संपन्नः पादपीठैः पादत्राणैः छत्रैः चामरैः आसनैः दर्पणैः पात्रैः फलैः वस्त्रैः तैलैः च, भक्त्या सन्नद्धः सः तत्र कमलम् उपवेशयेत्, गुणैः शोभितम् अलंकरोति च। तत्र सुमधुरदुग्धसमृद्धां सुवस्त्रपरिधानां सुवृत्तां गौरवर्णां गवां मध्ये श्रेष्ठां गावम् स्थापयेत्। सा रजतपादया सुवर्णशृङ्गया वत्ससमेतया कांस्यदोहनपात्रयुतया सम्यक् सायं प्रातः मन्त्रेण दातव्या। सः प्रार्थयेत् — हे सूर्य, यथा तव शय्यास्थानं कदापि रिक्तं न भवति, तथैव मम श्रीः, स्थैर्यं, लक्ष्मीः, पोषणं च नित्यं वर्धतां। हे निष्कलङ्क, यथा देवाः त्वत्तः श्रेष्ठं न जानन्ति, तथा त्वं माम् अनन्तसंसारदुःखसागरात् उद्धर। ततः प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य, शय्यां गावं च सर्वं च आदाय ब्राह्मणगृहं नयेत्। चन्द्रशेखरस्य एष व्रतः, असद्भ्यः, कपटीभ्यः, गोब्राह्मणदेवर्षियोगिविद्वेषिभ्यः न प्रकाशनीयः। एष रहस्यः सुखमङ्गलप्रदः, भक्तवत्सलाय यतात्मने वक्तव्यः; वेदविदः वदन्ति — एष पापिनामपि पापानि हरति। यः एतदाचरति, स बन्धुसुतधनदारवियुक्तोऽपि देवान् तुष्यति; न स रोगदुःखमोहैः बाध्यते, न च भक्त्या कर्त्री स्त्री। एष व्रतः वसिष्ठेन, प्राचीनार्जुनेन, कुबेरेण, इन्द्रेण च कृतः; केवलं यशः पठता सर्वपापक्षयो भवति, असंशयं। यः सूर्यशय्यावृत्तान्तं पठति शृणोति वा, स इन्द्रप्रियः भवति; यदि पितरः नरके अपि गच्छेयुः, तान् स्वर्गं नयति। महर्षयः अश्वत्थ, वट, उदुम्बर, नन्दीश, जम्बु, बिल्व — एतान् वृक्षान् योग्यतया निर्दिशन्ति। मार्गशीर्षादि मासेषु, प्रतिमासं तेषां वृक्षाणां दन्तधावनदण्डः कर्तव्यः। व्रतसमाप्तौ दध्यन्नं, छत्रं, ध्वजं, चामरं, पञ्चरत्नालङ्कृतं कुम्भं च ब्राह्मणाय दद्यात्। वित्ते कपटं नाचरेत्, अन्यथा दोषः स्यात्। भीष्मः पृष्टवान् — केन व्रतेन, यः प्रतिजन्म कृतः, दीर्घायुष्मान् आरोग्यवान् कुलसमृद्धिमान् रूपवान् भवति? शीतांशोः व्रतं विस्तारतः कथय। पुलस्त्यः उवाच — उत्तमं पृष्टं त्वया, यत् अक्षयपुण्यस्वर्गप्रदं; पुराणविद्भिः ज्ञातं रहस्यं वक्ष्यामि। अत्र ‘रोहिणीचन्द्रशयन’ नाम व्रतं कथ्यते; अस्मिन्, चन्द्रनामभिः नारायणमूर्तिं सम्पूज्येत्। यदा सोमवारे पौर्णमास्यां ब्रह्मनक्षत्रे वा, तदा पञ्चगव्येन सरसपैः स्नात्वा, ‘आप्यायस्व’ इति मन्त्रं शताष्टवारं जपेत्। शूद्रोऽपि परमभक्त्या, नास्तिकवाक्यं परिहृत्य, सोमं