शुनःसखः उवाच—योऽपि कश्चन पङ्केरूहमूलानां चौर्यं कृत्वा धर्मकृत्यैः विहीनः स्यात्, स तु वेदान् विधिवत् अध्ययनं कुर्यात्, गृहस्थधर्मे स्थित्वा अतिथीन् स्नेहेन सत्कारयेत्। सदा सत्यम् एव वदेत्, वह्नौ विधिना होमं कुर्यात्, यज्ञान् अपि नित्यं समाचरेत्। यः पङ्केरूहनालानां चौर्यं करोति, स ब्रह्मलोकं गच्छेत् इति द्विजातीनाम् अयं शपथः ऋषिभिः अनुमोदितः। ततः ऋषयः शुनःसखं प्राहुः—त्वं नः सर्वेषां पङ्केरूहनालानि चौर्यं कृतवान्। शुनःसखः प्रत्युवाच—सत्यं वदामि, एतानि पङ्केरूहनालानि अहं यूयं द्विजातयः इति छन्नानि कृतवान्। धर्मकथायाः श्रोतुम् इच्छन्, मां अपि वासवः इति विद्धि। हे श्रेष्ठमुनयः, युष्माभिः अलोभेन च अक्षयदर्शनेन लोकाः जिताः। दिव्ययानम् आरोह्य, वयं देवलोकं गच्छामः। तदा महर्षयः सर्वं विज्ञाय पुरन्दरं समुपजग्मुः। ते तं वाक्यं पुरन्दरं वाक्कुशलं प्राहुः—योऽत्र आगत्य मध्ये पुष्करे पुरुषः प्रविशति, स त्रिरात्रं उपोष्य यथेष्टफलम् आप्नोति। द्वादशवर्षव्रतं वनवासिभिः स्मर्यते। अत्र एव स व्रतस्य पूर्णं फलम् अप्यवश्यं लभते, स च नापद्यते, स्वजनैः सह प्रमोदते। विरिञ्चिस्थानं प्राप्य ब्रह्मणः एकदिनपर्यन्तं तिष्ठति। पुलस्त्य उवाच—ततः इन्द्रेण सह ते हृष्टाः स्वर्गं जग्मुः। एवं बहुविधलोभैः परीक्ष्यमाणाः अपि ते लोभं न जग्मुः, अतः स्वर्गं प्राप्तवन्तः। यः कश्चन एषां पुण्यकथां नित्यं शृणोति, स सर्वपापैः विमुक्तः स्वर्गलोके पूज्यते। भीष्म उवाच—एषा कथा अद्भुता रम्या च पापनाशिनी च, तां यथावत् विस्तारतः श्रोतुम् इच्छामि। मध्ये प्रदेशस्य माहात्म्यं मुनिभिः स्तुतम्, अन्नस्य फलं निग्रहस्य च माहात्म्यं कथितम्। यत्र विष्णुः पदं न्यधात्, कुतश्च अपि कनिष्ठस्य उत्पत्तिः, तत् सर्वं यथावत् ब्रूहि। पुलस्त्य उवाच—पूर्वे रथन्तरकल्पे पुष्पवाहनः नाम राजा आसीत्, स विश्वेषु प्रसिद्धः सूर्यसङ्काशः। स तपसा चतुर्मुखं ब्रह्माणं तुष्टाव, तेन स्वर्णपद्मं प्राप्तवान्, यत्रकुत्रापि गन्तुं शक्तः। स सदा सप्तद्वीपेषु लोकं विचरन्, कल्पादौ पुष्करवासिभिः द्वीपः सह विभक्तः। तेन जनैः पूज्यमानत्वात् पुष्करद्वीपः इति प्रसिद्धः। तस्मै ब्रह्मणा पद्मरथः दत्तः। अतः देवासुरैः स पुष्पवाहनः इति कथ्यते। त्रिषु लोकेषु ब्रह्मपद्मनिवासिनः राज्ञः समो नास्ति। तपसा तस्य भार्या लावण्यवती नाम