सः स्वधनाभावे स्वकीयैः भूषणैः अपि स्वस्यैव उपभोगाय व्ययमकरोत्। तस्य सम्पत्तेः विनाशात् वेश्याभिः परित्यक्तः, सर्वैः तिरस्कृतश्चासीत्। तदा सः चिन्तया पीडितः, नग्नः, क्षुधया क्लान्तः, मनसा विचारयामास—"किं करिष्यामि? कुत्र गच्छेयम्? केन उपायेन जीविष्यामि?" इति। स्वपितुः नगरे एव सः चौर्यजीवनं आरब्धवान्। तत्र राजा-पुरुषैः गृहीतः, पितुः सम्मानात् मुक्तश्च। पुनः निगृहीतः, पुनः मुक्तः, तृतीयवारं पुनः बन्धनं प्राप्तः, चञ्चलचित्तः, दुष्टाचारः, धृष्टबुद्धिः च सः, अन्ते दृढैः पाशैः बद्धः अभवत्। तत्र ताडनैः, शस्त्रैः, पुनः पुनः पीडितः, राज्ञा प्रोक्तः—"मूढात्मन्, मम राज्ये त्वं न स्थातव्यम्।" इति। एवं उक्त्वा, राजा तं दृढपाशेभ्यः विमुक्तवान्। तस्मात् भीतः, सः घनं वनं प्रविवेश। तत्र क्षुधया तृषया च पीडितः, चञ्चलमनाः, इदं तत्र विचरन्, सः सिंहवत् मृगान्, वराहान्, अन्यांश्च प्राणिनः हत्वा जीवितवान्। मांसभक्षणे प्रवृत्तः, सदा वन एव स्थित्वा, हस्ते धनुः, पृष्ठे तूणीरं बिभ्रत्, सः वने विचरन्, पक्षिणः—चकोरान्, मयूरान्, बकान्, भारद्वाजान्, मूषकांश्च—हत्वा जीवितवान्। एवं पापान्धः, धृष्टबुद्धिः, क्रूरकर्मा, पूर्वजन्मकृतपापपङ्के निमग्नः, बहून् प्राणिनः हत्वा, दुःखशोकाभ्यां पीडितः, अहर्निशं संतप्तः, कदाचित् पुण्यवेगेन कौण्डिन्यस्य आश्रमं प्राप्तवान्। माधवमासे, गङ्गास्नातं मुनिं समीपमुपेत्य, स्वदुःखभारक्लिष्टः, तस्य वस्त्रस्य स्पर्शमात्रेणैव, तस्य पापानि क्लेशाश्च विनष्टाः। कौण्डिन्यं प्राञ्जलिः स्थित्वा सः उवाच— "हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, मयि कृपां कुरु। केन पुण्यबलात् मोक्षः सिध्यति, तद् ब्रूहि।" इति। कौण्डिन्यः उवाच—"एकदा शृणु, येन तव पापानि नश्यन्ति। वैशाखस्य शुक्लपक्षे प्रसिद्धा मोहिनी नामैकादशी अस्ति। तस्य व्रतं यथोक्तं आचर, तदा मेरुसमप्यपि पापं देहिनां नश्यति। सा मोहिनी एकादशी सम्यग् आचरणेन, बहुजन्मार्जितपापं नाशयति।" एवं मुनिवचः श्रुत्वा, धृष्टबुद्धेः मनः प्रसन्नमभवत्। सः कौण्डिन्यस्य निर्देशेन व्रतं कृत्वा, व्रतसमाप्तौ, पापरहितः अभवत्। ततः दिव्यदेहम् आप्नुत्वा, गरुडमारुह्य, सः विष्णुलोकं गतवान्, सर्वक्लेशविवर्जितः। एवं, हे राम, मोहिनीव्रतम् उत्तमम्। त्रिषु लोकेषु गच्छतां स्थावराणां च, तस्मात् श्रेष्ठतरं नास्ति। यज्ञाः, तीर्थयात्राः, दानानि अपि षोडशांशमात्रमपि न सम्यक्। तस्य श्रवणेन वा कीर्तनात् सहस्रगवां फलम् लभ्यते। एवं एकोनचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः, "वैशाखशुक्लमोहिन्येकादशी" नाम, उमापतेर्नारदस्य च संवादे, श्रीपद्ममहापुराणे, उत्तरखण्डे, पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकसंख्यायाम्। ततः नारदः उवाच—"भगवन्, मम हिताय यमपूजनं विस्तरेण वक्तुमर्हसि। कथं मनुष्यः अन्यं नरकं न गच्छेत्? श्रूयते यमलोके वैतरण्याः नदी सदा अस्ति, दुर्गम्या, अगम्या, रक्तपूर्णा, दुःखेन तरणीया च। सर्वप्राणिनां तस्याः तरणं दुष्करम्। केन उपायेन सा सुलभतया तर्यते? एष मे महती भीर्यत्र, तस्मात् मोक्षाय यथावद् ब्रूहि, हे देवेश, दयां दर्शय।" महादेवः उवाच—"एकदा, ब्राह्मण, अहं द्वारवत्यां लवणसागरे स्नानं कृतवान्। तत्र मम समीपं मुनिः मुद्गलः आगतः। सः सूर्यसमानतेजाः, तपसा दीप्तदेहः, माम् अभिवाद्य, विस्मितः, वाक्यमुवाच— 'भगवन्, अहं सहसा मूर्च्छितः भूमौ पतितः। मम अङ्गानि दह्यमानानि, यमदूतैः गृहीतः। बलात् नीतः, अंगुष्ठमात्रः जातः, दृढं बद्धः, यमस्य समीपं नीतः। क्षणेन तत्र सभायां यमं दृष्टवान्—पिङ्गलोक्षणं, श्यामवदनं, अतीव भीषणं, शतशो व्याधिभिः मृत्युना च परिवृतम्।' 'तत्र वातपित्तकफदोषयुक्ताः, क्षयज्वरार्ताः, पीडार्ताः, विसर्पयुक्ताः, कृशतया दुःखिताः, ज्वरपीडिताः, गलगण्डयुक्ताः, नेत्ररोगयुक्ताः, मूत्रकृच्छ्रपीडिताः, उष्णपीडिताः, व्रणपीडिताश्च। मूर्च्छया, गलवेष्टनया, हृद्रोगैः, भूतैः, चौरैः च, नानाविधैः भीषणरूपैः, विविधैश्च भयानकैः।' 'कपालैः, छिन्नशिरोभिः, हस्तैः, नर्कक्षेत्रे, भीषणराक्षसैः, दानवैश्च, उपविष्टैः, स्थितैश्च। धर्माधिकारिणः, चित्रगुप्तादिसचिवाः, व्याघ्रसिंहवराहाः, केशिलूक्तसर्पाः, अतीव दुष्प्रतिषेध्याः। वृश्चिकैः, दंष्ट्रिलूतैः, कीटैः, भल्लूकैः, श्वानैः, बकैः, गृध्रैः, शृगालैश्च। चौरैः, दरिद्रभूतैः, मारैः, डाकिन्यः, विकटकेशयुतैः, श्वासकासयुक्तैः, विकृतमुखैः।' 'एवं महाबलैः, निर्भयैः, पापकर्मसु नियोजकैः, स्वगणैः सहितैः, यमः स्वसभायां विराजमानः। वन्यजीवोपमदुष्टैः, विषधरैः पर्वतसमवेष्टितैः, सः सर्वेश्वरः तदा स्वदूतान् सम्बोधितवान्।