स्निग्धया भावनया कथाम् आरभ्यते— वामनस्य ललाटे, रामस्य भ्रुवोः, सर्वव्यापिनः आत्मनः शिरसि च, नमस्कारशब्देन पूजनं कर्तव्यं। एवं पूजामन्त्रः निर्दिष्टः। ततः शुद्धफलस्य अर्घ्यं देवानां देवाय भक्तियुक्तचित्तेन दातव्यम्। अनन्तरं भक्तिपूर्णचित्तेन जागरणं कर्तव्यम्—नृत्यैः, गीतैः, वाद्यैः, धर्मपाठैः, स्तवैः च। वैष्णवकथाभिः रात्रिं सर्वां यापयेत्; ततः विष्णुनामानि उच्चारयन् पात्रस्य प्रदक्षिणं कुर्यात्। अष्टोत्तरशतवृत्तिं वा अष्टाविंशतिवृत्तिं वा प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रभाते हरये दीपप्रदर्शनं कुर्यात्। ब्राह्मणं पूज्य, तस्मै सर्वं समर्पयेत्—जामदग्न्यपात्रे युग्मवस्त्रयुग्मपादत्राणानि च दातव्यानि। जामदग्न्यरूपेण केशवः मयि तुष्टः भवतु; ततः आमलकिफलं स्पृशन् प्रदक्षिणं कुर्यात्। विधिनाऽ स्नात्वा, ब्राह्मणान् भोजयेत्; पश्चात् स्वकुटुम्बेन सह स्वयं भोजनं कुर्यात्। एवं कृत्वा यः पुण्यं लभ्यते, तत् सर्वतीर्थसंपादनं, सर्वदानफलं च। यज्ञात् अधिकं फलं निश्चितं प्राप्यते; सर्वं, सर्वव्रतव्रतम् इदं ते उक्तम्। इत्थं उक्त्वा, देवेशः तत्रैव अन्तर्धानं गतः; सर्वे ऋषयः सर्वं सम्यक् अकुर्वन्। अतः त्वमपि, राजश्रेष्ठ, एतत् व्रतं कर्तुं अर्हसि, यत् दुस्तरं सर्वपापविमुक्तये। ततः अन्यत्र कथा आरभ्यते— युधिष्ठिरः पप्रच्छ—वैशाखस्य शुक्लपक्षे एकादशी नाम किम्? तस्य फलं किम्? विधिः कः? कथय, जनार्दन। श्रीकृष्णः उवाच—एष एव प्रश्नः पूर्वं रामचन्द्रेण वसिष्ठं प्रति कृतः, यथा त्वया मया पृष्टः। रामः उवाच—भगवन्, सर्वव्रतव्रतम्, सर्वपापनाशकं, सर्वदुःखनिवारकम् व्रतं श्रोतुम् इच्छामि। सीतावियोगजनितदुःखं सहनं कृत्वा, भयभीतः अहम् पृच्छामि, महर्षे। वसिष्ठः उवाच—साधु पृष्टं, राम; तव दृढनिश्चयः अस्ति। तव नाम उच्चारणेन एव जनः शुद्धः भवति। तथापि, लोकहिताय, अहम् शुद्धतमं, पावनं, सर्वव्रतश्रेष्ठं व्रतं कथयामि। वैशाखस्य शुक्लपक्षे, राम, मोहिनी नाम एकादशी अस्ति—सर्वपापनाशिनी, सुप्रसिद्धा। अस्य व्रतस्य प्रभावेन जनाः मोहजाले, पापसमूहात्, विमुक्ताः भवन्ति—सत्यं सत्यं वदामि। अतः राम, एतत् व्रतं तव सदृशैः कर्तव्यम्; पापं नाशयति, दुःखं च हरति। शृणु, राम, पापनाशिनीं कथां; श्रवणेन अपि महापापं नश्यति। सरस्वत्याः शोभनतीरे, भद्रावती नाम शुभा नगरी आसीत्; तत्र तेजस्वी राजा अभवत्। सोमवंशजः, सत्यप्रतिज्ञः, धनधान्यसम्पन्नः, धर्मनिष्ठः वणिक् आसीत्। तस्य नाम धनपालः; धर्मकृत्येषु प्रवृत्तः—धर्मशालाः, कूपाः, मठाः, उद्यानानि, तडागानि, गृहाणि च निर्मितवान्। सः विष्णुभक्तः, शान्तः, पञ्च पुत्रान् अभवत्—सुमनाः, द्युतिमान्, मेधावी, सुकृतः, पंचमः च धृष्टबुद्धिः। धृष्टबुद्धिः महापापनिरतः, परस्त्रीसंगरतो, द्यूतशालासु निपुणः, दुष्टसंगसम्पन्नः। द्यूतादिषु आसक्तः, दुष्टकृत्येषु प्रवृत्तः, देवपितृब्राह्मणपूजायाम् अनासक्तः। अधार्मिकः, दुरात्मा, पितरं धनं क्षिप्तवान्, निषिद्धं खाद्यं भुक्त्वा, मद्यपाननिरतः। वेश्याङ्गनां ग्रीवायां बाहुं समारोप्य, चौर्यपथेषु विचरन्, पितृभवनात् निष्कासितः, बन्धुभिः त्यक्तः। स्वर्णाभरणानि अपि स्वयमेव उपयोज्य, वेश्याभिः परित्यक्तः, धनहान्याः कारणात् निन्दितः। तदनन्तरं, चिन्तया आविष्टः, नग्नः, क्षुधया पीडितः, चिन्तयामास—किं करिष्यामि? कुत्र गच्छामि? केन जीविष्यामि? ततः सः तस्यैव नगरे चोरीं आरभ्य। राजपुरुषैः गृहीतः, पितुः सम्मानात् मुक्तः। पुनः गृहीतः, पुनः मुक्तः, पुनः च उद्वेगयुक्तः; धृष्टचित्तः, दुष्टाचारः, दृढैः बन्धनैः बद्धः। शृङ्गालैः ताडितः, पुनः पुनः पीडितः; "मूढात्मन्, मम क्षेत्रे स्थातुं न अर्हसि," इति उक्तः। एवं उक्त्वा, राजा दृढबन्धनात् मुक्तवान्; तस्य भीत्या, वनं घनं प्रविष्टः। तत्र, क्षुधया तृषया च क्लिष्टः, चित्तं अशान्तम्, इव सिंहः मृगान्, सूकरान्, अन्यान् पशून् हत्वा। मांसभक्षणे प्रवृत्तः, धनुः हस्ते, तूणीरं पृष्ठे धृत्वा, वनं वासं कृतवान्। वने विचरन्, पक्षिणः—चकोराः, मयूराः, बकाः, तितिराः, मूषकाः च—हत्वा। एषः दुष्टात्मा, धृष्टबुद्धिः, पापान्धः, विविधानि जीवानि हत्वा, पूर्वजन्मपापमये पङ्के निमग्नः। एवं संनद्धा कथा, शास्त्रवचनेषु आधृत्या, श्रद्धया निवेदिता।