शान्तं सम्पूजयेत् — ‘नमस्ते अनन्तनिलय, पादयोः जङ्घयोः च’; उरू जलोदररूपे पूजयेत्, गुप्तं कामालयं मन्येत। सुखप्रदाय नमः पुनः पुनः; चन्द्रस्य कटी सदा पूज्या। उदरं अमृतोदररूपे, नाभिं चन्द्ररूपे भक्त्या पूजयेत्। चन्द्राय नमः, मुखं सदा पूज्यं; दन्ताः द्विजपतयः पूज्याः। स्मितं चन्द्रमसि पूज्यं, ओष्ठौ कुमुदवनप्रियौ पूज्यौ। नासिका औषधिपतिरूपे पूज्या, भ्रूः प्रमोदजननी इति पूज्ये। नेत्रे कमलसमानि चन्द्रस्य पूज्ये, हस्तौ नीलोत्पलकृतौ, हे शौरे। सर्वयज्ञपूज्ये नमः; कर्णौ राक्षसद्विषौ पूज्यौ। ललाटं चन्द्रप्रियं पूज्यं, केशाः सुषुम्नाधिपत्ये पूज्याः। शिरः चन्द्रस्य पूज्यं; मुरारये, जगन्नाथाय नमः। शिखा लक्ष्म्याः प्रिया रोहिणी नाम्नी, पद्मप्रिया, श्रीसौभाग्यसुधासिन्धुरूपा पूज्याः। ततः चन्द्रपत्नीं देवीम्, सुगन्धपुष्पधूपादिभिः सम्पूज्य, भूमौ शय्यां कृत्वा शयेते। उत्तिष्ठ्य स्नात्वा, ब्राह्मणाय भोजनं दद्यात्। प्रातः सुवर्णयुक्तं कुम्भं दद्यात् — ‘पापनाशनाय नमः’ इति। गोमूत्रं स्पृष्ट्वा, मांसलवणरहितं भोजनं अष्टवारं वा विंशतिवारं वा भुञ्जीत। त्रिः सर्पिषा मिश्रितं ग्रासं गृह्णीयात्, उपवासं च कुर्यात्, कथाश्रवणं कुर्यात्। कदम्ब, नीलोत्पल, केतक, मालती, रक्तोत्पल, शतपत्रं च समर्पयेत्। अक्लिन्नपुष्पाणि, सिंदुवारं, पुनः मल्लिकापुष्पाणि, श्वेतपुष्पाणि, करवीरपुष्पाणि, श्रीचम्पकं च चन्द्रमसे समर्पयेत्। श्रावणादिमासेषु, यत्र यत्र व्रतं कुर्यात्, तत्र तत्र तदनुसारं पुष्पैः हरीं पूजयेत्। एवं संवत्सरं सम्यग्व्रतमाचरेत्; व्रतान्ते शय्यां शय्योपकरणसहितां दद्यात्। हेम्ना रोहिणीचन्द्रमसी प्रतिमा कारयेत्; चन्द्रः षडङ्गुलः, रोहिणी चतुरङ्गुली स्यात्। अष्टमुक्ताफलैः शोभिता, श्वेतलोचना, क्षीरकुम्भे स्थापिता, कांस्यपात्रे, तण्डुलैः च। मन्त्रेण प्रातः तण्डुलान् इक्षुफलयुतान् दद्यात्; श्वेतपात्रे सुवर्णमुखे रजतपादयुक्ते च। गवां वस्त्रपात्रयुतां, शङ्खपात्रयुतां, भूषितं गुणयुक्तं ब्राह्मणदम्पत्ये दद्यात्। तं ब्राह्मणं भार्यया सहितं चन्द्ररूपेण ध्यायेत्, यथा रोहिणी कृष्णशय्यां न वज्रति। चन्द्ररूपेण अस्य रूपस्य च भेदो नास्ति; यथा त्वं एव सर्वेभ्यः परमानन्दमोक्षप्रदः। हे चन्द्र, मयि भोगमोक्षभक्तिरस्तु दृढा; संसारभीते मोक्षमिच्छति चेत्, त्वं पावनः। एष व्रतः सौन्दर्यारोग्यायुःप्रदः, पितृभ्यः सदा प्रियः।