सर्वतीर्थेषु, सरःस्रेषु, नद्यः दिव्यपुष्करिणीषु च स्नातोऽहं, इदं स्नानं मे भवतु—इत्येवं स्नानमन्त्रः। तत्र स्वर्णेन, पूर्णमात्रया वा अर्धमात्रया वा, जामदग्न्यस्य ऋषेः स्वर्णमूर्तिं कृत्वा, गृहं प्रत्यागत्य, पूजायाः होमं च विधाय, सर्वोपकरणैः सुसज्जितः आमलक्याः वृक्षं प्रति गच्छेत्। तत्र गत्वा वृक्षस्य सर्वं सम्यक् शुद्धीकृत्य, मन्त्रपूर्वकं निर्मलकलशं स्थापयेत्। स कलशः पञ्चरत्नैः सुशोभितः, दिव्यगन्धयुक्तः, छत्रसण्डलद्वयसम्पन्नः, श्वेतचन्दनलेपनः च भवेत्। तस्य ग्रीवायां हारं दध्यात्, सर्वधूपगन्धैः सम्यक् पूरितं, दीपश्रेणीः सर्वतः स्थापयेत्, अतीव रम्यं कुर्यात्। तत्र दिव्यभक्ष्यपूर्णं पात्रं स्थाप्य, तस्मिन् जामदग्न्यदेवतां प्रतिष्ठापयेत्। तत्र विषोकस्य पादयोः नमः, विश्वरूपिणः जानुयोः, उग्रस्य ऊरुषु, दामोदरस्य कटिस्थले नमः। पद्मनाभस्य उदरे, श्रीवत्सधारिणः उरःस्थले, चक्रधारिणः वामबाहु, गदाधारिणः दक्षिणबाहौ नमः। वैकुण्ठस्य ग्रीवायां, यज्ञमुखस्य मुखे, दुःखहरस्य नासिकायाम्, वासुदेवस्य नेत्रयोः नमः। वामनस्य ललाटे, रामस्य भ्रुवोः नमः, सर्वव्यापिन आत्मनः शिरसि नमः। एष पूजा-मन्त्रः। ततः शुद्धफलसमर्पणेन, भक्तियुक्तचित्तेन, देवदेवतायाः अर्घ्यं दद्यात्। ततः भक्तियुक्तचित्तेन जागरणं कुर्यात्, नृत्यगीतवाद्यैः धर्मपाठैः स्तुतिभिः च। विष्णुपुराणकथाभिः रात्रिं सर्वां यापयेत्, ततः कलशस्य प्रदक्षिणं विष्णुनामस्मरणेन कुर्यात्। शताष्टोत्तरं वा अष्टाविंशतिं वा प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रातः समये हरये दीपार्चनं कुर्यात्। ब्राह्मणं पूज्य, जामदग्न्यकलशे वस्त्रपादत्रयुग्मं च तस्मै समर्पयेत्। केशवः जामदग्न्यरूपेण मयि तुष्टः भवतु—इति आमलक्याः फलम् स्पृशित्वा प्रदक्षिणं कुर्यात्। विधिवत् स्नानं कृत्वा, ततः ब्राह्मणान् भोजयेत्, पश्चात् स्वजनैः सह स्वयम् अपि भुञ्जीत्। एवं कृतस्य सर्वतीर्थस्नानफलं, सर्वदानफलम् च वक्ष्यामि। यत् सर्वयज्ञात् अधिकं, तद् निश्चितम् प्राप्यते; एष परमव्रतम् सर्वव्रतेषु, इदं ते उक्तम्। इत्थं उक्त्वा देवदेवः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्; सर्वे ऋषयः सर्वं सम्यक् कृतवन्तः। अतः त्वम् अपि, राजश्रेष्ठ, एतत् दुष्करं सर्वपापविमोचनं व्रतं कर्तुम् अर्हसि। युधिष्ठिरः उवाच—वैशाखस्य शुक्लपक्षे एकादशी का नाम? किं फलं? किं विधिः? कथय, जनार्दन। श्रीकृष्णः उवाच—एष प्रश्नः पूर्वं रामचन्द्रेण वसिष्ठं प्रति कृतः, यथा त्वया मम पृष्टम्। रामः उवाच—भगवन्, सर्वव्रतश्रेष्ठं, सर्वपापनाशनं, दुःखच्छेदनं व्रतं श्रोतुम् इच्छामि। सीता-वियोगजनितं दुःखं सहित्वा, भयाकुलः अस्मि, अतः त्वां पृच्छामि, महर्षे। वसिष्ठः उवाच—समीचीनः प्रश्नः, राम; तव दृढनिश्चयः। केवलं तव नामोच्चारणेन जनः शुद्धः भवति। तथापि, लोकहिताय, शुद्धतमं सर्वपावनं व्रतं वक्ष्यामि। वैशाखस्य शुक्लपक्षे मोहिनी नाम एकादशी अस्ति, या सर्वपापनाशिनी प्रसिद्धा। अस्य व्रतस्य प्रभावेन जनाः मोहजालात् सर्वपापसमूहात् विमुक्ताः भवन्ति; सत्यम् सत्यम् वदामि। अतः, राम, एतत् व्रतं तव सदृशैः कर्तव्यम्; पापनाशनं दुःखहरं च। शृणु, राम, परमं पापनाशकं आख्यानं; केवलं श्रोतुमात्रेण महापापं नश्यति। सरस्वत्याः रम्यतटे भद्रावती नाम शुभपुरी आसीत्, यत्र तेजस्वी राजा अभवत्। सोमवंशसम्भूतः सत्यप्रतिज्ञः धनपालः नाम वणिक् आसीत्, स धनधान्यसमृद्धः। स धर्मकार्यनिरतः, विश्रामगृहाणि, कूपान्, मठान्, उद्यानानि, तडागानि, गृहाणि च निर्मितवान्। विष्णुभक्तः शान्तः, तस्य पञ्च पुत्राः—सुमनः, द्युतिमान्, मेधावी, सुकृतः, पञ्चमः च धृष्टबुद्धिः। स धृष्टबुद्धिः सदैव महापापनिरतः, परस्त्रीसंगरतो, जूयकगृहेषु कौशलवान्। स दोषेषु आसक्तः, व्यभिचारेषु उत्सुकः, देवपितृब्राह्मणपूजायाम् अनासक्तः। अधार्मिकः, दुष्टचित्तः, पितृधनं नष्टवान्, निषिद्धं भोजनं कृतवान्, सुरापानासक्तः। वेश्याग्रीवावलम्बनं कृत्वा, मार्गे दुष्टवृत्त्या विचरन्, पित्रा गृहात् निष्कासितः, बन्धुभिः परित्यक्तः।