतः संगीतेन संस्कारः सम्पाद्यते। तेनैव घटेन श्रेष्ठब्राह्मणाः स्नानं कुर्युः। यजमानः स्नातः श्वेतवस्त्रधारी पूजां कुर्यात्। सर्वान् याजकान् सज्जनान् गोभिः, सुवर्णसूत्रैः, कङ्कणैः, मुद्राभिः, यज्ञोपवीतैः यथाशक्त्या सत्कारं कुर्यात्। वस्त्रैः, शय्यापत्रैः, पात्रैः, पादत्राणैः चतुर्दिनं क्षीरलेपनं कुर्यात्। ततो घृतैः, यवैः, कृष्णतिलैः होमं कुर्यात्; पलाशकाष्ठं श्रेष्ठं, चतुर्थे दिने उत्सवः भवेत्। पुनः पूर्ववत् यथाशक्त्या दानं दद्यात्; यद्वाञ्छितं तद्धि दद्यात्, निर्भयः। द्विगुणं गुरवे दत्वा, प्रणम्य क्षमायाचेत्। यः बुद्धिमान् वृक्षोत्सवमिमं विधिना आचरति, स सर्वकामान् प्राप्नोति, अनन्तं पदं गच्छति। यः वृक्षं स्थापयति स बुद्धिमान्, सापि त्रयस्त्रिंशत्सहस्र-इन्द्रसंवत्सराणि स्वर्गे वसति, तावन्तः भूतान् उद्धरेत् यावद्गात्ररोमाणि। स पुनः परमसिद्धिं प्राप्नोति, यां पुनः प्राप्तुं दुष्करम्। यः इमं शृणोति वा शृावयति वा, देवैः पूज्यते, ब्रह्मलोकसम्मानं प्राप्नोति; पुत्रहीनस्य वृक्षाः एव पुत्राः भवन्ति। तीर्थस्थलेषु ते वृक्षाः पिण्डदानादिकं फलम् ददाति; तस्मात् राजन्, प्रयत्नेनापि अश्वत्थं रोपयेत्। एकः अश्वत्थः सहस्रपुत्रस्य पुण्यं करोत्; अश्वत्थः धनं ददाति, अशोकः दुःखं हन्ति। प्लक्षः यज्ञफलं ददाति, क्षीरी दीर्घायुः ददाति; जम्बुः कन्याः ददाति, दाडिमः पत्न्यः ददाति। अश्वत्थः रोगनाशाय, पलाशः ब्रह्मत्वाय; विभीतकं रोपयन् प्रेतत्वं प्राप्नोति। अङ्कोलः कुलवृद्धये, खदिरः आरोग्याय; नीमरोपकः सूर्यः सदा तुष्टः भवति। श्रीवृक्षे शङ्करः, पाटले पार्वती, शिंशपायां अप्सराः, कुन्दे श्रेष्ठगन्धर्वाः वसन्ति। टिंटिडीवृक्षे सेवकवर्गः, वञ्जुले चौराः; चन्दनः कटहलः पुण्यं समृद्धिं च ददाति। चम्पकः सौभाग्यं, करिरः परपत्नीरक्षणाय; तालः सन्ततिनाशाय, बकुलः कुलवृद्धये। नारिकेलः बहुपत्न्यः ददाति, द्राक्षा सर्वाङ्गसौन्दर्यं; कोलः सुखं ददाति, केतकी शत्रुनाशाय। एवं अन्ये अपि वृक्षाः, ये अत्र न निर्दिष्टाः, लाभं ददाति; येन वृक्षाः रोप्यन्ते, स दीर्घकीर्ति प्राप्नोति। इदानीं, राजन्, यथा वृक्षारोपणविधिः सर्वकामप्रदः, तथैव अन्यं पुण्यविधानं कथयामि—यद् भाग्यशय्या इति पुराणविद्भिः प्रसिद्धा। पुरा, भूमिः, अन्तरिक्षं, स्वर्गः, महालोकः च दग्धे, सर्वेषां प्राणिनां श्रीः एकत्र समागता। सा श्रीः वैकुण्ठं गत्वा विष्णोः वक्षसि स्थितवती। कालान्तरं, सृष्टिकाले, अहंकारबलं, प्रधानपुरुषसहितं, पद्मासनस्य कृष्णस्य च स्पर्धा वर्धिता। तदा, हरिवक्षसः ताम्रवर्णा, ज्वलज्ज्वलनसमानरूपा, भीषणा श्रीः उत्पन्ना। विष्णोः वक्षसि शरणं गता सा श्रीः, भूमिं प्राप्त्य, द्रवस्वरूपं न प्राप्नोत्। आकाशात् ब्रह्मपुत्रेण, दक्षेण, यत्नेन सा उत्थापिता, स च तां पीतवान्; तस्य रूपशोभायाः कारणं अभवत्। दक्षात् उत्पन्नं बलं तेजः च भूमौ शेषरूपेण पतितम्, तस्मात् अष्टधा रूपाणि अभवत्। ततः सप्त शुभवनस्पतयः जाताः—इक्षुः, वृक्षराजः, निष्पवः, शालिः, धान्यः। तस्यैव विकारात् क्षीरं, कुसुम्भः, पुष्पाणि, लवणं च अष्टमं अभवत्; एते अष्ट शुभवस्तूनि। यत् ब्रह्मपुत्रेण योगविद्या-सम्पन्नेन पीतं, तस्य कन्या अभवत्, तस्मात् सा सती इति प्रसिद्धा। सा सर्वलोकात् शोभायाः अधिका, तस्मात् ललिता इति नाम्ना विख्याता। धनुष्मान् शिवः तां देवीं त्रिलोकसुन्दरीं विवाहं कृतवान्। सा त्रिलोकश्रीः, भोगमोक्षप्रदायिनी; तां भक्त्या पूजयन् नरस्त्री वा सर्वकामान् प्राप्नोति। भीष्मः पप्रच्छ—हे मुने, कथय ललितायाः पूजाविधिं, केन विधिना लोकशान्तिः स्यादिति। पुलस्त्यः उवाच—यदा वसन्तमासः आगच्छति, तृतीयदिनं जनैः प्रियं, तदा शुक्लपक्षे पूर्वाह्णे तिलैः स्नानं कुर्यात्। एवं पुण्यविधिं वृक्षारोपणं श्रीशय्यां च, शास्त्रानुसारं, श्रवणं, पूजनं, दानं, उत्सवं च आचरन्, नरः सर्वसिद्धिं, सर्वकामं, दीर्घकीर्तिं, देवपूजां, ब्रह्मलोकं च प्राप्नोति।