शूद्रः अपि, परमभक्त्या तथा नास्तिकवाक्यपरित्यागेन, सोमं शान्तस्वरूपं पूजयेत्। सः सोमस्य चरणयोः तथा जङ्घयोः "नमस्ते अनन्तस्थान, तव पादयोः जङ्घयोः" इति वदन् पूजनं कुर्यात्। उभे ऊरू जलोदरस्य, जननाङ्गं कामस्थानं इति पूजनीयम्। पुनः, सुखसन्तानकर्त्रे नमः पुनः पुनः; चन्द्रस्य कटि सदा पूजनीयम्। तद्वत्, उदरं अमृतोदरस्य, नाभिं चन्द्रस्य पूजनीयम्। चन्द्राय नमः, मुखं सदा पूजनीयम्; दन्ताः द्विजाधिपस्य पूजनीयाः। हास्यं चन्द्रमसः, ओष्ठौ कुमुदवनप्रियस्य पूजनीयौ। नासिका श्रेष्ठवनस्पतिप्रभोः पूजनीयम्; भ्रूवः आनन्दस्य स्रोतः। उभे नेत्रे पद्मसमानि चन्द्रस्य पूजनीयौ; हस्तौ नीलपद्मनिर्मातृभ्यः पूजनीयौ, हे शौरि। सर्वयज्ञपूज्याय नमः; उभे कर्णे राक्षसविनाशकौ पूजनीयौ। ललाटं चन्द्रनाथप्रियं पूजनीयम्; केशाः सुषुम्नाधिपस्य पूजनीयाः। शिरः चन्द्रस्य पूजनीयम्; मुरारये, विश्वनाथाय च नमः। शिखरं लक्ष्म्याः प्रियं, रोहिण्याः नाम, कमलप्रियं, भाग्यसुखामृतसागरं पूजनीयम्। चन्द्रपत्नीं देवीं गन्धपुष्पैः, नैवेद्यैः, धूपैः, आदिभिः पूजयित्वा, भूमौ शयनं कुर्यात्। उत्तिष्ठन् स्नानं कृत्वा, ब्राह्मणाय भोजनं दद्यात्। प्रातः काले सुवर्णयुक्तं कुम्भं दद्यात्, "पापनाशकाय नमः" इति वदन्। गोमूत्रं आस्वाद्य, मांसनमकनिरपेक्षं भोजनं अष्टवारं वा विंशतिवारं कुर्यात्। त्रिः घृतयुतं ग्रासं गृह्णीयात्, उपवासं च कुर्यात्, कथाश्रवणं किञ्चित् कालं कुर्यात्। कदम्बः, नीलपद्मं, केतकः, मल्ली, रक्तपद्मं, शतदलपद्मं च उपयोजनीयम्। अक्लिष्टपुष्पाणि, सिंदुवारः, पुनः मल्लीपुष्पाणि, श्वेतपुष्पाणि, करवीरपुष्पाणि, श्रीचम्पकं च चन्द्रमसि अर्पयेत्। श्रावणादिमासेषु, एतेषु पुष्पेषु क्रमशः अर्पणं कुर्यात्। यस्मिन्मासे व्रतं क्रियते, तस्मिन्नेव पुष्पैः हरिं पूजयेत्। एवं संवत्सरं यथावत् व्रतं पालयेत्। व्रतान्ते शय्यां शय्योपधानसमेतां दद्यात्। सुवर्णमयं रोहिणीं च चन्द्रं च प्रतिमां निर्मापयेत्; चन्द्रः षडङ्गुलः, रोहिणी चतुर्वङ्गुला भवेत्। अष्टमुक्ताभिः भूषितं, श्वेतनेत्रयुक्तं कुर्यात्। दुग्धपात्रे स्थापयेत्, पुनः कांस्यपात्रे तण्डुलान् स्थापयेत्। मन्त्रेण प्रातः तण्डुलान् इक्षुफलसंयुक्तान् दद्यात्; श्वेतपात्रे सुवर्णमुखे, रजतखुरयुक्ते च। गोः वस्त्रपात्रयुतां, शङ्खपात्रं च दद्यात्; ब्राह्मणदम्पत्यौ भूषणैः अलङ्कृत्य, गुणसम्पन्नौ। तं ब्राह्मणं सह भार्यया चन्द्ररूपेण चिन्तयेत्; यथा रोहिणी कृष्णशय्यां न त्यजति। चन्द्ररूपस्य एवं तेजः, अन्यस्य च भेदः नास्ति; यथा त्वमेव