यः कश्चिद् सूर्यस्य विश्रामस्थानस्य एतदाख्यानं पठति वा शृणोति वा, स इन्द्रप्रियः भवति; यदि तस्य पितरः नरके पतिताः स्युः, सः एतस्य कृत्या सर्वान् स्वर्गं नयति। महर्षिभिः अश्वत्थ-वट-उदुम्बर-नन्दीश-जम्बु-बिल्ववृक्षाः योग्याः इति निगदितम्। एतेषु वृक्षेषु, मार्गशीर्षादिमासेभ्यः क्रमशः, प्रतिमासं तेषां तेषां वृक्षाणां दन्तधावनदण्डः कर्तव्यः। समाप्य, दध्यान्नं, छत्रं, ध्वजं, चामरं, पञ्चरत्नविभूषितं कुम्भं च ब्राह्मणेभ्यः दातव्यम्। वित्ते च कपटं न कुर्यात्; यदि कुर्यात्, दोषमवाप्नोति। ततः भीष्मः उवाच—"कः व्रतः पुनः पुनः जन्मनि कृतः, मनुष्यं दीर्घायुषं, आरोग्ययुक्तं, कुलसमृद्धिं, सौन्दर्यं च ददाति? शीतांशोः व्रतम् विस्तारतः कथय।" पुलस्त्यः प्रत्युवाच—"सर्वपुण्यफलप्रदं, स्वर्गदायकं च त्वया पृष्टं, तदहं पुराणविद्भिः गोपितं रहस्यं वक्ष्यामि।" अत्र रोहिणी-चन्द्र-शयननाम व्रतम् उक्तम्। अत्र चन्द्रनामभिः नारायणप्रतिमां पूजयेत्। यदा पौर्णमासी सोमवारे पतति, अथवा ब्रह्मनक्षत्रे पौर्णमासी जायते, तदा गोपञ्चगव्येन, सरषपैर्युक्तेन स्नानं कृत्वा, "आप्यायस्व" इति मन्त्रं अष्टशतानि जपेत्। शूद्रः अपि, पराभिलाषारहितः, परमभक्त्या सोमं शान्तात्मानं पूजयेत्—"नमस्तेऽनन्तवास, पादयोः जान्वोः च" इति। उरू जलोदराय, गुप्तं कामालयाय पूजयेत्। पुनः, प्रमोददायकाय पुनः पुनः नमः; चन्द्रस्य कटिं सदा पूजयेत्। उदरं अमृतोदराय, नाभिं चन्द्राय पूजयेत्। चन्द्राय नमः, मुखं सदा पूजयेत्; दन्तान् द्विजाधिपाय, स्मितं चन्द्रमसे, ओष्ठौ कुमुदवनप्रियाय पूजयेत्। नासां श्रेष्ठौषधिपाय, भ्रूः प्रमोदाय; नेत्रे कमलोपमे चन्द्राय, हस्तौ नीलोत्पलकर्त्रे पूजयेत्। सर्वयज्ञपूज्याय नमः; कर्णौ राक्षसविनाशकाय, ललाटं चन्द्रप्रियाय, केशान् सुषुम्नाधिपाय पूजयेत्। शिरः चन्द्राय, नमः मुरारये, विश्वनाथाय च। शिरोमणिं लक्ष्मीप्रियाय, रोहिण्यै, पद्मप्रियाय, श्रीसागराय पूजयेत्। ततः चन्द्रपत्नीं देवीं गन्धपुष्पधूपादिभिः सम्पूज्य, भूमौ शय्या कुर्यात्। स्नात्वा उत्तिष्ठन्, ब्राह्मणाय भोजनं दद्यात्। प्रातः काले सुवर्णयुतं कुम्भं दद्यात्—"पापनाशकाय नमः" इति। गोमूत्रं स्पृष्ट्वा, अमांसं, अलवणं भोजनं, अष्टवारं वा विंशतिवारं वा भुञ्जीत। त्रीन् ग्रासान् घृतयुतान् गृह्णीयात्, उपवासं च कुर्यात्, कथाश्रवणं