एवं स देवहन्ता हसन्तं तं ब्राह्मणं पप्रच्छ—“कस्मात् मयि त्वया एषः हासः कृतः?” इति। तस्य च “साधु साधु” इति मयि उक्तं—तस्य कारणं ब्रूहि, इति यथोचितं पृष्टे, स उत्तमवाग् तस्मै प्रत्युवाच—“व्रतस्य महत्त्वं दृष्ट्वा विस्मयात् अहं हासं कृतवान्। यदा पूर्वं दक्षनाशनाय त्रिशूलधारी भगवान् कोपितः अभूत्, तदा तस्य भीषणस्य मुखस्य ललाटात् स्वेदबिन्दुः पतितः। स बिन्दुः पातित्वा सप्त पातालानि सप्त च समुद्रान् दग्ध्वा प्राविशत्। स वीरभद्रः नाम्ना भीषणः बहुमुखनेत्रधारी, ज्वलदग्निशिखाभूषितः, दशसहस्रबाहुपादसमन्वितः अभवत्। तेन यज्ञं विनाश्य पुनः महद् आपदं जनितवान्; किन्तु त्रैलोक्यदाहनं तदा शिवेन निरुद्धम्। तदा शिवेन एवमुक्तम्—‘वीरभद्र, त्वया दक्षस्य यज्ञः विनष्टः; अद्य लोकदाहनेन तव कार्यं पूर्णम्। सर्वेषां शमं दत्त्वा, त्वं ग्रहेषु श्रेष्ठो भव; पुण्यात्मानः कुलोत्पन्नाः जनाः हर्षेण तव पूजनं करिष्यन्ति। त्वं अङ्गारकः भूमिसुतः इति प्रसिद्धिं प्राप्स्यसि; देवेषु च तव द्वितीयं रूपं भविष्यति। ये नराः चतुर्थ्यां त्वां पूजयन्ति, ते अनन्तं रूपं, आरोग्यं, श्रीं च प्राप्स्यन्ति।’ एवं उक्तः स शमं प्राप्तवान्, इच्छारूपधारी च जातः; तस्मिन्नेव क्षणे, हे राजन्, स पुनः ग्रहत्वेन जातः। एकदा तव समक्षं शूद्रेण तस्य उत्तमं पूजनं हविश्च कृतं दृष्टम्। ततः त्वं सुन्दरः, देवः, शत्रुवंशविदारणः जातः; विविधाः रमणीयाः गुणाः अपि तव प्रसिद्धाः अभवन्। अतः सुरासुराः त्वां विरोचनम् इति आहुः, यतः त्वं शूद्रेण कृतं व्रतम् अपश्यः। अहं तस्य सौन्दर्यमहिम्नि विस्मितः ‘साधु साधु’ इति उक्तवान्; स च ‘हा, कति महती कीर्ति!’ इति प्रत्युवाच। केवलं दर्शनमात्रेण अपि सौन्दर्यं श्रीश्च लभ्यते—किं पुनः क्रियया! भूमिसुतेन भक्त्या गवां दानादिकं तिरस्कृतं दृष्ट्वा— एवं दृष्ट्वा, त्वं देवद्विषः कुक्षौ जातः; ततो दैत्यत्वेन जातः। एतानि महात्मनः भार्गवस्य वचनानि श्रुत्वा, प्रह्लादात्मजः वीरः पुनः भार्गवं पप्रच्छ—‘भगवन्, तद्व्रतस्य विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि। पूर्वजन्मनि मया दृष्टं दानं—तस्य महत्त्वं, विधिं च सम्यक् वर्णय।’ एवं उक्त्वा, ब्राह्मणः स आदरात् उवाच—‘दानव, यदा चतुर्थी अङ्गारकस्य दिनं भवति, तदा कर्दमेन स्नात्वा, मणिना भूषितः, उत्तराभिमुखः स्नानं कृत्वा, अग्निदेवस्य मन्त्रं जपेत्। शूद्रः मौनं स्थाप्य, भौमं ध्यायेत्, विषयत्यागं कृत्वा; सायं सूर्यास्ते गोमयेन लेपं कुर्यात्। पुष्पमालाभिः सर्वतः मण्डपं भूषयेत्; तत्र पूजां कृत्वा केशरलेपनया अष्टदलपद्मं चित्रयेत्। यदि केशरं न स्यात्, रक्तचन्दनं योज्यं; चतुःपाण्यर्पणं, अन्नादिसंयुक्तं, दातव्यम्। रक्ततण्डुलैः मणिभिः मिश्रितैः चतुर्दिग्भ्यः स्थापनीयम्, फलवर्गैः सहितम्। सर्वाणि गन्धान्यादीनि, माल्यादीनि, तद्वद् स्थापनीयानि; ततो हेमशृङ्गया, रजतखुरया, ताम्रदोहनेन, वस्त्रालङ्कृतया गौर्या पूजनं कुर्यात्। बलिनं रक्तखुरं मृदुं वृषभं, सप्तधान्यवस्त्रसंवृतं, अङ्गुष्ठमात्रं दीर्घबाहुं सुवर्णपुरुषं च स्थापयेत्। चतुर्भुजं सुवर्णमयं पुरुषं ताम्रपात्रे, गुडघृतोपरीस्थं, सामगानविदुषे, जितेन्द्रियाय, वाग्मिने, सुन्दराय, सदाचरित्राय च दद्यात्। एतत् सर्वं द्विजगृहस्थाय दातव्यं, न कदापि कपटिने; भूमिपुत्र, एष पिनाकिनः स्वेदसम्भवः दानः। सौन्दर्यार्थी अहं त्वां शरणं गतः; अर्घ्यं गृहाण। अर्घ्यं मन्त्रेण, रक्तचन्दनजलसंयुक्तम्, दत्त्वा— ततः शुक्लमाल्यवस्त्रादिभिः ब्राह्मणं पूजयेत्; तेनैव मन्त्रेण भूमिद्वयं गवां च दद्यात्। शय्यां च सर्वोपस्करयुक्तां दद्यात्; यत् किंचित् लोके प्रियम्, गृह्यं च यत् तस्य प्रियं—तत् सर्वं तस्य गुणिनः दातव्यं, अक्षयपुण्यार्थिना। ततः प्रदक्षिणं कृत्वा, नम्रतया ब्राह्मणश्रेष्ठं विसर्जयेत्। एकरात्रोपवासं पयःभोजनं च कुर्यात्, अष्टकाष्ठोपचारैः सहितं; अस्य फलं वक्ष्यामि। सः पुरुषः सौन्दर्यसम्पन्नः, श्रीमान्, समृद्धः, जन्मजन्मनि जायते; विष्णोः वा शिवस्य भक्तः, सप्तद्वीपेश्वरः च भवति। सप्तसहस्रयुगानि रुद्रलोके मान्यः भवति; अतः दैत्याधिप, त्वम् अपि एतद्व्रतम् आचर। भार्गवेन एवमुक्तः दैत्यः तत्सर्वं व्रतम् अकार्षीत्; त्वमपि, राजन्, एतत् सर्वं कुरु, वेदवित् अक्षयमिति वदन्ति। यः शृणोति एकचित्तेन, तस्मै अपि प्रभुः सर्वं ददाति। भीष्म उवाच—“यो न शक्नोति उपवासं कर्तुम्, किन्तु तद्वत् फलं इच्छति, अथवा अभ्यासाभावात्, व्याधेः कारणात् वा—तस्मै किम् व्रतम् उक्तम्?” पुलस्त्य उवाच—“ये न शक्नुवन्ति उपवासं, तेषां निश्याशनं विधानम्; शृणु, अस्मिन्नेव महाव्रते एतत् अन्तर्भवति।