नदीं वा तडागं वा उत्तराभिमुखं जलमध्ये स्थापयित्वा, स्नानं सम्यक् कृत्वा, अथर्वणमन्त्रेण विधिपूर्वकं पूजनं कुर्यादिति शास्त्रनियमः। तत्र पुनः मायामन्त्रेणापि तथा कार्यं विधेयम्। “आपोहिष्ठ” इति मन्त्रं जपित्वा, तद्वस्तु स्थाप्य, मण्डपं प्रतिगम्य, सभायाः पूजनं कृत्वा, सर्वतो हविर्दानं सम्यक् समर्पयेत्। पुनः, राजश्रेष्ठ, चतुर्दिनानि हवनं विधेयम्; चतुर्थे दिने विशेषपूजनं कृत्वा, यथाशक्ति दानानि तत्र दातव्यानि। यज्ञोपकरणानि सम्यक् विन्यस्य, तानि सर्वाणि ऋत्विजः समं विभजेत्, मण्डपं च पुनः विभागयेत्। सुवर्णपात्रं शय्या च ब्राह्मणाय दातव्या; ततः सहस्रं ब्राह्मणानां, अथवा अष्टशतानि, यथाशक्ति भोजयेत्; पञ्चाशत् वा विंशतिः वा, इति पुराणोक्तं तडागतर्पणविधिं समाचरेत्। एवमेव कूपेषु, वाविषु, पद्मसरोषु च, तद्विधिना एव क्रियाः कार्याः। देवालये, उद्यानभूमिषु च तु विशेषमन्त्रः निर्दिष्टः; अयं विधिः स्वशक्त्या स्वयम्भुवैः निर्दिष्टः। लघुषु तु एकाग्निकर्मवत् असूयारहितैः कर्तव्यम्; वर्षाकाले यद् जलं तद् अग्निष्टोमसमं स्मृतम्। शरदृतौ यद् जलं तद् निर्दिष्टफलदायकम्; हेमन्तशिशिरयोः वाजपेयातिरात्रयोः सह समं भवति। वसन्ते यद् जलं तद् अश्वमेधसमं कथ्यते; ग्रीष्मकाले तु रजसूयात् अधिकं फलप्रदं भवति। एवं, महाबाहो, यः कश्चित् पृथिव्यां पवित्रचित्तः एतान् विशेषधर्मान् सम्यक् आचरति, स ब्रह्मलोकं विशुद्धं प्राप्य, स्वर्गे अनन्तकालान् सुखानि भुङ्क्ते। स बहून् लोकान् संचारयन्, स्वर्गादिषु रम्येषु स्थलेषु दिव्याङ्गनाभिः सह द्विपरार्धं कालं भुक्त्वा, योगबलात् विष्णोः परमं धाम प्राप्नोति। एवं तडागतर्पणविधिं निशम्य, भीष्मः प्रोवाच—“भगवन्, वृक्षाणां विधिं विस्तारतः ब्रूहि; केन प्रकारेण मनीषिणः वृक्षारोपणं कुर्वन्ति?” इति। पुलस्त्यः प्रत्युवाच—“राजन्, वृक्षाणां च उद्यानभूमेः च विधिं वक्ष्यामि। सर्वमपि तडागतर्पणविधिवत् कार्यम्; ऋत्विजः, मण्डपः, आचार्यः च तद्वत् व्यवस्थित्यः। ब्राह्मणान् सुवर्णेन, वस्त्रैः, स्नेहैः च पूजयेत्; सर्वौषधजलैः अभिषिञ्चेत्, दध्ना, अक्षतान्नैः, भूषणैः च अलङ्कुर्यात्। वृक्षान् मालाभिः भूषयित्वा, वस्त्रैः च वेष्टयेत्; सर्वेषां सुवर्णसूच्याः कर्णवेधः कारयेत्। अञ्जनं च दद्यात्, सुवर्णदण्डेन सह; सप्ताष्टौ फलानि शुद्धानि, यथाकालं, स्थापयेत्। प्रत्येकवृक्षस्य वेदिकायाम् उपहारान् स्थापयेत्; तत्र गुग्गुलुर्धूपः श्रेष्ठः, तं ताम्रपात्रेषु स्थापयेत्। सप्तविधानि धान्यानि, सुगन्धवस्त्रैः, स्नेहैः च सह, कुम्भान् प्रत्येकवृक्षस्य मूलदेशे स्थापयेत्। पूजां कृत्वा, दिनान्ते नैवेद्यं समर्प्य, इन्द्राद्युपचरकपालकानां विधिवत् पूजनं कुर्यात्। एवं द्विजातिभिः वृक्षाणां प्रतिष्ठा विधेयः। ततः शुक्लवस्त्रधारिणः, सुवर्णमेखलायुक्ताः, वृक्षमध्यात् उत्तराभिमुखीं, गौः क्षीरसमृद्धां, कांस्यपात्रयुतां, सुवर्णशृङ्गां मोचयेत्। प्रतिष्ठामन्त्रेण, वाद्यगीतमंगलैः, ऋग्यजुःसामवेदमन्त्रैः, वरुणमन्त्रैः च सर्वतः तस्मिन्काले, तैरेव कुम्भैः ब्राह्मणश्रेष्ठाः अभिषेकं कुर्वन्तु। यजमानः स्नातः, शुक्लाम्बरधारी, पूजनं कुर्यात्। सर्वान् ऋत्विजः, सावधानान्, समागतान्, यथाशक्ति गोभिः, सुवर्णसूत्रैः, कङ्कणैः, मुद्राभिः, यज्ञोपवीतैः च संपूजयेत्। वस्त्रशय्यापात्रपादत्राणैः च, चतुर्दिनानि पयःस्नानं कारयेत्। घृतैः, यवैः, कृष्णतिलैः च होमं कुर्यात्; पलाशकाष्ठं वह्नेः श्रेष्ठम्; चतुर्थे दिने उत्सवः आयोज्यः। पुनः, यथापूर्वं यथाशक्ति दानं दद्यात्; यत् प्रियं तद् दद्यात्, अनसूयया। आचार्याय द्विगुणं दत्त्वा, प्रणम्य, क्षमां याचेत्। यः बुद्धिमान् वृक्षोत्सवमिदं तथा आचरति, स सर्वान् कामान् प्राप्नोति, अनन्तं पदं गच्छति; राजेन्द्र, यः अपि वृक्षारोपणं तथा करोति, स त्रयस्त्रिंशदिन्द्रसंख्यकवर्षाणि स्वर्गे वसति, स्वरोमसंख्यकं भूतसमुदायं, अतीतानागतं च, उद्धरति। स परमान्निर्वाणं प्राप्नोति, यद् पुनः प्राप्तुम् कठिनम्; यः एतत् शृणोति वा, श्रोतयति वा, स अपि देवैः पूज्यते, ब्रह्मलोके च सम्मानं लभते। अपुत्रस्य तु वृक्षा एव पुत्रतुल्याः भवन्ति। तीर्थेषु तु ते वृक्षाः पिण्डादिदानफलं ददाति; अतः राजन्, प्रयत्नेनापि अश्वत्थं रोपयेत्। एकः अश्वत्थः सहस्रपुत्रसमं पुण्यं ददाति; अश्वत्थः धनदः, अशोकः दुःखनाशकः। प्लक्षः यज्ञफलप्रदः, क्षीरी दीर्घायुषः प्रदायकः; जम्बू कन्याप्रदः, दाडिमः पत्नीदायकः। अश्वत्थः रोगनाशकः, पलाशः ब्रह्मत्वप्रदः; विभीतकं तु रोपयन् प्रेत्यभावं प्राप्नोति। अङ्कोलः वंशवृद्धिकरः, खदिरः आरोग्यदायकः; नीमवृक्षारोपकाः सदा सूर्येण तुष्टाः भवन्ति।