श्रीपुलस्त्य उवाच— हे भारतश्रेष्ठ! पुण्यमयं षष्ठीव्रतमिदं सर्वत्र फलकर्मकृतं ते सम्यगुक्तम्। यदि श्रोतुमिच्छसि, राजेन्द्र, द्विजातीनां कर्तव्यं शृणु। न हि शौचं न च मनःशुद्धिः स्नानं विना विद्यते; अतः प्रारम्भे स्नानं मनःशुद्ध्यर्थं विधीयते। आपोद्धृत्य वा अनुद्धृत्य वा जलैः स्नातव्यं; ततः ज्ञातमन्त्रः पण्डितः मूलमन्त्रेण तत्र तीर्थं स्थापयेत्। मूलमन्त्रः— "ॐ नमो नारायणाय" इति प्रसिद्धः; कुशग्रहणपूर्वकं सम्यगाचम्य शुद्धचित्तः स्यादिति। ततो विहितं चतुर्व्याप्तं क्षेत्रं चतुरङ्गुलं कृत्वा, तत्र गङ्गां मन्त्रेण आह्वयेत्। "त्वं विष्णोः पादसम्भूता, वैष्णवी, विष्णुदेवता; जन्ममरणान्तकाले पापात्स्मान् रक्ष," इति प्रार्थना। त्रिंशत्कोट्यधिकानि तीर्थानि स्वर्गे भूमौ च अन्तरिक्षे च तव, हे जाह्नवि! इति वायुः कथयति। देवेषु तव नामानि—नन्दिनी, नलिनी, दक्ष, पृथ्वी, सुभगा, विश्वकाया, शिवासिता। विद्याधरी, सदानन्दा, लोकप्रसादिनी, क्षेमा, जाह्नवी, शान्ता, शान्तिप्रदायिनी च। एतानि शुभनामानि स्नानकाले जपेत्; तदा त्रिपथगा गङ्गा तत्र सन्निहिता भवति। एवं सप्तवारं कृताञ्जलिः जपित्वा, ततो मूर्ध्नि जलं त्रिवारं, चतुर्वारं, पञ्चवारं, सप्तवारं वा क्षिपेत्। पृथिव्या यथाविधि स्नातव्यं, मन्त्रेण—"अश्वगा रथगा विष्णुपदा वसुधेति," इति। "पृथिवि, मम पापं यत्किञ्चिद्दुष्कृतं मया कृतम्, त्वं वराहेण शतभुजेन कृष्णेन उद्धृता। सर्वलोकाद्ये पुण्ये ते नमः," इति स्नानेनान्ते आचम्य विधिवत्। ततः शुद्धवस्त्राणि धारयित्वा, त्रैलोक्यपोषणार्थं जलार्पणं कुर्यात्। प्रथमं ब्रह्माणं तर्पयेत्, ततः विष्णुं, रुद्रं, प्रजापतीन्, देवान्, यक्षान्, नागान्, गन्धर्वाप्सरसां गणांश्च। क्रूरान् सर्पान्, सुपर्णान्, वृक्षान्, जंभकगणांश्च, विद्याधरान्, मेघवासिनश्च, आकाशगामिनश्च। य एव आधाररहिताः, पापकर्मरताश्च—एष जलार्पणं तेषां तृप्त्यर्थं मया दत्तमिति। उपवीतं कृत्वा, ततो निवीतं, श्रद्धया मनुष्यांश्च, ऋषिपुत्रान्, अमानवान् च तर्पयेत्। सनक, सनन्द, तृतीयः सनातन, कपिल, आसुरी, वोधु, पञ्चशिखश्च। सर्वे एते मम दत्तेन जलेन सदा तृप्ताः स्युः—मरीचि, अत्रि, अङ्गिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु। प्रचेतस, वसिष्ठ, भृगु, नारदश्च; सर्वे देवर्षयः, ब्रह्मर्षयः शुद्धजलेन तृप्ताः स्युः। तदनन्तरं, आपसव्यं कृत्वा दक्षिणजानुं भूमौ स्थाप्य, अग्निष्वात्तान्, सौम्यान्, हविष्मतः, उष्मपांश्च तर्पयेत्। ये समये पिबन्ति, बर्हिषदः, घृतपायिनश्च—तिलचन्दनयुतजलेन श्रद्धया पितॄन् तर्पयेत्। कुशग्रहणपूर्वकं स्वपितॄन् गोत्रनाम्ना, मातामहान् च विधिवत् तर्पयेत्। संपूर्णश्रद्धया तर्पयित्वा, मन्त्रं जपेत्—"ये बान्धवाः, ये पूर्वजन्मनि बान्धवाः," इति। "ये मत्तः जलं इच्छन्ति, ते सर्वे पूर्णतृप्तिं प्राप्नुयुः," इति जपित्वा, शुद्धिं कृत्वा, पुरतः पद्मं रचयेत्। सुमनसः, तिलैः, रक्तचन्दनेन सम्यक् अर्घ्यं दद्यात्, सूर्यस्य नामानि उच्चारयन्। "विश्वमूर्तये नमः, विष्णुमूर्तये नमः, सर्वेभ्यो देवेभ्यः नमः, सूर्य नमोऽस्तु मे," इति। "दिवाकराय नमः, प्रभाकराय नमः," इति जपित्वा, सूर्यं प्रदक्षिणं त्रिवारं कृत्वा। ब्राह्मणं, गौः, सुवर्णं वा दृष्ट्वा स्पृशित्वा गृहं प्रति प्रतिपद्य, तत्र पूज्यं पुण्यप्रतिमां पूजयेत्। ततो ब्राह्मणाय प्रथमं भोजनं विधाय, एवं विधिना सर्वे ऋषयः सिद्धिं प्राप्नुवन्। एवं कृत्ये, पुलस्त्य ऋषिः पुनरुवाच— यः सहस्रशो दैत्यशत्रून् सुरारीन् हतः, यस्य तेजसा चन्द्रसूर्यादयः स्वतेजः नाशयन्ति; येन शतशो दानवाः पराजिताः। यः स्वेच्छया यं यं रूपं धारयति, सदा अजितः मानुषत्वेऽपि स्थितः; तस्य पत्नि भानुमती, पतिव्रता, त्रैलोक्ये सुन्दरी। सा लक्ष्मीसदृशी रूपेण, सुराङ्गनाभ्यः श्रेयसी, तस्य नृपतेः मुख्यपत्नी, प्राणादपि प्रियतमा। दशसहस्रस्त्रीणां मध्ये सा श्रीरिव शोभते; लक्षाधिकनृपतिषु सा न कदापि समा। कदाचित् स राजा सभायां उपविष्टः, कुलपुरोहितं वसिष्ठं मुनिश्रेष्ठं सविनयं प्रणम्य, विस्मयकृतः पप्रच्छ। "भगवन्, केन पुण्येन ममैषा अप्रतिमा भार्या लब्धा? कस्य हेतोः एषा परमतेजा मम देहे सदा वर्तते?" इति। वसिष्ठ उवाच— चतुर्दश्यां पुष्करे सा लवणगिरिं दत्तवती...