मृगशीर्षे तु पुरारिपोर्जिह्वा पूजनीया, आर्द्रायां हरस्य दन्ताः पूजनीयाः, पुनर्वसौ शङ्करस्य नासिका "नमः सवित्रे" इति मन्त्रेण पूजनीया। पुष्ये तु कमलवदनप्रियस्य ललाटं पूज्यं, ऐलायां वेदतनुधारिण इति पूजनं, आश्लेषायां देवप्रियकर्णौ शिरसि पूजनीयौ। पूर्वफाल्गुन्यां शम्भोः नेत्रे सर्वोत्कृष्टे, गोब्राह्मणानां प्रियकारकत्वेन पूजनीयौ, उत्तरफाल्गुन्यां सर्वेश्वरस्य भ्रूभ्यां पूजनं विधेयम्। शिवाय नमः—यः पाशाङ्कुशपद्मत्रिशूलकपालसर्पचन्द्रधनुर्धरः, गयासुरानङ्गपुरान्धकादीनां विनाशकारणमूलः। एवं सर्वाङ्गानि पूजयित्वा, अन्ते सर्वेश्वरस्य शिरः पूजनीयं; अत्र तैलमांसलवणावशिष्टभोजनं वर्जनीयम्। एवं रात्रौ जागरणं कृत्वा, पुनर्वसौ प्रस्थमेकं सर्षपक्षेत्रजातं तण्डुलं, उदुम्बरं घृतं च ब्राह्मणाय दातव्यं। तानि पात्रे स्थापयित्वा सुवर्णेन सह ब्राह्मणाय समर्पयेत्; सप्तमे दिने व्रतसमाप्तौ युग्मवस्त्रं दातव्यम्। चतुर्दश्यां व्रतान्ते भारतीप्रभृतये भक्त्या ब्राह्मणं गुडदुग्धघृतादिभिः भोजयेत्। अष्टदलनाभिसंयुक्तं सुवर्णपद्मं निर्मलमष्टाङ्गुलविस्तीर्णं रत्नदलैः शोभितं निर्माय, सुशोभितं शय्यासनं निर्मलमग्रन्थिदोषरहितं, शिरःप्रच्छादनविलम्बनयुक्तं, मृदुप्रच्छादनशय्यायुक्तं च स्थापयेत्। पादपीठसंयुक्तं पादत्राणच्छत्रचामरासनदर्पणपात्रफलवस्त्रगन्धाद्युपेतं च तत्र स्थापयित्वा, पुण्यगुणैः शोभितं ताम्रवर्णां वत्सयुक्तां सुवस्त्रां सुशीलां क्षीरवतीं गौः स्थाप्यते। रजतखुरां सुवर्णशृङ्गां वत्सयुक्तां कांस्यदोहनीसहितां मन्त्रेण सायं गौः दातव्या, प्रातःकाले च न विस्मरन्। "यथा तव विश्रामस्थानं, हे भास्कर, न कदापि रिक्तं भवति, तथा मम श्रियं स्थैर्यं सौभाग्यं पुष्टिं च सर्वदा वर्धय।" "यथा देवाः त्वत्तः परं न जानन्ति, हे निर्मल, तथा मामनन्तदुःखसंसारसागरात् उद्धर।" एवं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणम्य शय्यां गाम् अन्यं च सर्वं ब्राह्मणगृहं नयेत्। एष चन्द्रशेखरस्य व्रतो दुष्टाय मायाविने, गोब्राह्मणदेवर्षियोगिनिन्दके च न प्रकाशनीयः। एष रहस्यः शुभदः भक्तात्मने वक्तव्यः; वेदवित् वदन्ति—एवमपि महापापिनामपि पापविनाशनं भवति। यः पुमान् एवं व्रतं करोति, स्वजनपुत्रधनदारवियोगेऽपि देवतानां प्रियं भवति; स रोगशोकमोहैर्न बाध्यते, न च स्त्री भक्त्या कुर्वती। वसिष्ठेन, प्राचीनार्जुनेन, कुबेरैन्द्राभ्यामपि कृतं; केवलं कीर्तिं