तपसा तस्य राज्ञः स्वपत्नी सहस्रसम्मानिता लावण्यवती नामाभवत्, या भगवतः प्रियायाः पार्वत्याः सदृशी स्नेहेन पूजिता। तस्य दशसहस्रपुत्राः धर्मिष्ठाः धनुर्धरवर्याश्चाभवन्; स राजा पुनः पुनः पुत्रानवलोक्य विस्मयेन तादृशेनाभिभूतः सन् पुनः पुनः चकितः। अथ सः महर्षिं प्रचेतसं समागतं पूज्यं समभ्यभाषत—"किमिदं देवमानुष्यैः पूजितं स्थिरं श्रीसमृद्धिं जातमस्ति? कथं मे पत्न्यपि कमलजया तुल्या जाता?" इति। "मम लघुतपसा पत्नी तुष्टाऽभूत्, स च कमलालयो विधिना दत्तः, हे मुनिश्रेष्ठ; तत्र शतकोटिराजानः मन्त्रिभिर्युक्ता गजैश्च रथैश्च जनसमूहैश्च प्रविशेयुः अपि, तथापि तस्य स्थानं न गन्तुं शक्यते। नभोगामिभिरपि तदविज्ञेयम्, न च तारागणैरपि, न चन्द्रमसापि तत्र प्रभा गच्छति। अतः परगर्भसमुत्पन्नं धर्मादिकर्मकृतं च यत्, तत्सर्वजनातिशायि किमु नु?" इति पृष्ट्वा पुनः सः प्रचेतसं यथावत् सर्वं वक्तुं याचते स्म—"मया वा पुत्रैर्वा पत्न्या वा धर्मिण्या कृतं यत्, सर्वं मे कथय।" तदा प्रचेताः भाग्यविपर्ययं दृष्ट्वा प्रत्युवाच—"राजन्, शृणु कारणं विचित्रं यश्चैतदाख्यानम्। त्वं श्वापदकुले जातः, क्रूरः पापकर्मा दिनप्रति; तव देहोऽपि पुनः पुरुषरूपः, दुर्गन्धयुक्तः, नखैः भूषणैः च विभूषितः। न ते मित्रं, न पुत्रः, न बान्धवः, न भगिनी, न माता; सर्वे शप्ताः। तथापि एषा वसुन्धरा स्त्रीशतसंसिद्धा सुलभा त्वामेवाभिमुखी समभवत्। कदाचित् तीव्रो दुर्भिक्षकालः समभवत्, तदा त्वं क्षुधार्तः किञ्चिदपि फलमूलं न प्राप्नोः। तदा महत्सरोवरं पद्मयुतं पङ्केनावृतं दृष्ट्वा, तत्रात्यन्तं पद्मानि समादाय वैदिशां नगरीं गतः। तत्र तेषां मूल्याय समग्रनगरे विचरन्, न कश्चित् क्रीता अभवत्; क्षुधया क्लान्तः शून्यहस्तश्चासि। ततः स्वपत्नीसमेतः गृहद्वारे उपाविशत्। रात्रौ तत्र शुभध्वनिं शुश्राव। तं शब्दं पत्न्या सहान्विष्य तत्र यत्र शुभध्वनिः, तत्र मण्डलमध्यगते विष्णोः प्रतिमां ददर्श। तत्राङ्गवती नाम वेश्या द्वादशीव्रतमाचरत्; सा माग्हमासस्य द्वादश्यां सम्पूर्णायां लवणाचलमगच्छत्। सा गुरवे शय्यां भूषणैः शोभितां दत्तवती; हृषीकेशमपि सुवर्णेन भूषयित्वा श्रद्धया पूजयामास। तयोः पतिपत्न्योः तां दृष्ट्वा चिन्तितम्—"किमेषां पद्मानां प्रयोजनम्? श्रेयः स्यात् यद्विष्णुः पूज्यते।" एवं तयोः भक्तिरुत्पन्ना, तेन लवणाचले केशवं पूजयामासतुः। सर्वत्र पुष्पराशिभिः शय्या पूजिता; तदा अङ्गवती ताभ्यां तुष्टा त्रीणि शतानि धान्यस्य ददौ। त्रयः शुद्धधातुभाजना दातव्यानि समादेशयत्; तौ तु महाव्रताश्रयात् न जगृहतुस्तानि। पुनः अङ्गवत्या चतुर्विधं भोजनं समुपनीतम्—"भुज्यताम्" इति उक्त्वा। तौ अपि प्रत्युक्तवन्तौ—"श्वः भक्ष्यामः, अद्य तव सान्निध्ये उपवासं कुर्मः, यदशुभनाशकं भवति।" "जननादारभ्य वयं पापिष्ठौ, यद्यपि व्रतानिष्ठौ; तव सङ्गेन अपि अल्पधर्मोऽपि न स्थातुं युक्तः।" इत्युक्त्वा तया सह निशां जागरणं कृतवन्तौ। प्रभाते सा ताभ्यां लवणयुक्तां शय्यां च पर्वतं च दत्तवती। गुरवे ग्रामः श्रद्धया दत्तः, द्वादश ग्रामाः ब्राह्मणेभ्यः; गवः सुवर्णवस्त्राभरणैः सहिताः च। भोजनं मित्रैः, सखिभिः, दरिद्रैः, अन्धैः, दीनैः च सह वितरितम्; तं लोभिनं दम्पतीं सत्कृत्य विसर्जिता। सः श्वापदः स्वपत्नी सहितः त्वमेवाभूत्, राजन्, केशवस्य पुष्पराशिपूजनात्। पुष्करे देवालये पूजनात् सर्वपापानि नष्टानि, सत्यशौचबलात्। लोकनाथेन ब्रह्मणा तुष्ट्या यानं कामगं दत्तम्; अतः पुष्करे शरणं गन्तव्यम्। कल्पान्ते स्थैर्यं लब्ध्वा द्वादशीव्रतं समृद्ध्या कृत्वा, निःश्रेयसं प्राप्स्यसि। इति उक्त्वा मुनिः तत्रैव अन्तर्धानं गतः; राजा च यथोक्तं पुष्पवाहनपूजनं पुनः अकरोत्। एवं कृत्वा व्रतं नापराध्यते; यथाशक्ति द्वादश द्वादश्यः कर्तव्याः। यथाशक्ति देवब्राह्मणेभ्यः दानं दातव्यम्; श्रेयांसि गवः, मध्यं भूमिः, न्यूनं सुवर्णं। न्यूनतमं सुवर्णं दानं सम्यक्; प्रथमं ब्रह्मणः, द्वितीयं विष्णोः, तृतीयं रुद्रस्य; एतेषु त्रिषु देवाः प्रतिष्ठिताः। एवं श्रद्धया यः पठति शृणुते वा, तस्य पापानि नश्यन्ति। स ज्ञानं प्राप्य देवलोकवासी भवति यावत् रोमसंख्या; व्रतानां मध्ये श्रेष्ठं व्रतं वक्ष्यामि। स्वयं रुद्रेण महापापनाशनं प्रोक्तम्—वर्षमेकं रात्रौ उपोष्य गृहस्थाय गौदानार्धं पुण्यं स्यात्। सुवर्णचक्रत्रिशूलं वस्त्रैः सह ब्राह्मणाय दद्यात्; यः कुर्यात् स शिवलोकमुपैति। एतद्व्रतं महापापनाशनं, एकचित्तया गवां ससप्तदत्तः। तिलमयीं गां यः ददाति, स शिवसदनं प्राप्नोति; एतद्रुद्रव्रतं भयशोकनाशनं। वर्षान्ते नीलोत्पलं सुवर्णमयं शर्करापात्रं वृषभं च दद्यात्, पक्षोपोषणं कृत्वा यः। एवं, राजन्, अयं पुण्यकथासमुदायः श्रुतः।