कदम्बः, कुब्जकः, जातीरिति त्रयः सदा योग्याः इति निर्दिष्टम्। ततः, ऋषिसत्तमस्य प्रश्नानुसारं, गुडगोदाने विधिं विस्तरेण विवृणोतु। गुडगौः कस्य रूपेण, कस्य मन्त्रेण दातव्या, तथा गुडगौः विधेः स्वरूपं फलं च स्पष्टयितुं याच्यते। अथ सर्वपापनाशिनीं विधिं व्याख्यास्यामि। भूमौ कृष्णमृगचर्म चारहस्तविस्तीर्णं पूर्वमुखं स्थाप्येत। गोमयेन लिप्ते स्थले सर्वत्र दर्भाः प्रसार्यन्ते; तत्र लघुमेकश्च मेषचर्म, तद्वत् वत्सः च सज्जीकरणीयः। पूर्वाभिमुख्यां मृत्तिकया वा वत्ससहितां गौः निर्मातव्या; उत्तमगुडगौः चतुर्भारविस्तीर्णा सदा भवेत्। वत्सः एकेन भारेण क्रियते; द्वाभ्यां तु मध्यमः, अर्धेन न्यूनः, चतुर्थांशेन अधमः इति। चतुर्थभागे वत्सः, गृहस्थस्य वित्तानुसारं, गौः वत्सः च निर्मीय, शुभ्रवस्त्रैः वस्त्रितौ भवेताम्। शङ्खाकारकर्णौ, इक्षुपादौ, मुक्ताफलनयनौ, शुभ्रसूत्रैः शुभ्रमालाभिः भूषितौ, शुभ्रचादरैः आच्छादितौ, ताम्रगण्डौ ताम्रपृष्ठौ, शुभ्रचामररोमौ, प्रवालभ्रूभिः, नवमाक्षिकस्तनौ च भूषितौ। सुवर्णनयनयुग्मौ, नीलमणिवर्णपुटौ, उत्तमवस्त्रनालपुच्छौ, कांस्यपादयुग्मौ, अतीव शोभनौ दीप्तौ च। सुवर्णालङ्कारैः शृङ्गयोः, रजतसमृद्धखुरैः, नानाफलैः, सुरभिसुगन्धनासिकौ च युक्तौ। एवं निर्माय, धूपदीपैः पूजां कृत्वा, सर्वभूतस्थितां, देवेषु निवसन्तीं लक्ष्मीं आह्वयेत्। सा गौःरूपिणी लक्ष्मीरपापं मे नश्यतु; लक्ष्मीर्याः विष्णु-वक्षसि, स्वाहा, याः अग्नौ निवसति। याः चन्द्रसूर्येन्द्रशक्तिस्वरूपिणी, सा कामधेनुः मम अस्तु; तवं पितृभ्यः स्वधा, यजमानभक्ष्ये स्वाहा। गौः सर्वपापानि हरति, तस्मात् सौभाग्यं देहि; एवं आह्वय्य, तां गौः ब्राह्मणाय दातव्या। एषा सर्वगौः विधिः श्रूयते; अधुना पापनाशिनीः दशगावः उच्यन्ते। तासां रूपाणि नामानि च वर्णयिष्यामि, राजन्। प्रथमः गुडगौः, द्वितीयः घृतगौः। तृतीयः तिलगौः, चतुर्थः वारिणी; पञ्चमः क्षीरगौः, षष्ठः मधुगौः। सप्तमः शर्करागौः, अष्टमः दधिगौः; नवमः रसभौः, दशमः स्वभावतः। रसभौः कुम्भैः, अन्याः स्वसामग्र्यैः; केचित् सुवर्णगौः इच्छन्ति। नवमाक्षिकैः, तैलैः, अन्यैः च, महर्षिभिः एषा विधिः निर्दिष्टा; तानि साधनानि इत्युक्तम्। मन्त्रैः आह्वानैः सह, प्रत्येकपर्वणि सदा; श्राद्धे च दातव्या, भोगमोक्षफलप्रदाः। गुडगौः सम्बन्धे सर्वा एता मया व्याख्याताः; यज्ञस्य पूर्णफलं ददति, सर्वपापानि हरन्ति, शुभाः च। व्रतेषु विशोकद्वादशी श्रेष्ठा; तस्य अङ्गरूपेण गुडगौः अत्र विशेषतः प्रशस्तः। शुभायां संक्रान्तौ, विषुवे, ग्रहयोगे, ग्रहणादिषु, गुडगौः च दातव्या। विशोकद्वादशी शुभा, सर्वपापहरिणी, हर्षदा; यः तां आचरति, स विष्णोः परमं धाम प्राप्नोति। अस्मिन्लोके स सौभाग्यं, दीर्घायुः, आरोग्यं च प्राप्नोति; मृत्यौ वैष्णवपुरं गच्छति, हरिं स्मरति। नवसहस्राष्टशताष्टादशकृत्युगानि, धर्मज्ञः दुःखं, क्लेशं, आपदं न अनुभवति। यदि स्त्री विशोकद्वादशीं आचरति, नृत्यगीतनित्यनिष्ठा, सा अपि तद्विधानं प्राप्नोति। यतः सा अनन्तनृत्यगीतवाद्यं हरिसमीपे पश्यति, अथवा मधुसूदनमुरनरकपूजां। यः इन्द्रलोकवासिभ्यः ज्ञानं ददाति—भीष्मः उवाच—भगवन्, दानस्य परममहिमानं श्रोतुमिच्छामि। यत् अक्षरं परमलोके, देवर्षिसम्मानितं, दशधा मेरुं दानं वर्णयिष्यामि, राजश्रेष्ठ। तस्य दानेन देवपूजितं लोकं प्राप्नोति; पुराणवेदयज्ञमन्दिरेषु। तद् फलम् अध्ययनयज्ञेन न लभ्यते; तस्मात् पर्वतानां दानं क्रमशः व्याख्यास्यामि। प्रथमः धान्यपर्वतः, द्वितीयः लवणपर्वतः; तृतीयः गुडपर्वतः, चतुर्थः सुवर्णपर्वतः। पञ्चमः तिलपर्वतः, षष्ठः कर्पासपर्वतः; सप्तमः घृतपर्वतः, अष्टमः रत्नपर्वतः। नवमः रजतपर्वतः, दशमः शर्करापर्वतः; तेषां विधिं क्रमशः वर्णयिष्यामि। संक्रान्तौ, विषुवे, ग्रहयोगे, दिवसान्ते, शुक्लपक्षे तृतीयायां, ग्रहणे, विधानकाले च। विवाहे, उत्सवे, यज्ञे, द्वादश्यां, अथ पुनः शुक्लपक्षे पञ्चदश्यां, शुभनक्षत्रे, नियमेन। धान्यादिपर्वता कार्तिकी, ज्येष्ठपुष्करे, तीर्थे, मन्दिरे, गोशाले, गृहाङ्गणे च दातव्याः।