एवं प्रतिमासं नरः वस्त्राणि, सुवर्णवृषभं, तथैव सुवर्णजातां गाम् दातव्यानीति निर्दिष्टम्। वर्षस्य अन्ते च, इक्षुदण्डयुक्तं शय्यासनं, गुडेन संयुतं, तिलप्रस्थयुक्तं ताम्रपात्रं, सुवर्णवृषभं च दातव्यम्। एतानि सर्वाणि वेदवित्कुले दद्यात्—"विश्वात्मा तुष्टो भवतु" इति सम्बोधनपूर्वकम्। एवं पण्डितैः शुभा सप्तमी आचर्या इति स्मृतम्। एवं कर्तुः प्रतिजन्म शुभश्रीः कीर्तिश्च सम्पद्यते; सुरालये तु गन्धर्वाप्सरसां गणैः पूज्यते। स च यावत्सत्त्वविनाशं गणपतिरिव तिष्ठति; कल्पारम्भे सप्तद्वीपाधिपतित्वेन जायते। एषा शुभा सप्तमी सहस्रगर्भपातकशतब्रह्महत्याप्रशमनाय कीर्तिता। यः पठनं, श्रवणं, दानदर्शनं वा कुर्यात्, स सर्वपापैः विमुक्तः विद्याधराधिपत्यं प्राप्नोति। सप्तवर्षाणि सप्तधा सप्तमीं यः आचरति, स सप्तलोकाधिपतित्वं क्रमशः प्राप्य, मुरारेर् परमं पदं गच्छति। अथ भीष्म उवाच—"ब्राह्मणश्रेष्ठ, ये वैष्णवधर्माः इह रुद्रेणोक्ताः, तेषां स्वरूपं फलं च विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि।" ततः पुलस्त्य उवाच—"पूर्वं रथन्तरकल्पे ब्रह्मा महानात्मा मन्दराचले स्थितं पिनाकपाणिं महादेवं पप्रच्छ।" "अमरेश्वर, कियद्भिः तपोभिः अल्पैः अपि पुरुषैः निरामयता, समृद्धिः, अनन्तमोक्षश्च सदा कथं प्राप्यते? हे महादेव, किं तद्विज्ञानं, हे अधोक्षज, यत् तव प्रसादेन अल्पतपसा अपि महाफलप्रदं स्यात्?" एवं लोकसृष्टिकर्त्रा ब्रह्मणा पृष्टः, विश्वात्मा उमापतिः मनःप्रसादनियुक्तं वचनं प्रोवाच। ईश्वर उवाच—"रथन्तरकल्पात् द्वाविंशे पुनः कल्पे वराहकल्पः प्रवर्तिष्यते; तत्र शुभे मन्वन्तरे—" "सप्तमे वैवस्वते मन्वन्तरे, यः सप्तलोकधारकः, सप्तविंशे द्वापरयुगे, तदा पृथिवीभारहरणाय त्रिधा वासुदेवो जनार्दनः विष्णुः अवतरिष्यति।" "तत्र व्यासः, रोहिणीसुतः, केशवः—कंसारिः, केशीहन्ता, केशवः, क्लेशहरः—द्वारवत्यां, या पूर्वं कुशस्थलीति ख्याता, दिव्यतेजसा युक्ता, शार्ङ्गपाणेः निवासरूपा, तिष्ठति।" "तस्याज्ञया त्वष्टा तां जगन्नाथस्य पुरीं निर्मास्यति; तत्र कदाचिद् अमेयतेजाः सभायां स्थितः भविष्यति।" "स्वपत्नीभिः, विदुषां वृष्णीनां, दानशीलानां, कुरूणां, देवानां, गन्धर्वाणां च परिवृतः, कैटभारिः तत्र भविष्यति।" "यदा पुराणकथाः धर्म्याः प्रवर्तन्ते, तदा भीमसेनः पराक्रमेण पूर्णः प्रश्नान् करिष्यति।" "यदा त्वं धर्मे पृच्छसि, तदा स धर्मभेदान् विवेच्य वक्ष्यति; तस्मिन्काले, ब्राह्मण, भीमसेनः प्रश्नकर्ता च कर्ता च भविष्यति।" "पाण्डुपुत्रो बलवान् अस्य धर्मस्य प्रवर्त्ता भविष्यति; यस्य उदरे विक्रः नाम यज्ञाग्निः निहितः।" "स धर्मनिष्ठः भीमसेनं सह वार्तां करिष्यति, यो भोजनप्रियः, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, महाबलश्च।" "न्यूनतपसां धर्मनिष्ठानां अपि, एष व्रतः सर्वव्रतेभ्यः श्रेष्ठः।" "वासुदेवः, विश्वात्मा, जगद्गुरुः, एतद्व्रतं यः सर्वयज्ञफलकं सर्वपापनाशनं, सम्यक् व्याख्यास्यति।" "सर्वदुष्कृतनाशनं, सर्वदैवतपूजितं, सर्वपवित्रेषु पवित्रतमं, सर्वमङ्गलेषु मङ्गलतमं, सर्वव्रतेषु ज्येष्ठतमं इति।" वासुदेव उवाच—"भारत, यदि त्वं अष्टमीं, चतुर्दशीं, द्वादशीं वा, अन्येषु पुण्यकालेषु उपोषितुं न शक्नोषि," "तर्हि, भीम, एतां श्रेष्ठां पापनाशिनीं तिथिं विहितविधिना आचर, विष्णोः परमपदं व्रज।" "माघमासस्य शुक्लदशम्यां प्राप्तायां, घृताभ्यक्तः तिलैः स्नात्वा शुद्धिं कुर्यात्।" "तत्रैव विष्णुं 'नारायणाय नमः' इति पूजयित्वा, कृष्णपादयोः पूजां कृत्वा, 'त्वं कृष्ण आत्मा' इति शिरसा नमेत्।" "'वैकुण्ठाय' इति वक्षसि श्रीवत्सलक्ष्मणि पूजां कुर्यात्; शङ्खचक्रगदाधरं वरदं च पूजयेत्।" "एवं दामोदराय उदरे, पाञ्चजन्याय कटौ, लक्ष्मीपतये ऊरुषु, भूभृते जानुषु, श्यामाय जङ्घासु, सर्वधारिणे पादयोः पूजां विधाय।" "देव्यै, शान्तये, लक्ष्म्यै, श्रीये, तुष्टये, पुष्टये, धृतये, सिद्धये, पुनः पुनः नमः कुर्वीत।" "गरुडाय, सुपर्णाय, विषहराय च विधिवत् पूजां कुर्यात्।" "एवं गोविन्दं, उमापतिं, विनायकं च गन्धैः, पुष्पैः, धूपैः, नानापाकैः पूजयित्वा।" "गवां पयसा पक्वं शाल्यन्नं वा, सर्पिषा संयुक्तं क्षीरपायसं वा भुक्त्वा, ततोऽन्यत्र गत्वा।" "उदुम्बरदण्डं वा खदिरदण्डं गृहित्वा, प्राचीं वा उदिचीं दिशं प्रति मुखं कृत्वा, मुखप्रक्षालनानन्तरं दन्तधावनं कुर्यात्।" "सूर्यास्तमने सायन्तनसंध्यां कृत्वा, 'नारायणाय नमः, त्वां शरणं प्रपन्नः अस्मि' इति वदेत्।" "एकादश्यां उपोष्य, केशवं पूजयित्वा, भूमौ वा स्वल्पशय्यायां वा निशामेकां जागरणं कुर्यात्।