ततः तु विधिपूर्वकं रत्नविभूषितः उत्तराभिमुखः शुद्धमृत्तिकया स्नानं कृत्वा, स्नातः सन् अग्निदेवस्य मन्त्रं जपेत्। शूद्रः तु मौनं संस्थाय, भौमदेवतां ध्यायन्, विषयसुखेभ्यः विरम्य, सूर्यास्तसमये गोमयेनाङ्गलेपनं कुर्यात्। ततः पुष्पमालाभिः सर्वतो मण्डपं विभूषयेत्, तत्र पूजां कृत्वा केशरलेपनं कृत्वा अष्टदलपद्मं चित्रयेत्। यदि केशरं न लभ्यते तर्हि रक्तचन्दनं योज्यं; चतुर्भिः हस्ताकृतिपिण्डैः सह भोजनं चान्नं च सम्यक् स्थापयेत्। रक्ततण्डुलान् रत्नैः सह मिश्रयित्वा चतुर्दिक्षु स्थापयेत्, तत्र विविधानि फलानि अपि योजयेत्। सर्वाणि गन्धान्यपि पुष्पमालादीनि तद्वद् सम्यग् विन्यस्य, ततो हिरण्यशृङ्गीं रजतखुरां ताम्रपात्रां वस्त्रविभूषितां कपिलां गवां श्रेष्ठां पूजयेत्। तदनन्तरं बलिष्ठं रक्तखुरं सौम्यं वृषभं सप्तधान्यसमेतं वस्त्रेण वेष्टितं सुवर्णाङ्गुष्ठमात्रं दीर्घबाहुं पुरुषप्रतिमां च सम्यक् स्थापयेत्। चतुर्भुजां सुवर्णमयीं प्रतिमां ताम्रपात्रे गुडघृतमिश्रे स्थापयेत्, यः सामगानविद् जितेन्द्रियः वाग्मी सुन्दरः सदाचारवान् स्यात्। एतत्सर्वं द्विजातिगृहस्थाय दातव्यं, न तु कपटीनेति पृथिवीसुत श्रेष्ठ, एषा पिनाकिनः स्वेदजाहुतिर्दिष्टा। “रूपकामोऽहं त्वां शरणं प्रपन्नः, इदं अर्घ्यं गृहाण, नमस्ते,” इति मन्त्रेण रक्तचन्दनजलसमेतं अर्घ्यं समर्प्य। ततः श्रेष्ठब्राह्मणं रक्तमाल्यवस्त्रादिभिः पूजयेत्, तेनैव मन्त्रेण भूमिं द्विगवां च दद्यात्। शय्यां सर्वोपकरणसम्पन्नां च दद्यात्, यद् यद् लोके प्रियं, यच्च स्वगृहे प्रियं तस्य। इच्छन् अक्षयपुण्यलाभं, तानि सर्वाणि तस्मै गुणवन्ते दद्यात्; ततः प्रदक्षिणं कृत्वा, ससम्मानं ब्राह्मणश्रेष्ठं विसर्जयेत्। रात्रौ क्षीराहारमात्रं उपवासं कृत्वा, अष्टकाष्ठैः सह विधिं सम्पादयेत्। एतस्य पुण्यफलं शृणु। रूपसम्पन्नः श्रीमान् ऐश्वर्ययुक्तः पुरुषः जन्मजन्मनि जायते; स विष्णोः वा शिवस्य भक्तः, सप्तद्वीपाधिपतिः भवति। सप्तसहस्रयुगान्यन्तं रुद्रलोके पूज्यते; तस्मात् दैत्यपत, त्वं अपि एतद्व्रतमाचरेः। एवं भृगुपुत्रेण उक्तः स दैत्यः समस्तं व्रतम् अकरोत्; एवं त्वमपि, राजन्, एतत्सर्वं कुरु, वेदविदः तदक्षयमाहुः। यः एतदवधानचित्तः शृणोति, तस्मै अपि भगवान् सर्वं ददाति। ततः भीष्मः उवाच—“यो न शक्नोति उपवासं कर्तुं, तु तद्दर्शनफलकामः, अभ्यासाभावात् वा रोगात् वा, तस्मै किं