सहस्रसम्मानिता अभवत्, या भवस्य पार्वत्याः सदृशी प्रियतमा। तस्य दशसहस्रपुत्राः धर्मिष्ठा धनुष्मन्तः चासन्; पुनः पुनः पुत्रान् दृष्ट्वा राजा विस्मितः अभवत्। स आगते पूज्ये प्रचेतसे मुनये उवाच—कथं मम अयं स्थिरः श्रीसंपद् देवमानुषैः पूज्यते? कथं कमलजया तुल्या भार्या मम जाताऽस्ति? मम लघुतपसा भार्या तुष्टापि, ब्रह्मणा च पद्मगृहं दत्तम्; कोटिकोट्यः राजानः मन्त्रिभिः हस्तिभिः रथैः जनसमूहेन च प्रविश्यापि, तस्य स्थानं न विज्ञायते, नाखगमिभिः, न नक्षत्रैः, न चन्द्रकिरणैः। अतः परगर्भजन्मना, धर्मेण, कर्मणा च किम् अन्यद् लोकात् श्रेष्ठतरम्? एवम्, हे प्रचेतस्, सर्वम् एतत् वद, मया वा पुत्रैः वा भार्यया वा कृतम्? इति पृष्टे, प्रचेताः राजानं प्रति—हे राजन्, अद्भुतकारणकथां शृणु। तव जन्म श्वापदकुले जातम्, त्वं क्रूरः, प्रतिदिनं पापकर्मा अभूः; तव पुनरपि मानवशरीरम्, दुर्गन्धयुक्तः, नखालङ्कृतः, सर्वतः मलिनः। न मित्राणि, न पुत्राः, न बन्धवः, न भगिन्यः, न माता, सर्वे शप्ताः। तथापि एषा पृथिवी शतयोषित्सु सुन्दरी सविशेषा तव प्रति वाञ्छनीया जाता। कदाचित् घोरानवृष्टिः अभवत्, तदा अन्नाभावात् त्वं क्षुधया पीडितः, न किञ्चिद् वन्यफलम् अपि प्राप्तुम् अशक्नुः। तदा महत् पद्मसरो दृष्ट्वा, यत्र कीचकेन रुद्धम्, तस्मात् बहूनि पद्मानि गृह्य, वैदिशानगरं गतः। तेषां विक्रयार्थम् नगरं परितः भ्रमन्, न कश्चिद् पद्मक्रेता अभवत्; क्षुधया क्लान्तः, किंचित् अपि न प्राप्य, त्वं निःस्वः अभवः। तदा भार्यया सह गृहमण्डपे उपाविशत्। रात्रौ तत्र मंगलध्वनिं श्रुत्वा, भार्यया सह तं देशं गतः। तत्र मण्डलमध्ये विष्णोर् मूर्तिं दृष्टवान्। तत्राङ्गवती नाम वेश्या द्वादशव्रतं चरन्ती आसीत्; सा माघमासस्य द्वादश्यां व्रतं समाप्य लवणाचलम् अगच्छत्। सा गुरवे शय्यां शोभायुक्तां समर्प्य, हृषीकेशं सुवर्णेन समलङ्कृत्य, भक्त्या पूजयामास। तया तौ दृष्ट्वा, चिन्तितवन्तौ—किं पद्मैः? श्रेयः विष्णुः अलङ्क्रियते। एवं तयोः भक्तिः उत्पन्ना, तेन केशवं लवणाचले पूजयामासतुः। शय्या सर्वत्र पुष्पराशिभिः पूजिता। तदा ताभ्यां तुष्टा अङ्गवती त्रिशतं धान्यं ददौ। पुनः त्रीणि पात्राणि सुविशुद्धानि दातुं समादेशयत्; किन्तु तौ न जगृहतुः, महाव्रतेन संतुष्टौ। पुनः अङ्गवत्या चतुर्विधं भोजनं ताभ्यां समर्पितम्—'एतत् भक्ष्यताम्' इति उवाच।