कथं तु, राजन्, अन्नाभावे दुःखितेषु प्रजासु तेजः न शोभते। यथा भूमौ स्थितं जलं सूर्यकिरणाः आकृष्यन्ते, तथा देहस्थाः स्रोतांसि जठराग्निना शोष्यन्ते। तेन, क्षुधया पीडितस्य न श्रोतुं शक्यते, न गन्धं ज्ञातुं, न च नेत्राभ्यां द्रष्टुं शक्यते। सः क्षुधया दग्धः, कृशः, विमूढः, शुष्कः च भवति। सः न पूर्वां दिशं, न दक्षिणाम्, न पश्चिमाम्, नोत्तरेति, न चाधः, नोपरि, किञ्चन अवगच्छति। क्षुधाग्रस्तस्य मूकता, बधिरता, जडता, पङ्गुता च जायते। क्षुधया क्रूरता, असंयमश्च उत्पद्यते। सः पितरं, मातरं, पुत्रान्, भार्यां, दुहितरं च त्यजति। भ्रातरं, स्वजनं वा अपि, क्षुधया पीडितः, परित्यजति। सः न पितॄन्, न देवतान्, न गुरुमपि यथावत् पूजयति। मुनीनपि आगतान् न वेत्ति क्षुधया ग्रस्तः। एवं, ये प्राणिनः अन्नवियोगेन पीड्यन्ते, तेषां एतानि दुःखानि सम्पद्यन्ति। अतः श्रद्धया अन्नं दातव्यम्; एवं ब्रह्मणा सह एकत्वं प्राप्य, सः ब्रह्मणा सह मोदते। यः प्रतिदिनं सुपाकम् अन्नं ब्राह्मणाय ददाति, अथवा अन्नदानं पठति, विशेषतः श्राद्धकाले, सः चित्तैकाग्रः, अमावास्यायां पितृसन्निधौ श्राद्धं कुर्वन्, सदा तत् श्रावयति। तेन तस्य पितरः सर्वजीवन्तं तुष्टाः भवन्ति, न संशयः; यः दाता देवद्विजातिसन्निधौ अर्पयति, सः विमुच्यते। जाग्रतः, प्रमत्तस्य, अपि वा आकस्मिकस्य, श्रद्धाभावेनापि, शृण्वतः पापात् विमोचनं भवति। दानशीलाः ब्राह्मणाः धर्मे रमन्ते; संयमः, स्वाध्यायः, यमः च सत्यम् अवलोकनैः उद्घोष्यन्ते। विशेषतः ब्राह्मणानां संयमः एव सनातनधर्मः; संयमात् तेजः वर्धते, शुद्धः संयमः च उत्तमः। संयमेन पापात् विमुक्तिः, तेजश्च लभ्यते; यानि शास्त्राणि, सर्वे पुण्यकर्माणि, संयमात् एव श्रेष्ठानि। संयमः सर्वयज्ञफलात् अपि श्रेष्ठः; तपः, यज्ञः, दानं च संयमात् एव उत्पद्यन्ते। संयमविहीनस्य वने किम्? संयतस्य आश्रमे किम्? यत्र संयतः वसति, तत् आश्रमः, तत् वनम्। शीलसम्पन्नस्य, इन्द्रियनिग्रहस्य, ऋजुवृत्तस्य, आश्रमस्य किम् प्रयोजनम्? रागिणः वने अपि दोषाः जायन्ते; गृहे पञ्चेन्द्रियसंयमः एव तपः। विरक्तस्य, अमर्षिणः, गृहमपि तपोवनम्। ये धर्मार्जितजीवनाः, नित्यं तुष्टाः, गृहे रमन्ते, इन्द्रियनिग्रहसम्पन्नाः, अतिथिप्रियाः, नियमस्थिताः, तेषां गृहे अपि धर्मः वर्तते। शब्दविद्यायाम् आसक्तस्य न मोक्षः, न च जातिव्यवस्थायाम् अनुरक्तस्य; न च अन्नवस्त्रेषु आसक्तस्य, न च लोकेषु प्रवृत्तस्य। मोक्षः तु निःसंगस्य, दृढव्रतस्य, सर्वेन्द्रियनिग्रहस्य, योगनिष्ठस्य, अहिंसकस्य च निश्चयेन सिध्यति। संयतात्मा सुखं स्वपिति, सुखं प्रबुध्यते; समदर्शी सर्वेषु भूतेषु, सः एव जागरितः स्यात्। रथेन, अश्वेन, गजेना न सुखं याति, यथा महाव्रतेन आत्मसंयमेन याति। न कुपितसर्पवत्, न शत्रुवत्, न मृगवत्, तथा असंयतः आत्मा आचरितव्यः। संयमः एव श्रेष्ठः; यमः संयमः न उच्यते। यः आत्मानं संयमयति, तस्य संयमः परमः। यमः संयम इति जनाः वदन्ति, किन्तु व्यर्थं भीषन्ति; संयतः आत्मा, तस्य किम् यमः करिष्यति? मांसभक्षकेभ्यः, असंयतेभ्यः च सदा भयम्; तेषां निग्रहार्थं दण्डः स्वयम्भुवाऽपि सृष्टः। दण्डः भूतानि रक्षति; दण्डः लोकान् पालयति। दण्डः दुष्टतमान् संयमयति; दण्डः दुर्बोध्यः। कृष्णः, युवान्, रक्तलोचनः, सर्वभूतभीषणः, दण्डः पुरुषाधिपः, यस्मिन् धर्मः प्रतिष्ठितः। सर्वेषु आश्रमेषु संयमः एव परमं व्रतम्। संयमिनः लक्षणानि वक्ष्यामि। अलुब्धता, सौम्यता, तुष्टिः, सम्यगाचारः, अनसूया, गुरौ श्रद्धा, भूतेषु दया, अप्रत्यूहता—एतेषु षट्सु संयमः शान्तात्मभिः कथ्यते। धर्मः च मोक्षः च दयायाः आश्रितौ, स्वर्गः अपि, राजन्। निन्दितः न क्रुध्यति, पूजितः न प्रमोदते; सुखदुःखयोः समः, सः शान्तः उच्यते। शान्तः सुखं स्वपिति, सुखं प्रबुध्यते, सः परं श्रेयः प्राप्नोति, निन्दकः नश्यति। निन्दितः सः चिन्तां न करोति, पापं न करोति, स्वधर्मं चिन्तयन्, परधर्मं न निन्दति। आत्मानं वेत्ति, अन्येषां दोषान् न आरोपयति, मन्त्रे, कर्मणि, जन्मनि, अन्यत्र वा। संयमः सर्वदोषान् आच्छादयति, यथा वस्त्रं दूषिताङ्गं। संयमं न जानन्तः शास्त्राध्ययनं व्यर्थं कुर्वन्ति। विद्या संयमे प्रतिष्ठिता; संयमः सनातनधर्मः। यो संयमं सुवर्णेन समं तुले स्थापयति, सः धृतिमान् इति कथ्यते, सः वित्तेन न मोहितः। सर्वेषां व्रतानां संयमः एव परमं शरणम्।