तत्र तस्य विधेः प्रवृत्तौ, यः यज्ञस्य कर्ता सन्, ऋत्विजः समुपविश्य तान् एवमुवाच— “सम्यक् यज्ञं कुरुत,” इति, आचार्यं च सत्कारयित्वा, ऋग्वेदपाठिनः पूर्वदिशि स्थापयेत्, यजुर्वेदपाठिनः दक्षिणदिशि स्थापयेत्। सामवेदपाठिनः पश्चिमदिशि स्थापनीयाः, अथर्ववेदपाठिनः उत्तरदिशि स्थापनीयाः। स्वयम् यजमानः वेदीदक्षिणभागे उत्तराभिमुखः उपविश्येत्। पुनः स ऋत्विजः प्रति “यज्ञं कुरुत” इति वदेत्, पाठकान् प्रति “तिष्ठन्तु” इति परममन्त्रेण सम्प्रेषयेत्। एवं सर्वान् नियोज्य, मन्त्रकुशलः स अग्निं प्रज्वालयेत्। स मन्त्रम् उच्चारयन्, घृतं च दारु च होमयेत्। ऋत्विजः च, वरुणऋत्विजः च सर्वदिशः होमान् कुर्युः; ग्रहाणां, इन्द्रस्य, ईश्वरस्य च नियमानुसारं होमान् कर्तव्याः। मारुतादिभ्यः, लोकपालेभ्यः, विश्वकर्मणे च विधिवत् होमाः क्रियन्ते; शान्तिसूक्तं, रुद्रसूक्तं, पावमानसूक्तं, शुभसूक्तं च पठ्यते। ऋग्वेदपाठकः पूर्वदिशि पृथक् पुरुषसूक्तं पठेत्; शक्र, रुद्र, सोम, कौश्माण्ड, जातवेदस् सूक्तानि च। यजुर्वेदपाठकाः दक्षिणदिशि सौरसूक्तं, विराज्, पुरुषसूक्तं, सुपर्ण, रुद्रसंहितां च पठेयुः। शैशव, पञ्चनिधान, गायत्र, ज्येष्ठसाम सूक्तानि; वामदेव, बृहद्साम, रौरव, रथन्तर सूक्तानि च पठ्यन्ते। गवां व्रतानि, विकीर्ण, रक्षोघ्न, यमसूक्तानि; एतानि सर्वाणि सामवेदपाठकाः पश्चिमद्वारे गायन्ति। अथर्ववेदपाठकाः उत्तरदिशि शान्ति-पुष्टि सूक्तानि मन्त्रतः पठन्ति, वरुणदेवमेव शरणं गत्वा। एवं प्रातः सांध्ययोः स्थापनं कृत्वा, गजाश्वरथविवरमृद्गोस्थान्, गोष्ठादेव मृदं गृह्णीयात्, तां मृदं कुम्भेषु स्थापयेत्, औषधिभिः सह; रोचना, सिद्धार्थ, गन्ध, गुग्गुलुं च तत्र दद्यात्। पञ्चगव्येन स्नानं कुर्यात्, पूर्वं मन्त्रैः महता विधिना। रात्रौ एवं नियमानुसारं कृतं, ततो विशुद्धौ प्रातः शतकं गवां, अथवा अष्टषष्टिः, पञ्चाशत्, षट्त्रिंशत्, पञ्चविंशत् वा ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्ति दद्यात्। ततः शुभे शुद्धे च काले, वेदघोषैः, गन्धर्वगीतेन, नानावाद्यैः सहितः, सुवर्णेन गवां भूषयित्वा, तां जलं प्रति नेतव्या; सा सामपाठकाय ब्राह्मणाय च दातव्या। सुवर्णपात्रं पञ्चरत्नैः भूषितं गृहित्वा, तत्र सर्वजलचरान्, मकरमत्स्यादीन् स्थापयेत्। वेदवेदाङ्गपारगैः चतुर्भिः ब्राह्मणैः तद् गृहीत्वा, नदीजलपूर्णं, दधिसर्वान्नकर्षणैः भूषितं, उत्तराभिमुखं सलिले स्थापयेत्। अथर्वणमन्त्रेण स्नानं कृत्वा, मायामन्त्रेणापि पुनः कुर्यात्। “आपोहिष्ठ” इत्यादि मन्त्रं जपित्वा, स्थाप्य पुनः मण्डपं गत्वा, सभां पूजयित्वा सर्वतो होमान् कुर्यात्। पुनः चत्वारः दिनान् होमान् कर्तव्याः, चतुर्थे दिने विशेषकर्म, दानानि च यथाशक्ति दातव्यानि। सम्यग् यज्ञोपकरणानि कृत्वा, ऋत्विजः समं वितरति, मण्डपं च पुनः विभागयेत्। सुवर्णपात्रं शय्यां च ब्राह्मणाय दातव्यम्, सहस्रं ब्राह्मणानां, अथवा अष्टशतम्, पचाशत्, विंशतिः वा यथाशक्ति भोजयेत्। एष एव तडागकर्मणः पुराणोक्तः विधिः। कूपेषु, वाप्याः, पद्मिन्यः, प्रतिष्ठासु च अयं विधिः समानः। मन्दिरारामेषु तु विशेषमन्त्रः निर्दिष्टः; एष विधिः स्वयम्भुवा यथाशक्ति निर्दिष्टः। लघुषु एकाग्निकर्मवत् कर्तव्यम्, अमत्सरैः; वर्षासु जलस्य दानम् अग्निष्टोमसमानं स्मृतम्। शरदि जलं निर्दिष्टफलदं, हेमन्ते शिशिरे च वाजपेयातिरात्रसमानम्; वसन्ते जलं अश्वमेधसमानं, ग्रीष्मे जलं राजसूयात् अधिकम्। यः कश्चित् पृथिव्यां एतानि विशेषकर्माणि शुद्धचित्तः कुर्यात्, स ब्रह्मलोकं विशुद्धं प्राप्नोति, स्वर्गे च अनन्तकालं भुङ्क्ते। स बहुषु लोकेषु विचरन्, स्वर्गादिषु रम्येषु द्वौ परार्धौ दिव्यस्त्रीभिः सहितः सुखानि भुङ्क्ते, अन्ते योगबलात् विष्णोः परमं पदं प्राप्नोति। अथ भीष्मः उवाच— “भो ब्रह्मन्, वृक्षाणां विधिं विस्तारतः कथय, केन प्रकारेण बुद्धिमन्तः वृक्षारोपणं कुर्वन्ति?” पुलस्त्यः उवाच— “वृक्षाणां विधिं कथयामि, तथैव आरामस्य च। हे लोकनाथ, तडागविधिवत् सर्वं कर्तव्यम्, ऋत्विजः, मण्डपः, आचार्यः च तद्विधः स्थापनीयः। तथा ब्राह्मणान् सुवर्णवस्त्राभ्यां च, लेपनैः च, औषधिजलैः अभिषिञ्च्य, दधिसर्वान्नाभरणैः भूषयित्वा पूजयेत्। वृक्षान् माल्यैः भूषयेत्, वस्त्रैः परिवेष्टयेत्; सर्वेषां सुवर्णसूच्याः कर्णच्छेदनं कार्यम्। अञ्जनं दातव्यम्, सुवर्णदण्डेन च; सप्ताष्टौ वा फलं शुद्धं काले कर्तव्यम्। प्रतिवृक्षं वेदिकायाम् अर्पणं स्थापयेत्; श्रेष्ठं धूपं गुग्गुलुं ताम्रपात्रे स्थापयेत्।