किञ्चित् कुर्यात्। कदम्बं, नीलोत्पलं, केतकं, मल्लिकां, रक्तोत्पलं, शतपत्रं च प्रयुञ्जीत। अव्ययी पुष्पाणि, सिन्दुवारं, मल्लिकापुष्पं, श्वेतपुष्पं, करवीरं, श्रीचम्पकं च चन्द्रमसे अर्पयेत्। श्रावणादिमासेषु, यथाक्रमं एतानि पुष्पाणि समर्पयेत्। यत्र मासे व्रतमाचरेत्, तत्र तैः पुष्पैः हरिं पूजयेत्। एवं संवत्सरपर्यन्तं व्रतम् आचरन्, समाप्तौ शय्यां शयनोपकरणसहितां दद्यात्। रोहिणी-चन्द्रयोः सुवर्णमयीं प्रतिमां कारयेत्—चन्द्रः षडङ्गुलः, रोहिणी चतुर्वङ्गुली। अष्टमुक्ताफलैः भूषितां, श्वेतलोचनां, क्षीरकुम्भे स्थापयेत्, पुनः कांस्यपात्रे तण्डुलैः सह स्थापयेत्। प्रातः काले मन्त्रेण, तण्डुलान् इक्षुफलयुतान् दद्यात्; श्वेतपात्रे सुवर्णमुखे रजतखुरे स्थापयेत्। वस्त्रयुक्तां गवां, पात्रं, शंखं च पात्ररूपेण दद्यात्; भूषितं गुणसम्पन्नं ब्राह्मणदम्पती अलङ्कृत्य दद्यात्। ब्राह्मणं तस्य भार्यया सहितं चन्द्ररूपेण चिन्तयेत्, यथा रोहिणी कृष्णशय्यां न जहाति। चन्द्ररूपस्य च, तस्य च तेजसा न कोऽपि भेदः; यथा त्वमेव सर्वेभ्यः परमानन्दं मोक्षं च ददाति। "भो चन्द्र, भोगमोक्षभक्तिः मयि स्थिरा भवतु"; इति संसारभीतस्य, मोक्षकामस्य, अघरहितस्य प्रार्थना। एष व्रतः परमं सौन्दर्य, आरोग्य, दीर्घायुषः प्रदायकः; पितृभ्यः च सदा प्रियः। त्रिषु लोकेषु त्रिशतसप्तकल्पपर्यन्तं अधिपतित्वं प्राप्य, चन्द्रलोकं गच्छति, यत्र पुनरागमनं दुःसाध्यम्। स्त्री अपि यं रोहिणी-चन्द्र-शयनं करोति, स एव फलमवाप्नोति, यत्र पुनरागमनं दुःसाध्यम्। यः माधुमथनस्य पूजां चन्द्रस्तुत्या सह पठति वा शृणोति वा, चित्तं च ददाति, स अपि शौरिसदनं प्राप्य, देवसंघैः पूज्यते। ततः भीष्मः उवाच—"तडागे, उद्याने, कूपे, सरसि, पद्मवने, देवालये वा, कः विधिः? के पुरोहिताः, के ब्राह्मणाः, कः वेदिः, दानं, बलं, कालः, देशः, आचार्यः च कः?" "कानि द्रव्याणि योग्यानीति सर्वं ब्रूहि।" पुलस्त्यः उवाच—"शृणु, महाबाहो, तडागादीनां विधिम्।" एषा कथा पुराणेषु कीर्तिता, राजेन्द्र। शुभपक्षं लब्ध्वा, उत्तरायणसमये। ब्राह्मणैः निर्दिष्टे पुण्यदिने, अपवित्ररहिते स्थले, तडागस्य समीपे, ब्राह्मणसंबन्धं कृत्वा। वेदिः चतुर्हस्तविस्तीर्णा, चतुरस्र, चतुर्मुखी च स्यात्; मंडपः षोडशहस्तविस्तीर्णः, चतुर्मुखश्च। वेद्याः चतुर्दिक् योज्याः, हस्तमिताः खाता, त्रिवारं, नव, सप्त, पञ्च वा, सममुख्याः, राजन्।