पठन् वा शृण्वन् सर्वपापविनाशनं भवति—न संशयः। सूर्यविश्रामस्थानवृत्तान्तं पठति शृणोति वा—स इन्द्रप्रियः भवति; पितरः अपि यदि नर्के स्थिताः स्युः, तान् अपि स्वर्गे स्थापयति। महर्षिभिः अश्वत्थवटोदुम्बरनन्दीशजम्बुबिल्ववृक्षा विहिताः। मार्गशीर्षादारभ्य मासानुसारं तेषां तेषां वृक्षेभ्यः दन्तकाष्ठं कर्तव्यम्। व्रतान्ते तक्रान्नं छत्त्रध्वजचामरकलशांश्च पञ्चरत्नाभूषितान् ब्राह्मणाय दद्यात्। वित्ते कपटं न कर्तव्यम्; यदि कुर्यात् दोषं आप्नोति। भीष्म उवाच—कः पुनः व्रतः पुनःपुनर्जन्मसु कृतः, दीर्घायुर्वैद्यसमृद्धिसौन्दर्ययुक्तं नरं करोति? शशिशीतांशोर्व्रतं विस्तारतः ब्रूहि। पुलस्त्य उवाच—सर्वस्वर्गफलप्रदं पुण्यं त्वया पृष्टं; इदानीं पुराणविदितं रहस्यं वक्ष्यामि। अत्र ‘रोहिणीचन्द्रशयन’नाम व्रतं निर्दिष्टम्। अत्र चन्द्रनामभिः नारायणस्य प्रतिमां पूजयेत्। यदा शुक्लपक्षे पञ्चदशी सोमवारे पतति, अथवा ब्रह्मनक्षत्रं पूर्णिमायां जायते, तदा पञ्चगव्यसर्षपयुक्तेन स्नानं कुर्यात्। ‘आप्यायस्व’ इति मन्त्रं पुनः अष्टशतम् उच्चारयेत्। शूद्रोऽपि पराभक्त्या नास्तिकवाक्यं वर्जयित्वा सोमं शान्तं पूजयेत्—"अनन्ताश्रय नमस्ते पादांगुलीशङ्कयोः" इति। उरू जलोदरस्य, गुप्तं कामालयस्य, कटिं सुखदायकस्य, उदरं अमृतोदरस्य, नाभिं सोमस्य इति पूजयेत्। चन्द्राय नमः, मुखं सदा पूज्यं, दन्ता द्विजपतयः, स्मितं चन्द्रमसः, अधरं कुमुदवनप्रियस्य इति पूजनीयम्। नासिका औषधीनां नाथः, भ्रूः प्रमोदस्य कारणम्। नेत्रे कमलोपमे सोमस्य, हस्तौ नीलोत्पलकर्तारौ पूजनीयौ। सवित्स्वेष्टदेवता, कर्णौ दानवविनाशकौ, ललाटं चन्द्रनाथप्रियं, केशा सुषुम्नाधिपतेः इति पूजनीयम्। शिरः सोमस्य, मुरारये, जगन्नाथाय नमः; मुकुटं लक्ष्मीप्रियं, रोहिण्याख्यं, पद्मप्रियं, श्रीसौख्यामृतसागरं इति पूजनीयम्। एवं चन्द्रपत्नीं देवीं गन्धपुष्पधूपादिभिः पूजयित्वा, भूमौ शय्यां कृत्वा, स्नानानन्तरं ब्राह्मणं भोजयेत्। प्रातः सुवर्णयुक्तं कुम्भं दद्यात्—"पापविनाशकाय नमः" इति। गोमूत्रं स्पृष्ट्वा, अमांसलवणरहितं भोजनं अष्टवारं वा विंशतिवारं वा कुर्यात्। त्रीणि घृतयुक्तानि ग्रासान् गृहित्वा, उपवासं कृत्वा, कथाश्रवणं कुर्यात्। कदम्ब, नीलोत्पल, केतक, मल्लिका, रक्तोत्पल, शतपत्रं च पुष्पाणि योजयेत्। अक्लिन्नपुष्पाणि, सिन्दुवारं, पुनः मल्लिकापुष्पं, श्वेतपुष्पं, करवीरपुष्पं, श्रीचम्पकं चन्द्रमसे समर्पयेत्।