व्रतम् उक्तम्?” पुलस्त्यः उवाच—“उपवासं अशक्नुवतः रात्रौ भोजनं विहितम्; तद्व्रतम् अपि शृणु, यत्र एतत्सर्वं समाविष्टम्। शङ्करस्य आदित्यशयनाख्यं पूजनं यथोक्तं, पुराणविद्भिः तारेषु संयोगेषु कर्तव्यम् इति निर्दिष्टं। सप्तम्यां हस्तनक्षत्रे रविवासरे च, सूर्यस्य संक्रान्तौ च, सा तिथि: सर्वकामप्रदा। उमामहेश्वरयोः आदित्यनामभिः सह पूजनं कर्तव्यम्; सूर्यपूजनं च लिङ्गपूजनं च एकत्रैव कर्तव्यम्। क्वापि उमापतेः रवेश्च भेदो न कर्तव्यः; तस्मात्, राजन्, भानुं गृहे पूजयेत्। हस्ते सूर्यचरणयोः, चित्रायां गुल्फयोः, स्वात्याम् जानुयुग्मयोः, विशाखायां जान्वोः, एवं पूजां कुर्यात्। अनुराधायां सहस्रकिरणस्य ऊरू पूजयेत्; ज्येष्ठायां गुप्तदेशे अनङ्गाय नमः; मूले भीमाय श्रोणिभागे नमः। पूर्वोत्तराषाढयोः नाभिं त्वष्ट्रे, सप्ताश्वाधिपाय पूजयेत्; श्रवणे उदरं तीक्ष्णांशवे, धनिष्ठायां पृष्ठं विकर्तनाय। शतभिषां चन्द्रहर्त्रे वक्षःस्थलं पूजयेत्; पूर्वोत्तरभाद्रयोः बाहू चण्डकराय। रेवत्यां हस्तौ सामगाय; अश्विन्यां नखान् सप्ताश्वरथधारिणे नमः। भरण्यां कण्ठं स्थैर्यनिधये, “दिवाकराय नमः” इति पूजयेत्; रोहिण्यां ग्रीवां वह्निस्थानाय। मृगशिरस्यां जिह्वां पुरारये, आर्द्रायां दन्तान् हराय, पुनर्वसौ नासां शंकराय, “सवित्रे नमः” इति पूजयेत्। पुष्ये ललाटं पद्ममुखप्रियाय; इलायां वेददेहधारिणे, आश्लेषायां कर्णौ देवप्रियाय शिरसि पूजयेत्। पूर्वफाल्गुन्यां शम्भोः नेत्रे गवां ब्राह्मणानां च प्रियतमे; उत्तरफाल्गुन्यां भ्रूयुग्मं सर्वेशाय पूजयेत्। “पाशाङ्कुशपद्मत्रिशूलकपालसर्पचन्द्रधनुर्धराय शिवाय नमः; गायासुरानङ्गपुरान्धकादीनां विनाशकारणमूलाय” इति पूजयेत्। एवं सर्वाङ्गपूजनं कृत्वा, शिरः सर्वेश्वराय पूजयेत्; अत्र तैलमांसलवणशेषभोजनं वर्जनीयम्। एवं राजन्, रात्रौ जागरणं कृत्वा, पुनर्वसौ कृषिमेदिन्यां जातस्य तण्डुलस्य प्रस्थं, उदुम्बरं, घृतं च समर्पयेत्। पात्रे स्थापयित्वा, ब्राह्मणाय सुवर्णसहितं दद्यात्; सप्तम्यां व्रतसमाप्तौ युग्मवस्त्रं दद्यात्। चतुर्दश्यां व्रतसमाप्तौ, भारतीप्रभृतिभिः सह, ब्राह्मणं गुडक्षीरघृतादिना भक्त्या भोजयेत्। अष्टदलपद्मं सुवर्णमयं, मध्ये बीजकर्णिकायुक्तं, शुद्धं अष्टाङ्गुलपरिमाणं, रत्नदलैः शोभितं निर्माय। शय्यां सम्यग् निर्मितां, विगलितग्रन्थिदोषां, उपधानच्छत्रोपेतां, मृदुप्रावारशय्यया आवृतां च स्थापयेत्।