सर्वेषां परमसुखमोक्षप्रदाता। सुखं, मोक्षं, भक्तिं चन्द्राय मयि स्थिरं भवतु; संसारभीतः मोक्षकाङ्क्षी च, हे निष्पाप। एष व्रतं अतुलं सौन्दर्यस्वास्थ्यदीर्घायुःप्रदं; पितृभ्यः सदा प्रियं, हे राजन्। त्रिशतसप्तकल्पानां त्रैलोक्येश्वरत्वं प्राप्य, चन्द्रलोकं याति, यत्र पुनरावृत्तिः कठिनम्। योषित् अपि रोहिणीचन्द्रशय्याविधिं कृत्वा तद्रूपं फलम् प्राप्नोति, यत्र पुनरागमनं दुष्करम्। यः मधुमथनपूजनं चन्द्रस्तुतिसहितं पठति वा शृणोति, मनः च ददाति, सः शौर्यधामं प्रवेश्य, देवसमूहैः पूज्यते। भीष्मः उवाच— तडागेषु, उद्यानेषु, कूपेषु, सरःस्रेषु, पद्मसरोवरादिषु, देवालयेषु, विधिं ब्रूहि, हे ब्रह्मन्। कः यजमानः, कस्य ब्राह्मणाः, किम् वेदीरूपं, दानं, बलं, कालः, स्थानं, आचार्यः च? किम् द्रव्यं योग्यं? सर्वं वद, हे धर्मज्ञ। पुलस्त्यः उवाच— शृणु, राजन्, तडागादिविधिं प्रवक्ष्यामि। एष कथा पुराणेषु कीर्तिता, हे श्रेष्ठराजन्; शुभपक्षं लब्ध्वा, उत्तरायणं प्राप्ते। ब्राह्मणैः निर्दिष्टे पुण्यदिने, ब्राह्मणपाठं कृत्वा, अशुभरहिते स्थले, तडागसमीपे। वेदिः चतुर्भुजा, चतुर्मुखा, चतुर्भुजप्रमाणा भवेत्; मंडपः षोडशहस्तः, चतुर्मुखः च भवेत्। वेदिं परितः त्रीणि वर्त्तनानि, हस्तपार्श्वविस्तीर्णानि, नव, सप्त, पञ्च, सिध्दमुखानि, हे राजकुमार। योनि एकपाणिप्रमाणा, षड् वा सप्ताङ्गुलविस्तृता; वर्त्तनानि हस्तपार्श्वविस्तीर्णानि, त्रीणि वर्त्तनानि उन्नतानि। सर्वं एकवर्णं, ध्वजपताकाभिः अलङ्कृतं; अश्वत्थ, उदुम्बर, प्लक्ष, वटशाखाभिः निर्मितम्। मंडपस्य सर्वतो द्वाराणि निर्मायेत्; तत्र अष्ट शुभयजमानाः, अष्ट द्वारपालाः नियोजनीयाः। अष्ट पाठकाः नियोजनीयाः— वेदविद् ब्राह्मणाः, सर्वलक्षणसम्पन्नाः, मन्त्रज्ञाः, जितेन्द्रियाः। श्रेष्ठद्विजान्, कुलशीलसम्पन्नान् नियोजयेत्; वर्त्तनानि परितः कुम्भान्, यज्ञोपकरणानि स्थापयेत्। शुद्धासनं, व्यजनं, विस्तीर्णताम्रपात्रं स्थापयेत्; ततः, प्रत्येकदेवतायै विविधनैवेद्यं दद्यात्। आचार्यः बुद्धिमान् मन्त्रविचार्य, यूपं भूमौ स्थापयेत्; एकपार्श्वप्रमाणः, क्षीरवृक्षनिर्मितः भवेत्। वा यजमानस्य प्रमाणं, ऐश्वर्यकामस्य; पंचविंशति यजमानाः सुवर्णाभरणैः अलङ्कृताः नियोजनीयाः। सुवर्णकुण्डलानि, बाजूबन्धाः, कङ्कणानि, मुद्राः, विविधवस्त्राणि दद्यात्। सर्वेभ्यः समदानं दद्यात्, आचार्याय द्विगुणं; स्वप्रियं वस्त्रं, शय्यां, छत्रं च दद्यात्। एवं, शास्त्रानुसारं सोमव्रतविधिं, पूजनं, दानं, तथा यज्ञविधिं, श्रद्धया कृत्वा, परमफलप्राप्तिः भवति।