वसन्ते यदा जलं सन्निहितं भवति, तदा तद् अश्वमेधस्य फलं समं प्राहुः; ग्रीष्मे तु जलं राजसूयात् अधिकं भवति। महाबाहो नृपते, यः पृथिव्यां एतानि विशेषकर्माणि शुद्धचित्तः समाचरति, स ब्रह्मलोकं विशुद्धं प्राप्य दिवि अनन्तकालं सुखानि भुङ्क्ते। स स्वर्गादिषु लोकेषु विचरन्, दिव्यस्त्रीभिः सह द्वौ परार्धौ कालं रममाणः, योगबलात् परमं विष्णोः स्थानं प्राप्नोति। ततः भीष्मः उवाच — हे ब्रह्मन्, वृक्षारोपणस्य विधिं विस्तारतः कथय, केन प्रकारेण वृक्षारोपणं कुर्वन्ति बुधाः। तथा तेषां स्मृतलोकान् अपि कथय। पुलस्त्यः प्रत्युवाच — वृक्षाणां विधिं तथा उद्यानभूमेः विधिं वर्णयिष्यामि। सर्वं तडागविधिवत् कर्तव्यं, तत्र यथायोग्यं पुरोहितस्य, मंडपस्य, आचार्यस्य व्यवस्था अपि। तत्र ब्राह्मणान् सुवर्णेन, वस्त्रैः, तैलैः, सर्वौषधजलैः, दध्ना, अक्षतैः, भूषणैः च पूज्येत। वृक्षाः माल्यैः भूषिताः, वस्त्रैः वेष्टिताः कर्तव्याः; सर्वेषां सुवर्णसूच्याः कर्णवेधं करणीयम्। अञ्जनं अपि सुवर्णदण्डेन दातव्यं; सप्त वा अष्ट फलं शुद्धं सम्यक् स्थापनीयम्। प्रत्येकस्य वृक्षस्य वेदीमध्ये हविर्देयम्; उत्तमं धूपं गुग्गुलु ताम्रपात्रे स्थाप्येत। सुगन्धितवस्त्रैः, तैलैः, सप्तधान्यैः सह, प्रत्येकवृक्षस्य मूलदेशे घटाः स्थापनीयाः। पूजां कृत्वा, दिवसान्ते नैवेद्यं दत्वा, इन्द्रादि लोकपालानां विधिं समाचरेत्। एवं वृक्षाणां संस्कारः द्विजैः कर्तव्यः; ततः श्वेतवस्त्रधारी सुवर्णमेखलायुक्ताः च। गौः उत्तमा, क्षीरपूर्णा, कांस्यपात्रयुक्ता, सुवर्णशृंगयुक्ता, वृक्षमध्ये उत्तरदिशं विमुक्तव्या। ततः संस्कारमन्त्रैः, वाद्यगीतैः, ऋग्यजुःसाममन्त्रैः, वरुणमन्त्रैः च सर्वत्र, तैः एव घटैः अग्रब्राह्मणाः स्नानं कुर्युः; यजमानः स्नातः श्वेतवस्त्रधारी पूजां कुर्यात्। सर्वान् पुरोहितान् गोभिः, सुवर्णसूत्रैः, कंकणैः, मुद्रिकाभिः, यज्ञोपवीतैः च यथाशक्ति सम्मानयेत्। वस्त्रैः, शय्याभिः, पात्रैः, पादत्राणैः च चतुर्दिनं क्षीराभिषेकं कुर्यात्। घृतैः, यवैः, कृष्णतिलैः च होमं कुर्यात्; पलाशद्रव्यं अग्नौ श्रेष्ठम्; चतुर्थे दिवसे उत्सवः भवेत्। तत्र पुनः दानं पूर्ववत् यथाशक्ति दातव्यं; यत् सर्वाधिकं प्रियं, तद् दत्त्वा निरसूया भवेत्। आचार्याय द्विगुणं दत्वा प्रणम्य क्षमां याचेत्; यः वृक्षोत्सवमेतत् बुद्धिमान् सम्यक् आचरति—सर्वकामान् प्राप्नोति, अनन्तस्थितिं गच्छति; नृपश्रेष्ठ, यः वृक्षं स्थापयति बुद्धिमान्— स स्वर्गे त्रयस्त्रिंशत् सहस्र इन्द्राणां वर्षान् वसति, तथा गतागतजनान् जित्स्वरोमसंख्यान् उद्धरति। सर्वोत्तमं दुर्गमं सिद्धिं प्राप्नोति; यः एतत् शृणोति वा शृावयति सदा, नरः— स देवैः पूज्यते, ब्रह्मलोकं सन्मानं प्राप्नोति; अप्रजस्य वृक्षाः पुत्रवत् भवन्ति। तीर्थस्थलेषु ते वृक्षाः पिण्डादिकं फलम् ददाति; तस्मात् नृपते, प्रयत्नेन अपि अश्वत्थं रोपय। स एकः वृक्षः सहस्रपुत्रकं पुण्यं ते करिष्यति; अश्वत्थः धनं ददाति, अशोकः दुःखं हन्ति। प्लक्षः यज्ञफलदः, क्षीरी दीर्घायुष्यः; जम्बूः कन्यादाता, दाडिमः पत्नीदाता। अश्वत्थः रोगनाशकः, पलाशः ब्रह्मत्वदः; विभीतकं रोपयन् प्रेतत्वं प्राप्नोति। अंकोला वंशवृद्धिकारी, खदिरः आरोग्यदः; निंबवृक्षारोपकाः सदा सूर्येण प्रीयन्ते। श्रीवृक्षे शङ्करः, पाटले पार्वती; शिंशपायां अप्सराः, कुन्दे श्रेष्ठगन्धर्वाः। टिंटिडीवृक्षे सेवकसमूहः, वञ्जुले चौराः; चन्दनः, पनसः पुण्यसमृद्धिदाता। चम्पकः शुभफलदः, करिरः परस्त्रीरक्षकः; तालः सन्ततिनाशकः, बकुलः वंशवृद्धिकारी। नारिकेलः बहुपत्नीदाता, द्राक्षा सर्वाङ्गसुन्दरी; कोला सुखदः, केतकी शत्रुनाशकः। एवं अन्ये अपि वृक्षाः, ये अत्र न उक्ताः, लाभदाः; ये वृक्षारोपणं कुर्वन्ति, ते दीर्घकीर्ति प्राप्नुवन्ति। पुनः अध्यायारम्भे पुलस्त्यः उवाच — एवं अन्यं विधिं वक्ष्यामि, सर्वकामदं, यत् पुराणविद्भिः श्रीशय्या इति कथ्यते। पुरा यदा भूमिरन्तरिक्षं स्वर्गः च महालोकः च दग्धः, तदा सर्वसंपदः एकत्र समागता। सा सर्वा संपद् वैकुण्ठं गत्वा विष्णोः उरः स्थितवती; ततः काले, सृष्टिकाले— यदा जगत् अहंकारबलात्, प्रधानपुरुषयोः सह, पूर्णं अभवत्, पद्मासनस्य कृष्णस्य च प्रतिस्पर्धा अभवत्— तदा हरिच्छाते रक्तवर्णा, अग्निसमा भीषणा मूर्तिः उत्पन्ना। हरिच्छातात् तया दग्धः, सा श्रीः निर्गता।